Tohu’nun Gücü ile Tikun’un Düzeni

Yaakov ile Esav’ın hikayesi, iyi kardeş ile kötü kardeş arasındaki basit bir çatışma değildir. Aynı rahimde gelişen bu iki kardeş, yaratılıştaki iki farklı güç düzenini temsil eder. Esav’da yoğunluk, hız, arzu, mücadele ve dış dünyaya hakim olma gücü görülür. Yaakov’da ise bütünlük, süreklilik, sınır ve birbirinden farklı kuvvetleri ortak bir amaç çevresinde birleştirme yeteneği bulunur.

Kabalistik dilde Esav, Tohu’nun bütünleşmemiş gücüyle; Yaakov ise Tikun’un düzenleyici yapısıyla ilişkilendirilir. Tohu’da büyük enerji vardır, fakat bu enerjiyi taşıyacak yeterli kap ve iç denge yoktur. Tikun’da enerji daha ölçülüdür, fakat farklı güçler birbirleriyle ilişki kurabildiği için düzen kalıcı hale gelir.

Bu nedenle anlatının ana konusu, Esav’ın gücünün yok edilmesi değildir. Amaç, bu gücün Yaakov’un temsil ettiği sınır, sorumluluk ve antlaşma düzeni içinde çalıştırılmasıdır.

Rahimde Başlayan Ayrılık

Rivka’nın gebeliği sırasında çocuklar onun içinde şiddetle çarpışır. Rivka bunun nedenini öğrenmek için Tanrı’ya yönelir ve şu cevap verilir:

“Rahminde iki ulus vardır. İçinden iki ayrı halk çıkacaktır. Bir halk diğerinden güçlü olacak ve büyük olan küçüğe hizmet edecektir.”

Bereşit 25:23

Bu bildirim, Yaakov ile Esav arasındaki ayrılığın sonradan ortaya çıkan sıradan bir kardeş rekabeti olmadığını gösterir. İki ayrı halk, iki tarihsel yön ve iki güç anlayışı henüz anne rahmindeyken birbirinden ayrılmıştır. Geleneksel okumada büyük olan Esav, küçük olan Yaakov’a hizmet edecektir. Böylece anlatının yönü, bereket olayından önce belirlenmiştir.

Ancak bu bildirim, Esav’ın bütün davranışlarını zorunlu hale getiren değişmez bir kader değildir. Tora’da kişilerin kökleri ile seçimleri birbirinden ayrılır. Yüksek bir manevi kök, doğru davranışı garanti etmez. Büyük bir potansiyel, yanlış kullanıldığında büyük bir yıkım üretebilir.

İki Ayrı Karakter

Tora, kardeşler büyüdüğünde aralarındaki farkı birkaç kelimeyle açıklar:

“Esav avcılığı bilen bir adam, bir tarla adamı oldu. Yaakov ise tam, çadırlarda oturan bir adamdı.”

Bereşit 25:27

Esav için kullanılan iş yodea tsayid ifadesi, “avcılığı bilen adam” anlamına gelir. Esav’ın alanı açık arazi, hareket, risk ve avdır. Bir hedefi izler, ele geçirir ve dış dünyaya doğrudan müdahale eder.

Yaakov için kullanılan iş tam ifadesi ise yalnızca “sakin” veya “zararsız” anlamına gelmez. Tam; bütün, tamamlanmış, tutarlı ve iç parçalanmadan uzak olmayı ifade eder. Yaakov’un çadırlarda oturması peşat düzeyinde yerleşik hayatı, Midraşik düzeyde ise öğrenmeyi ve Tora çevresinde kurulan yaşamı anlatır.

Yaakov’un niteliği güçsüzlük değildir. Onun gücü, farklı ihtiyaçları ve karşıt kuvvetleri aynı merkez çevresinde tutabilmesidir. Esav’ın kuvveti dışarıya doğru hızla yayılırken Yaakov’un kuvveti bir düzen kurar.

İlk Doğanlık Hakkı Neden Önemlidir?

Yaakov bir gün yemek hazırlarken Esav tarladan bitkin halde döner. Kırmızı yemeği görür ve hemen kendisine verilmesini ister. Yaakov karşılığında ilk doğanlık hakkını talep eder.

“İşte ölüme gidiyorum; ilk doğanlık hakkı benim ne işime yarar?”

Bereşit 25:32

Ardından yer, içer, kalkar ve gider. Tora bu sahne hakkındaki hükmünü açıkça bildirir:

“Böylece Esav ilk doğanlık hakkını küçümsedi.”

Bereşit 25:34

Esav’ın temel sorunu acıkmış olması değildir. Açlık geçicidir; ilk doğanlık hakkı ise geleceğe, aile düzenine ve sorumluluğa ilişkindir. Esav görünmeyen geleceği, o anda hissedilen ihtiyaç karşısında değersizleştirir. Kalıcı olan, geçici olan uğruna terk edilir.

Yaakov’un pazarlığı ahlaki açıdan sorunsuz bir davranış olarak gösterilmez. Ancak Tora’nın açık eleştirisi, Esav’ın ilk doğanlık hakkını küçümsemesi üzerinde yoğunlaşır. Yaakov henüz sahip olmadığı bir sorumluluğun değerini görürken Esav zaten sahip olduğu şeyi taşımaya istekli değildir.

Tohu ile Tikun arasındaki fark ilk kez burada davranışa dönüşür. Tohu anı yoğun biçimde yaşar fakat sürekliliği taşıyamaz. Tikun ise bugünkü ihtiyacı gelecekteki amaçla birlikte değerlendirir.

İlk Doğanlık Hakkı, Maddi Bereket ve Antlaşma Bereketi

Yaakov ile Esav anlatısının doğru anlaşılabilmesi için üç farklı unsur birbirinden ayrılmalıdır:

Bereşit 27’de Yaakov, Esav’ın giysilerini giyerek Yitshak’ın yanına girer. Kendisine verilen bereket göğün çiyi, toprağın verimi, tahıl, şarap ve halklar üzerindeki egemenlikle ilgilidir:

“Tanrı sana göğün çiyinden, toprağın verimli yerlerinden, bol tahıl ve şarap versin. Halklar sana hizmet etsin.”

Bereşit 27:28–29

Bu bereket maddi üretim ve yönetim gücü taşır. Esav’a daha sonra verilen sözlerde de toprak, çiy, kılıç ve kardeşine bağlılık meselesi bulunur. Yitshak, Esav’ı hiçbir bereket almadan göndermemiştir.

Avraam’ın antlaşma bereketi ise başka bir sahnede verilir. Yaakov Haran’a gönderilirken Yitshak onun kim olduğunu bilmektedir. Kılık değiştirme veya yanılma söz konusu değildir. Yitshak bilinçli biçimde şöyle der:

“Avraam’ın bereketini sana ve seninle birlikte soyuna versin; Tanrı’nın Avraam’a verdiği, yaşadığın ülkeyi miras alasın.”

Bereşit 28:4

Bu ayet, antlaşma çizgisinin Yaakov’a açıkça ve bilinçli biçimde aktarıldığını gösterir. Yaakov’un Avraam’ın mirasını taşıması, Bereşit 27’deki kılık değiştirme olayının sonucu değildir. Maddi ve siyasal bereket tartışmalı bir yöntemle alınmıştır; fakat Avraam’ın antlaşma bereketi Yitshak tarafından Yaakov’a bilerek verilmiştir.

Dolayısıyla Yaakov’un bütün konumunu aldatma yoluyla elde ettiği iddiası Tora metniyle uyuşmaz.

Yitshak Esav’da Neyi Görüyordu?

Tora, Yitshak’ın Esav’ı sevmesini “çünkü avı ağzındaydı” ifadesiyle açıklar. Peşat düzeyinde Yitshak, Esav’ın getirdiği av etini sevmektedir. Rashi’nin aktardığı Midraşik yorumda ise Esav’ın sözleriyle babasını etkilediği ve kendisini olduğundan daha titiz gösterdiği açıklanır.

Kabalistik ve Hasidik yorumda farklı bir katman açılır. Yitshak’ın Esav’daki yüksek güç kökünü gördüğü belirtilir. Esav; mücadele edebilecek, maddi dünyada etkili olabilecek ve büyük enerji üretebilecek bir yapıya sahiptir. Bu açıklamaya göre Yitshak’ın amacı Esav’ın mevcut davranışlarını onaylamak değil, onun içindeki büyük potansiyeli uyandırmaktır.

Hasidik okumada Yitshak’ın iki kardeş arasında bir ortaklık tasarladığı açıklanır: Avraam’ın ruhsal mirası Yaakov tarafından taşınacak, maddi dünyanın gücü ise Esav tarafından yönetilecektir. Rivka’nın müdahalesi, Esav’ın bu görevi henüz taşıyamadığını gösterir. Esav’ın gücü Yaakov’un amacıyla birleşecek durumda değildir. Ona bağımsız biçimde verilecek geniş maddi imkanlar, Tikun değil yeni bir kırılma üretecektir. Bu yaklaşım peşat değil, açıkça Kabalistik ve Hasidik bir yorum katmanıdır.

Yitshak potansiyeli, Rivka ise bu potansiyeli taşıyan mevcut kişiliği görmektedir. Yüksek bir kökten gelmek, yüksek bir ahlaki düzeyde bulunmak anlamına gelmez.

Tohu: Büyük Işıklar ve Yetersiz Kaplar

Tohu genellikle “kaos” olarak çevrilir. Ancak burada rastgele bir düzensizlik veya anlamsız bir boşluk anlatılmaz. Tohu, büyük kuvvetlerin birbirleriyle yeterli ilişki kurmadan var olduğu bir düzendir.

Lurianik Kabala’da Tohu, Olam HaNekudim (Noktalar Dünyası) ile ilişkilendirilir. Bu düzen orot merubim ve-kelim muatim, yani “çok ışık ve az kap” ilkesiyle açıklanır.

Or (ışık), Tanrısal gücün açığa çıkmasını; Kli (kap) ise bu gücü sınırlandıran, tanımlayan ve kullanılabilir hale getiren yapıyı ifade eder. Sorun yalnızca ışığın büyük, kapların küçük olması değildir. Sefirot arasında yeterli Hitkalelut (karşılıklı içerilme) bulunmaz. Her nitelik kendi mutlaklığı içinde çalışır.

Hesed (sevgi ve genişleme) sınır tanımadığında ayrım yapamaz. Gevurah (sınır ve yargı) merhametten tamamen ayrıldığında hiçbir esneklik gösteremez. Netsah (ısrar ve zafer) tek başına kaldığında geri çekilmeyi zayıflık sayar. Hod (kabul ve teslimiyet) başka niteliklerle birleşmediğinde bağımsız hareket üretemez.

Her nitelik kendi doğruluğunu bütün gerçekliğin doğruluğu haline getirir. Karşıt niteliğe yer verilmediği için ilişki kurulamaz. İlişki kurulamayınca kap genişleyemez; kap genişleyemeyince yoğun ışık taşınamaz. Bunun sonucunda Şevirat HaKelim (kapların kırılması) gerçekleşir.

Kırılma özellikle alt yedi sefiranın kaplarında belirginleşir. Işık kötü olduğu için değil, onu taşıyacak bütünleşmiş yapı bulunmadığı için kaplar parçalanır. Tohu’nun sorunu güçsüzlük değil, gücün başka kuvvetlerle ilişki kuramamasıdır.

Tikun: Gücün İlişki İçinde Düzenlenmesi

Tikun yalnızca “onarım” anlamına gelmez. Düzenleme, yerleştirme, ilişkilendirme ve işlevsel hale getirme anlamlarını da içerir.

Tikun düzeninde sefirot birbirinden kopuk noktalar halinde kalmaz. Partsufim (bütünleşmiş manevi yapılanmalar) içinde örgütlenir. Her nitelik diğer nitelikleri kendi içinde barındırmaya başlar. Hesed’in içinde Gevurah, Gevurah’ın içinde Hesed bulunur. Sağ ve sol çizgi, orta çizgi aracılığıyla birbirine bağlanır.

Tikun’daki ışık Tohu’ya göre daha ölçülüdür; buna karşılık kaplar daha geniş ve dayanıklıdır. Güç ilk bakışta azalmış görünse de artık kalıcı, aktarılabilir ve üretken hale gelmiştir.

Tikun’un amacı Tohu’nun gücünü ortadan kaldırmak değildir. Yaratılışın tamamlanması, Tohu’nun büyük ışıklarının Tikun’un geniş kaplarında taşınmasıyla gerçekleşir.

Edom Kralları ve Kapların Kırılması

Bereşit 36’da, İsrael oğulları üzerinde henüz bir kral hüküm sürmeden önce Edom’da hüküm süren sekiz kral sıralanır. İlk yedi kralın her biri hakkında öldüğü belirtilir. Sekizinci kral Hadar için ise aynı ölüm kaydı verilmez.

Peşat düzeyinde bu bölüm Edom’un erken siyasal tarihini aktarır. Kabalistik okumada ise ilk yedi kral, birbirleriyle bütünleşemediği için kırılan alt yedi sefiranın kaplarıyla ilişkilendirilir. Hadar’ın ölümü bildirilmediği için onunla Tikun’a geçiş arasında bağlantı kurulur.

Bu yorum, Esav–Edom ile Tohu arasındaki ilişkinin yalnızca psikolojik bir benzetme olmadığını gösterir. Bereşit 36’daki Edom kralları, Kabalistik kozmolojide kapların kırılmasının Tora’daki simgeleri olarak okunmuştur.

Esav Neden Tohu ile İlişkilendirilir?

Esav doğduğunda admoni, yani kızıl olarak tanımlanır. Daha sonra kırmızı yemekten isterken “ha-adom ha-adom haze”, “şu kırmızı, kırmızı şeyden” der. Bu olay nedeniyle kendisine Edom adı verilir.

Kızıllık; kanı, sıcaklığı, hareketi, öfkeyi ve yoğun yaşam enerjisini çağrıştırır. Ancak bu sembolizm Esav’ın yalnızca şiddetten ibaret olduğu anlamına gelmez. Cesaret, kararlılık, güçlü arzu, mücadele gücü ve fiziksel dayanıklılık da aynı enerji kökünden çıkabilir.

Sorun enerjinin varlığı değil, diğer niteliklerle ilişki kuramamasıdır. Esav’ın arzusu gelecekle, öfkesi merhametle, kuvveti sorumlulukla ve bağımsızlığı antlaşmayla bütünleşmemiştir.

Esav doğrudan beden veya maddi dünya ile özdeşleştirilmemelidir. Yahudilikte beden kötülüğün kaynağı değildir. Mitsvaların önemli bir bölümü beden, yiyecek, zaman, para, aile, toprak ve toplum üzerinden yerine getirilir. Maddi dünya ortadan kaldırılacak bir hata değil, kutsallığın görünür hale getirileceği alandır.

Guf (beden), Nefeş Behemit (hayvani veya yaşamsal can) ve Nefeş Elokit (Tanrı’ya yönelen can) da birbirinden ayrılmalıdır. Nefeş Behemit bedenin kendisi değildir. Bedensel hayatı sürdüren, kendisini koruyan, haz arayan ve dünyada hareket üreten canlılık merkezidir.

Esav, bütün maddi hayatı değil; henüz arındırılmamış, ilişkilendirilmemiş ve kutsal bir amaca bağlanmamış yoğun enerjiyi temsil eder.

Esav’ın kökünün yüksek olması ahlaki sorumluluğunu azaltmaz. Büyük potansiyel gerçekleştirilmediğinde manevi derece değil, büyük kayıp üretir.

Yaakov Neden Tikun ile İlişkilendirilir?

Yaakov yalnızca sakin, edilgen ve çadırda oturan biri değildir. Tora anlatısının bütünü çok daha güçlü bir kişilik gösterir.

Yaakov ilk doğanlık hakkı için pazarlık yapar, annesinin bereket planına katılır, Esav’ın tehdidi nedeniyle ülkesinden ayrılır, Lavan’ın yanında yirmi yıl boyunca ağır şartlar altında çalışır, büyük bir aile kurar, sürüler yönetir, servet oluşturur ve kendisini sürekli aldatan Lavan’a karşı strateji geliştirir.

Yaakov’un gücü kaba saldırganlık değildir. Onun gücü, uzun süreli baskı altında dağılmadan kalabilmesi ve farklı talepleri aynı yapı içinde yönetebilmesidir. Sevgi, korku, aile, çalışma, servet, dua ve mücadele tek bir hayatın içinde birleştirilir.

Esav hızlıdır; Yaakov kalıcıdır. Esav bir anda ele geçirir; Yaakov süreç kurar. Esav’ın gücü dışarıya doğru patlar; Yaakov’un gücü parçaları bir arada tutar.

Tikun pasiflik değildir. Birbirine zıt kuvvetleri aynı merkez çevresinde çalıştırabilecek daha yüksek bir hakimiyet biçimidir.

Esav’ın Giysileri ve Yaakov’un Sesi

Bereket sahnesinde Yaakov, Esav’ın giysilerini giyer. Rivka onun ellerini ve boynunu oğlak derileriyle kaplar. Yitshak dokunduğunda Esav’ın ellerini hisseder, fakat Yaakov’un sesini duyar:

“Ses Yaakov’un sesidir; fakat eller Esav’ın elleridir.”

Bereşit 27:22

Ses; sözü, anlamı, duayı, Tora’yı ve içsel yönü temsil eder. Eller ise maddi dünyada eylemde bulunma, üretme, mücadele etme ve gerçekliği değiştirme gücüdür.

Yaakov’un görevi yalnızca ses olarak kalmak değildir. Eller dünyasına da girmesi gerekir. Ancak Esav’ın giysilerini giymek, Esav’a dönüşmek anlamına gelmez. Yaakov’un sesi değişmemiştir. Tikun’un amacı, Tohu’nun dış gücünü alırken iç merkezini kaybetmemektir.

Bu olayın kullanılan yöntemi ideal hale getirdiği söylenemez. Anlatıda ağır sonuçlar görülür: Esav Yaakov’u öldürmeyi tasarlar, Yaakov ülkesinden ayrılır ve aile uzun yıllar boyunca parçalanır. Tora, seçilmiş kişilerin kararlarını sonuçsuz bırakmaz.

Bununla birlikte Kabalistik anlam açıktır: Esav’ın elleri, Yaakov’un sesi tarafından yönetilmelidir. Ruhsal bilinç maddi güçten kaçmamalı; onu doğru amaç altında kullanmalıdır.

Yaakov’un Esav’la Karşılaşmadan Önceki Dönüşümü

Yaakov yıllar sonra ülkesine dönerken artık evinden ayrılan tecrübesiz genç değildir. Lavan’ın evinde sömürü, aldatma, çalışma, aile çatışması ve ekonomik mücadeleyle karşılaşmıştır. Tikun’un içsel düzeni, maddi dünyanın direnci içinde sınanmıştır.

Esav’ın dört yüz adamla kendisine doğru geldiğini öğrendiğinde korkar. Ancak tek bir tepkiye teslim olmaz. Kampını ikiye böler, Tanrı’ya dua eder, Esav’a hediyeler gönderir ve gerektiğinde kendisini savunmaya hazırlanır.

Yaakov ne yalnızca savaşır ne yalnızca dua eder ne de sınırsız taviz verir. Farklı yöntemler aynı amaç altında birleştirilir.

Karşılaşmadan önceki gece Yaakov, klasik yorumda Esav’ın manevi temsilcisi olarak açıklanan bir varlıkla sabaha kadar mücadele eder. Bu mücadeleden sonra kendisine İsrael adı verilir:

“Adın artık Yaakov değil, İsrael olacaktır; çünkü Tanrı’yla ve insanlarla mücadele ettin ve üstün geldin.”

Bereşit 32:29

Yaakov’un Esav’ın karşısına çıkabilmesi için önce kendi içindeki korku, kuvvet ve mücadele gücüyle yüzleşmesi gerekmiştir. Tikun yalnızca dış gerçekliği düzenlemek değil, insanın kendi içindeki Tohu enerjisini de dönüştürmektir.

Kucaklaşmanın Anlamı

Sabah olduğunda Yaakov ailesinin önüne geçer ve Esav’a yaklaşır:

“Esav ona doğru koştu, onu kucakladı, boynuna sarıldı, onu öptü ve ağladılar.”

Bereşit 33:4

Peşat düzeyinde metin açıkça koşmayı, kucaklaşmayı, öpüşmeyi ve ağlamayı bildirir. Ancak vayişakehu, “onu öptü” kelimesinin üzerindeki noktalar nedeniyle klasik kaynaklarda iki farklı yorum aktarılır. Bir görüş öpüşün tam bir içtenlikle gerçekleşmediğini söyler. Rabbi Şimon ben Yohay’a bağlanan diğer görüşte ise Esav’ın o anda merhametinin uyandığı ve Yaakov’u bütün kalbiyle öptüğü açıklanır.

Bu görüş ayrılığı metnin çok katmanlı yapısını korur. Esav’ın önceki düşmanlığı yok sayılmaz; fakat dönüşme ihtimali de tamamen kapatılmaz.

Bununla birlikte karşılaşma kalıcı bir birleşmeyle sonuçlanmaz. Esav birlikte yol almayı teklif eder, Yaakov ise kendi hızında ilerleyeceğini bildirir. Esav Seir’e, Yaakov Sukkot’a gider. Düşmanlık o anda yatıştırılmış, fakat iki yön birbirine karışmamıştır.

Tikun bütün sınırların ortadan kaldırılması değildir. Barış, kimliklerin ve ahlaki farkların silinmesini gerektirmez. Yaakov Esav’ı yok etmez, fakat onun yoluna da katılmaz.

Esav, Edom ve Roma

Tora’da Esav, Edom halkının atasıdır. Bu doğrudan soy bağlantısıdır. Daha sonraki rabbinik tarih yorumunda Edom adı Roma İmparatorluğu için kullanılan sembolik bir kimliğe dönüşmüştür.

Bu kullanım, bütün Romalıların biyolojik olarak Esav’ın soyundan geldiğini kanıtlama girişimi değildir. Edom; imparatorluk, kılıç, siyasal tahakküm ve dışsal gücün mutlaklaştırılması için kullanılan tarihsel ve ahlaki bir simge haline gelmiştir.

Yaakov ile Esav arasındaki gerilim böylece İsrael ile Edom, antlaşma ile imparatorluk ve sınırlandırılmış güç ile mutlaklaştırılmış güç arasındaki tarihsel çatışmanın simgesi olarak okunmuştur.

İsrael’in görevi maddi dünyadan kaçmak değildir. Hukuk, mitsva, adalet ve kutsallık aracılığıyla maddi güce doğru biçim verilmesi gerekir.

Teşuva ve Tohu Enerjisinin Dönüşümü

Tohu’nun büyük enerjisi bütünüyle kaybedilmiş değildir. Kapların kırılması sonucunda Nitsotsot (kıvılcımlar) aşağı düzeylere dağılmıştır. Birur (ayıklama ve ayrıştırma) yoluyla bu kıvılcımlar yeniden doğru amaçlarına bağlanabilir.

İnsan düzeyinde bu dönüşümün en güçlü yollarından biri Teşuva’dır. Teşuva yalnızca geçmişte yapılan bir hatadan pişmanlık duymak değildir. İradenin yönünün değiştirilmesi ve daha önce yanlış amaçlara hizmet eden enerjinin Tanrı’ya yöneltilmesidir.

Yoma 86b, korkudan yapılan teşuva ile sevgiden yapılan teşuva arasında ayrım yapar. Korkudan yapılan teşuvada kasıtlı günahlar istemeden yapılmış hatalar düzeyine indirilir. Sevgiden yapılan teşuvada ise kasıtlı günahlar liyakate dönüşebilir. Burada günahın iyi hale geldiği söylenmez. Günaha götüren arzu ve irade tersine çevrilerek doğru hayatın gücü haline getirilir.

Berakhot 34b’de Rabbi Abbahu, Ba’al Teşuva’nın ulaştığı konumun baştan beri tsadik olan kişinin konumundan daha yüksek olabileceğini söyler. Aynı bölümde Rabbi Yohanan, baştan beri doğru yolda bulunan tsadikin üstünlüğünü koruyan farklı bir görüş bildirir. Böylece iki ayrı manevi büyüklük biçimi gösterilir: kırılmadan düzeni korumak ve kırılmış enerjiyi dönüştürmek.

Tsadik Tikun’un sürekliliğini korur. Ba’al Teşuva ise Tohu’nun dağılmış gücünü doğru yöne çevirir. Ancak yüksek potansiyel tek başına manevi derece değildir. Dönüşüm gerçekleşmediği sürece Tohu, yalnızca yıkıcı yoğunluk olarak kalır.

İnsanın İçindeki Yaakov ve Esav

Her insanda yoğun arzular ve bu arzuları düzenleme yeteneği bulunur. İnsan yalnızca Yaakov’dan veya yalnızca Esav’dan oluşmaz. Tora’nın verdiği düzen, Esav’ın enerjisinin Yaakov’un amacı altında çalışmasıdır.

Tikun, arzuların öldürülmesi değildir. Arzusu olmayan insan kutsal hale gelmez; hareketsiz hale gelir. Amaç öfkenin, hırsın, bedenin veya maddi gücün yok edilmesi değil, bunların doğru yerlerine yerleştirilmesidir.

Yalnızca Esav’ın enerjisiyle yaşayan kişi güçlü görünebilir, fakat zamanla kendi kuvvetleri tarafından parçalanır. Yalnızca iç dünyada kalan ve maddi gerçekliğe müdahale etmeyen kişi ise sahip olduğu değerleri dünyaya aktaramaz.

Gerekli olan, Tohu’nun enerjisi ile Tikun’un yapısının birleşmesidir. Bunun için hiyerarşi korunmalıdır. Güç amacı belirleyemez. Arzu doğruyu tanımlayamaz. Başarı kendi başına değer ölçüsü olamaz.

Esav’ın elleri çalışabilir; fakat yönü Yaakov’un sesi belirlemelidir.

Sonuç: Gücün Kutsal Bir Düzene Bağlanması

Yaakov ile Esav eşit derecede doğru iki yol değildir. Tora, Esav’ın ilk doğanlık hakkını küçümsediğini ve kardeşini öldürmeyi tasarladığını açıkça bildirir. Yaakov’un antlaşmayı taşıması başarılı bir aldatmanın tesadüfi sonucu değildir. Rivka’ya doğumdan önce verilen bildirim ve Yitshak’ın Avraam’ın bereketini Yaakov’a bilinçli biçimde aktarması, antlaşma çizgisinin yönünü kesin olarak gösterir.

Bununla birlikte Esav’ın gücü yaratılışın dışında değildir. Aynı Tanrısal kaynaktan çıkan, fakat doğru kaplara yerleşmemiş yoğun bir enerji söz konusudur. Bu enerji sınırlandırılmadığında şiddet, doyumsuzluk, tahakküm ve yıkım üretir. Tikun’un düzenine bağlandığında ise cesaret, üretim, kararlılık ve dünyayı dönüştürme gücü haline gelir.

Yaakov’un üstünlüğü maddi dünyadan uzak durması değildir. Yaakov çalışmış, servet oluşturmuş, aile kurmuş, mücadele etmiş, korkmuş, dua etmiş, plan yapmış ve Esav’ın karşısında durmuştur. Tikun’un gücü hayattan kaçmak değil, hayatın karşıt kuvvetlerini tek bir antlaşma altında birleştirmektir.

Yaakov’un zaferi Esav’ın ortadan kaldırılması değildir. Gerçek zafer, Esav’ın ellerinin Yaakov’un sesi altında çalışmaya başlamasıdır.

Tohu olmadan büyük enerji ortaya çıkmaz. Tikun olmadan bu enerji kalıcı bir iyilik üretemez. Yaratılışın amacı gücü bastırmak değil, Tohu’nun büyük ışıklarını Tikun’un dayanıklı kaplarına yerleştirmektir.

Gerçek Tikun, Esav’ın gücünün Yaakov’un taşıdığı sınır, sorumluluk ve antlaşma düzenine bağlanmasıdır.

Temel Kaynaklar

Bereşit 25:19–34; Bereşit 27–28; Bereşit 32–33; Bereşit 36:31–39; Bereşit Rabbah 63, 67, 78 ve 83; Rashi’nin Bereşit açıklamaları; Etz Hayim’in Nekudim ve Şevirat HaKelim bölümleri; Hasidik Yaakov–Esav ve Tohu–Tikun açıklamaları; Yoma 86b; Berakhot 34b.

Kutsal Kitabınızı bilin!

Kutsal Kitabınızı bilirseniz, hiç kimse Tanrı’ya olan inancınızı ve O’nunla olan bağlantınızı çalamayacaktır.