Misyoner İddiaları Arşivi

I. Şemuel 15:22 korban sistemini kaldıran bir ayet değildir. Şaul’un Amalek konusunda aldığı buyruğa uymaması ve sonra itaatsizliğini dini bir gerekçeyle savunması anlatılır. Sakladığı hayvanlar hatat korbanları olarak tanımlanmaz; Şemuel de bu ayette Tora’daki bütün günah korbanlarının kurallarını açıklamaz. Hristiyan yorumun savı bundan daha dardır: Şemuel yalnız itaatkar bir kalbin korban sunumundan önce gelmesi gerektiğini öğretmiştir; tövbesiz kişinin korbanı anlamsızdır, fakat bağışlanmanın yine de kanlı korbana bağlı olduğu gerçeği değişmez.

Şemuel’in cevabı şöyledir:

“HaŞem’in olalardan ve zevahlardan hoşnutluğu, HaŞem’in sesini dinlemek kadar mıdır? İşte, dinlemek korbandan iyidir; kulak vermek koçların yağından daha iyidir.”²¹⁷

Şaul’un davranışı dışarıdan bakıldığında dindarca bile görünebilir. HaŞem Amalek’in malının yok edilmesini buyurmuştur; Şaul ise sürülerin en iyilerini saklayıp bunların HaŞem’e korban olarak sunulacağını söyler. Böylece kendi seçtiği bir ibadet biçimini, kendisine verilen buyruğun yerine koyar. Şemuel’in cevabı “Önce itaat et, sonra aynı hayvanları korban olarak sun” değildir. Hayvanları saklamak zaten buyruğa karşı gelmektir; onları korban yapma niyeti bu itaatsizliği kutsal hale getirmez.

Yoşer Divrei Emet Şaul’un sözünü tam bu yönden ele alır. Korbanın değeri insanın kendi dini tasarımında değil, HaŞem’in iradesine bağlılığında bulunur. HaŞem o hayvanların yok edilmesini istemişse, onları daha yüksek bir ibadet adına saklamak HaŞem’in iradesinin dışına çıkmaktır. “Dinlemek korbandan iyidir” sözü bu nedenle korbanı küçültmez; korbanın kendisinin de ancak HaŞem’in sözüne bağlı olduğu için avoda olduğunu gösterir. İnsan kendi arzusunu “Tanrı için” etiketiyle kutsallaştıramaz.²¹⁸

Bir hayvanı mizbeaha getirmek onu tek başına kutsal bir eyleme dönüştürmez. Çalınmış bir hayvan, yanlış amaçla getirilen bir sunu veya açık bir buyruğa karşı gelinerek elde tutulmuş bir hayvan dışarıdan korban biçimine sahip olabilir; fakat avodanın özü bozulmuştur. Tora’daki korban insanın Tanrı’ya kendi seçtiği hediyeyi kabul ettirme girişimi değildir. İnsan HaŞem’e O’nun belirlediği yoldan yaklaşır.

Bu nedenle Hristiyan yorumun “Şemuel yalnız doğru kalbin korban öncesinde bulunmasını ister” açıklaması ayetin bir bölümünü yakalar, fakat bütün ağırlığını taşımaz. HaŞem’in sözü ile insanın seçtiği dini eylem çatıştığında ritüel ikinci sıradadır. “Tanrı’ya korban sunuyorum” demek, Tanrı’nın söylediğini yapmamış olmayı telafi etmez. Korbanın bağımsız ve her durumda işleyen bir güç olduğu düşüncesi Şemuel’in sözleriyle uyuşmaz.

Bu ayet tek başına “kanlı korban hiçbir zaman gerekli değildir” sonucunu vermez. Böyle bir sonuç Şemuel’in konusunu aşar. Fakat korbanın günahla ilişkisinin mekanik bir ödeme düzeni gibi kurulamayacağını gösterir. Şaul’un mantığında en iyi hayvanları HaŞem’e ayırmak dini değer taşıyor olmalıydı. Şemuel ise önceliği başka yerde kurar: HaŞem’in sesini işitmek ve ona uymak.

Yeşaya 1 aynı düşünceyi toplum hayatına taşır. Halk korban sunmaya devam eder, fakat elleri şiddet ve adaletsizlikle doludur. HaŞem “Çok sayıdaki korbanlarınız Bana ne?” diye sorar; koçların olalarından ve besili hayvanların yağından hoşnut olmadığını bildirir. İnsanlar ellerini açıp dua ederler, fakat “elleriniz kanla doludur” denir. Ardından çözüm gelir:

“Yıkanın, arının; eylemlerinizin kötülüğünü gözlerimin önünden kaldırın. Kötülük yapmayı bırakın. İyilik yapmayı öğrenin. Adaleti arayın, ezilene yardım edin, yetimin davasını görün, dulun hakkını savunun.”

Bunun hemen ardından günahların kırmızı olsa kar gibi beyazlaşacağı söylenir. Menorat HaMaor da bu ayet dizisini dönüş dili içinde okur: kötülüğün bırakılması, iyiliğin öğrenilmesi ve adaletin aranması bağışlanma vaadine bağlanır.

Yeşaya korbanın kendisine karşı değildir. Aynı kitap HaŞem’e bağlı kalanların olalarının ve zevahlarının mizbeah üzerinde kabul edileceğini de söyler. Akedat Yitshak bu iki tarafı birlikte tutar: çarpık yaşamla getirilen korban reddedilir; insan doğruya yöneldiğinde korban yeniden kabul edilen avoda olur. Peygamberin hedefi Tora’nın korbanları değil, korbanı ahlaki sadakatin yerine koyan dindarlıktır.

Bunu bir ilaç benzetmesiyle düşünebiliriz. Bir insan doktorun verdiği ilacı alırken aynı anda kendisini zehirlemeye devam ederse, ilacı kullanması tedavinin bütününü oluşturmaz. Korban ilaç değildir; benzetme yalnız ilişkiyi anlatır. HaŞem’in emrettiği ritüel, HaŞem’in iradesine karşı yaşamayı mümkün kılan bir ödeme aracı değildir. Korban da hayatın geri kalanı da aynı antlaşma ilişkisinin içindedir.

Amos 5 bu uyarıyı daha sert söyler. HaŞem bayramları, toplantıları ve korbanları reddeder; ardından “Adalet su gibi, doğruluk güçlü bir nehir gibi aksın” der. Mişnat Rabbi Eliezer, Amos’un “Bayramlarınızdan nefret ettim, onları reddettim” sözünü İsrael’in HaŞem’in iradesini yerine getirmeden kutsal zamanlara güvenmesine karşı açıklar. Dini takvim ve sunular sürerken adalet kaybolmuşsa, ritüel insanın yaşamındaki isyanı örtemez.²¹⁹

Şemuel HaŞem’in sesini dinlemeyi korbandan üstün tutar. Yeşaya korban sunan ellerin aynı zamanda kanla dolu olmasına karşı çıkar. Amos ibadet sürerken adaletin yokluğunu kabul etmez. Bu peygamberler korban düzeninin dışından konuşmazlar. Tora’nın Tanrısı adına, Tora’nın avodasının insanın bütün hayatından koparılamayacağını söylerler.

Miha 6 aynı düşünceyi sınırına kadar götürür. İnsan HaŞem’in önüne neyle çıkacağını sorar. Ola mı? Bir yaşındaki buzağılar mı? Binlerce koç mu? On binlerce yağ ırmağı mı? Soru sonunda ilk doğanı vermeye kadar yükselir. Eğer ilişki “sunu ne kadar büyükse kabul o kadar güçlüdür” biçiminde kurulmuş olsaydı, dizinin sonunda en büyük sunu beklenirdi. Peygamberin cevabı ise bambaşkadır: “Ey insan, sana neyin iyi olduğunu bildirdi. HaŞem senden ne ister? Adalet yapmanı, hesedi sevmeni ve Tanrınla alçakgönüllülükle yürümeni.”

Rabbenu Bahya’nın Kad HaKemah adlı eseri bu yükselen diziyi dikkatle izler: ola, binlerce koç ve sonunda ilk doğan. Sonra peygamber bütün soruyu “Sana neyin iyi olduğu bildirildi” sözüyle cevaplar. Yismah Moşe de korbanların doğru işlevini bu cevapla ilişkilendirir. Korban insanı alçakgönüllülüğe ve iyi niteliklere yöneltmelidir; HaŞem’in istediği adalet, hesed ve alçakgönüllülükten kopmuş bir ritüel kendi başına yeterli değildir.

Bütün bunları yalnız “korban sunan kişinin iç niyeti de iyi olmalıdır” diye özetlemek dar kalır. Yeşaya yetim ve duldan söz eder. Amos adaletten söz eder. Miha insanın başkalarıyla nasıl yaşadığını merkeze alır. Şemuel ise HaŞem’in açık buyruğunu dinlemekten söz eder. İnsan dini duygular taşıyabilir, büyük sunular hazırlayabilir ve yine de HaŞem’in istediği şeyden uzak olabilir.

Korbanların değeri tam da bu noktada anlaşılır. Tora onları emrettiği için kutsaldırlar. Değerleri insanın Tanrı’ya bir bedel sunmasından değil, HaŞem’in avodasının bir parçası olmalarından gelir. Fakat aynı HaŞem belirli bir hayvanın yok edilmesini emretmişse, onu “Sana korban sunmak için sakladım” diyerek elde tutmak itaat değildir. Şaul’un yanılgısı, kendi dini düşüncesini HaŞem’in sözüne tercih etmesidir.

Emuna (sadakat ve güven) yalnız zihinsel kabul değildir. HaŞem’e bağlılık davranışta biçim kazanır. Şaul HaŞem’i inkar etmez, korbanı reddetmez ve en iyi hayvanları Tanrı’ya ayırdığını söyler. Yine de verilen buyruğa uymaz. Şemuel’in sözü bu nedenle yalnız ritüelden önce gelen bir ruh hali hakkında değildir; Tanrı ile ilişkinin merkezinin insanın kendi dini yaratıcılığı değil, HaŞem’in iradesi olduğunu söyler.

Hristiyan yorumun dar tespiti yine de korunmalıdır. I. Şemuel 15:22, Tora’nın belirli bir günah için açıkça korban emrettiği yerde kişinin bu mitsvayı görmezden gelebileceğini öğretmez. Bet HaMikdaş ayaktayken Tora’nın gerektirdiği korban getirilir. Fakat bu gerçek, kanlı korbanı bütün bağışlanmanın değişmez ve gizli temeli yapmaz. Şemuel’in ayeti tam tersine, korbanın değerini HaŞem’in iradesine bağlı hale getirir.

Bir insan HaŞem’e itaatsizliğini korbanla örtemez. Yeşaya’ya göre adaletsizliği çok sayıdaki sunularla örtemez. Amos’a göre doğruluğun yokluğunu bayram ve korbanlarla örtemez. Miha’ya göre HaŞem’in istediği yaşamı binlerce koçla satın alamaz. Peygamberlerin ortak sesi, ritüeli reddetmeden ritüelin sınırını gösterir.

“Itaat korbandan iyidir” sözü korbanların gereksiz olduğunu öğretmez; fakat Hristiyan yorumun savunduğu biçimde, bağışlanmanın özünde her durumda kanlı ölüm bulunduğu tezine de destek vermez. Şemuel’in ölçüsü çok daha temel bir yerde durur: HaŞem ne istiyorsa onu yapmak. Korban bu iradenin içindeyse kutsal avodadır; HaŞem’in sözünün yerine geçirildiğinde ise dindar görünen itaatsizlik olur.²²⁰

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 28, güncel revizyon.
• Tanah, I. Şemuel 15:22.
• Tanah, I. Şemuel 15:22–23; Yeşaya 1:11–18; 56:6–7.
• Tanah, Amos 5:21-24; I. Şemuel 15:22; Miha 6:6-8.
• Kabalat.com: “Kan olmadan kefaret olmaz mı?”; “Günah ve Aklanma”; “İsa, Benim Günahlarım İçin mi Öldü?”

Hristiyan yorumcu, Tehillim 40:7’deki “Korban ve minha istemedin... ola ve hatat talep etmedin” sözünü yalnız ritüelin ahlaki itaate üstün olmadığını anlatan bir cümle olarak görmez. Ona göre mezmur daha ileri gider: hayvan korbanlarının kendi başlarına günah için yeterli olmadığını, yalnız gelecekteki kusursuz insan korbanına yöneldikleri için geçici değer taşıdıklarını ve sonunda bu insan korbanının onların yerini aldığını bildirir. Tehillim 40’ın konuşanı da bu yeni korban olur. HaŞem hayvan korbanını değil, bütünüyle itaatkar insanın sunulmasını istemiştir. Fakat mezmurun kendi cümlesi “hayvan korbanlarının dönemi sona erecek ve onların yerini insan korbanı alacak” demez.³⁰⁴

Metnin hareketi daha yakındır: “Zevah ve minha istemedin; bana kulaklar açtın; ola ve hatat talep etmedin. O zaman dedim: İşte geldim... Tanrım, Senin isteğini yapmaktan hoşnutum ve Tora’n içimdedir.” Korban cümlesinin ardından yeni bir korban türü gelmez. Konuşan “bedenimi korban olarak veriyorum” demez. HaŞem’in ona işitecek kulak verdiğini, kendisinin de HaŞem’in isteğini yapmak istediğini söyler. Karşı karşıya getirilen şey hayvan ile insan korbanı değil, dışsal ritüel ile işiten ve Tora’yı içine alan insanın itaati gibi görünür.

Bu Hristiyan yorum I. Şemuel 15:22 ile bu mezmur arasındaki dil bağını fark eder. Şemuel, Şaul’a “HaŞem olalardan ve zevahlardan, HaŞem’in sesini işitmek kadar hoşnut olur mu? İşte, işitmek zevahtan iyidir; kulak vermek koçların yağından iyidir” der. Burada kullanılan hafetz, “istemek, hoşnut olmak” kökü Tehillim 40’taki “korban ve minha istemedin” ile “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum” sözlerinde de yer alır. Kelime bağı gerçektir. Fakat bağın yönü, Hristiyan yorumun çıkardığı sonuçtan farklıdır.³⁰⁵

I. Şemuel 15’te sorun korban sisteminin yetersizliği değildir. Şaul’a Amalek konusunda açık bir emir verilmiştir. Şaul emri tam yerine getirmemiş, hayvanların en iyilerini bırakmış ve bunları HaŞem’e korban sunmak için ayırdığını söylemiştir. Şemuel ona daha üstün bir korban türü önermez. “İşitmek zevahtan iyidir.” Şaul’un yanılgısı korban getirmesi değil, korbanı itaate alternatif saymasıdır. İnsan HaŞem’in sözünü reddedip sonra aynı HaŞem’e korban getirerek itaatsizliğini dini bir işlemle örtemez.

Tehillim 40’taki hafetz kökü bu ışıkta daha anlamlı hale gelir. I. Şemuel’de soru HaŞem’in neyi istediğidir; cevap O’nun sesini işitmektir. Tehillim’de konuşan “korban ve minha istemedin; bana kulaklar açtın” der, sonra “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum; Tora’n içimdedir” diye devam eder. HaŞem’in isteği ile insanın O’nun isteğini yapma arzusu birbirine bağlanır; kulak da bu bağın tam ortasındadır. Kelime örgüsü hayvanın yerini insan korbanının alışını değil, korban ile itaat arasındaki doğru düzeni gösterir.³⁰⁶

Menahem ben Saruk’un eski İbranice açıklaması da aynı yolu izler. “Korban ve minha istemedin; bana kulaklar açtın” sözünü, HaŞem’in insana sözlerini işitmek ve yapmak için kulak vermesi olarak açıklar. “İşte geldim” ifadesini kitapta yazılı olan İlahi emirleri yerine getirmeye, “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum ve Tora’n içimdedir” sözünü de bu itaate bağlar. Üstelik doğrudan I. Şemuel 15:22’deki “işitmek zevahtan iyidir” cümlesine başvurur.³⁰⁷

Bu yorum korbanları değersizleştirmez. Emredilen korban ile itaatin yerine geçirilmek istenen korbanı ayırır. Tora belirli zamanda belirli korbanları emretmiştir; o korbanı getirmek zaten itaattir. Sorun, başka yerde HaŞem’e karşı gelmeye devam ederken korbanı bağımsız bir dinsel ödeme aracı haline getirmektir. Şaul’un yaptığı tam budur. HaŞem’in emrini bozmuş, sonra elde tuttuğu hayvanları HaŞem’e sunmayı gerekçe göstermiştir. Şemuel’in cevabı “hayvan yerine insan getir” değildir; “HaŞem’in sesini işit”tir.

Yeşaya 1 aynı düşünceyi daha sert bir peygamberlik diliyle verir. HaŞem “Bana korbanlarınızın çokluğu ne?” diye sorar; koçların olalarından, besili hayvanların yağından ve kanlarından hoşnut olmadığını söyler. Cümle burada bitseydi korbanların sonunu ilan ettiği düşünülebilirdi. Fakat peygamber hemen sorunun ne olduğunu açıklar: “Yıkanın, temizlenin, kötü eylemlerinizi gözümün önünden kaldırın, kötülük yapmayı bırakın, iyilik yapmayı öğrenin, adaleti arayın, ezilene yardım edin, yetimin davasını görün, dulun hakkını savunun.” Korbanın kendisi değil, kötülüğü sürdürürken ritüeli ahlaki hayatın yerine koymak reddedilir.³⁰⁸

Aynı Yeşaya kitabı ileride gelecekte kabul edilecek korbanlardan söz eder: “olaları ve zevahları mizbeahım üzerinde kabul görecektir; çünkü evim bütün halklar için dua evi diye anılacaktır” (Yeşaya 56:7). Menorat HaMaor bu ayeti Kudüs’e dönüş, dua ve avodanın yeniden varlığıyla ilişkilendirir. Bir kitabın başında “korbanlarınızın çokluğu Bana ne?” denip ileride kabul edilen korbanlardan söz edilebiliyorsa, ilk cümlenin anlamı “hayvan korbanı artık İlahi düzende yoktur” olamaz.³⁰⁹

Hoşea 6:6’daki “Hesed istedim, zevah değil; Tanrı bilgisi olalardan daha çok” sözü de aynı dil ailesine aittir. Menorat HaMaor bunu hesed ile Tanrı bilgisinin korbanlardan üstün değerini göstermek için kullanır. “Hesed istedim, zevah değil” cümlesi Tora’daki zevah emirlerini geçersiz kılmaz. Değer sırasını düzeltir. Korban, HaŞem’in istediği ahlaki ve ruhsal hayatın yerine konamaz.³¹⁰

Miha 6 düşünceyi son sınırına kadar götürür. Konuşan bir yıllık buzağıdan binlerce koça, on binlerce yağ ırmağına ve sonunda kendi ilk doğanına kadar yükselir. Eğer daha ağır sunu daha büyük kabul demekse insan çocuğu bu dizinin doruğu olabilir. Fakat peygamberin cevabı daha üstün bir korban değildir: “Ey insan, sana neyin iyi olduğunu bildirdi: adalet yapman, hesedi sevmen ve Tanrınla alçakgönüllülükle yürümen.” Akedat Yitshak bu sözleri, çocukların kesilmesinin HaŞem’in istediği şey olmadığı; istenenin teslimiyet, adalet, hesed ve HaŞem’le yürümek olduğu yönünde açıklar.³¹¹

Bu metinler aynı retorik biçimi farklı durumlarda kullanır. I. Şemuel 15 korbanı itaate karşı koyar. Yeşaya 1 ritüeli toplumsal kötülükle yan yana getirir. Hoşea 6 hesed ve Tanrı bilgisini öne çıkarır. Miha 6 giderek büyüyen sunu düşüncesini insanın kendi ahlaki değişimine yöneltir. Bunların ortak konusu korbanların tarihsel sonu değildir. Hepsinde ritüelin HaŞem’e sadakat, adalet ve teşuvadan koparılması reddedilir.³¹²

Tehillim 40 bu çerçeveye doğal biçimde oturur. “Korban ve minha istemedin” sözünün hemen ardından “bana kulaklar açtın” gelir. Kulaktan sonra “işte geldim”, ardından “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum” ve “Tora’n içimdedir.” Şiirin kendi kelime sırası korban eleştirisinden yeni bir insan korbanına değil, işitmeye ve Tora’ya ilerler.

Hristiyan yorumun belirleyici adımı metnin sormadığı bir soruyu sormaktır: “Tanrı hayvan korbanlarını hangi amaç için istemedi?” Sonra cevabı “günah için tam ve nihai kapara olmak üzere” diye verir. Fakat mezmur “hayvan korbanı hangi kapara düzeyine ulaşamadı?” diye sormaz. Onların yerine gelecek insan korbanından da söz etmez. Soru Hristiyan yorumun teolojik sisteminden gelir; cevap da aynı sistemden alınır.

Aynı şey “işte geldim” cümlesinde daha açık görünür. Hristiyan yorumcu bunu “Tanrı’nın istediği korbanı sağlamaya geldim” biçiminde okur. Oysa konuşanın devamındaki kendi açıklaması “Senin isteğini yapmak”tır. Menahem ben Saruk da “işte geldim” sözünü yazılı emirleri işitmek ve yerine getirmek yönünde açıklar. Metin “işte geldim, öldürülmeye” demez; “işte geldim... isteğini yapmaktan hoşnutum” der.³¹³

Üstelik 41. iddiada görülen güçlük yerinde kalır. Hristiyan yorumcu aynı konuşanı kusursuz insan korbanı sayar; fakat birkaç ayet sonra aynı “ben” “suçlarım beni yakaladı... başımın saçlarından daha çok oldular” der. “Korban istemedin” cümlesini kusursuz insan korbanının gelişi yapmak için iki ek adım gerekir: önce “işte geldim” sözü “kendimi korban olarak sunmaya geldim” haline çevrilir, sonra kişinin kendi suçlarından söz etmesi başkalarının suçlarını taşıması biçiminde açıklanır. Mezmurun yalın akışı bunların hiçbirini zorunlu kılmaz.

Daha sonraki Yahudi yorumları da ayeti korbanların sonu olarak okumak zorunda değildir. Arvei Nahal, fiziksel korban sunmanın mümkün olmadığı zamanda “korban ve minha istemedin” sözünü korbanların Tora’sını öğrenmeye ve onları yerine getirme arzusunu korumaya bağlar; fiziki avoda mümkün olduğunda korbanın fiilen yapılmasının HaŞem tarafından emredildiğini de belirtir. Bu daha geç bir yorumdur ve mezmurun tek anlamı değildir. Fakat ayetin “korbanlar artık geçersizdir” diye anlaşılmasının zorunlu olmadığını gösterir.³¹⁴

Tiferet Şlomo başka bir yönden aynı sınırı korur. İnsan günah işlemeye devam edip “nasıl olsa korban getiririm” diye düşündüğünde korbanın amacı bozulur; Tehillim 40, Yeşaya 1 ve Şemuel’in Şaul’a verdiği cevap birlikte okunur. Korban günaha izin veren bir güvence değildir. İnsan HaŞem’in iradesine karşı gelirken ritüel işlemin kendisini kurtaracağını düşünürse avodanın ruhsal anlamını kendi davranışıyla boşaltır.³¹⁵

Tanah’ın geleceğe dönük dili de “Tehillim 40 korbanların biteceğini bildirir” sonucuna uymaz. Yeşaya 56 gelecekte kabul edilecek ola ve zevahlardan söz eder. Malahi, gelecekteki arınma bağlamında “Yehuda ve Yeruşalayim’in minhası eski günlerde ve geçmiş yıllarda olduğu gibi HaŞem’e hoş gelecektir” der. Yeremya 33 de Levi kohenleriyle birlikte “ola yükselten, minha yakan ve bütün günlerde zevah yapan” kişiden söz etmeyi sürdürür; Yalkut Şimoni, Bet HaMikdaş’ın yıkıldığı dönemle bağlantı kurarken korban Tora’sının sürekliliğini korur.³¹⁶

Bu gelecek metinlerinin her birinin kendi yorum ayrıntıları vardır. Fakat ortak gerçek basittir: Tanah, geleceğe ilişkin korban dilini kullanmaya devam eder. Bu yüzden Tehillim 40:7’nin tek başına “hayvan korbanları Maşiah geldiğinde sona erecek” diye açık bir bildirim olduğu söylenemez. Böyle bir sona eriş düşüncesi önce başka bir yerden getirilmeli, sonra mezmura uygulanmalıdır.

Hristiyan yorumun I. Şemuel ile Tehillim 40 arasındaki hafetz bağını fark etmesi aslında mezmurun kendi yönünü gösteren en güçlü ipuçlarından biridir. Şemuel’in Şaul’a söylediği şey, HaŞem’in itaati korbanın önüne koyduğudur. Tehillim 40’ın konuşanı da aynı dille karşılık verir: HaŞem ona işitecek kulak vermiştir; o da “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum; Tora’n içimdedir” der.³¹⁷

Korban ile itaat rakip kurumlar değildir. HaŞem korban emrettiğinde korban getirmek itaatin kendisidir. Fakat HaŞem adalet, teşuva, dürüstlük veya belirli bir eylem emrettiğinde, insan bunlara karşı gelip sonra korbanla durumu düzeltemez. Şaul’un yanılgısı korban istemesi değil, korbanı açık emri dinlememenin gerekçesi yapmasıdır. Yeşaya’nın eleştirdiği insanlar korban getirdikleri için değil, kötülüğü sürdürürken korbanın onları kabul edilir kılacağını düşündükleri için eleştirilir. Miha’nın büyüyen sunu zinciri de daha pahalı korbanla değil daha doğru yaşamla son bulur.

Tehillim 40’ın sözü bu nedenle hayvan korbanlarının ölüm ilanı değildir. Mezmur, korbanın HaŞem’e sadakati satın alan bağımsız bir işlem olmadığını söyler. Konuşan korbanların yerine bedenini koymaz; kulağını HaŞem’in sözüne açar, Tora’yı içine alır ve O’nun isteğini yapmayı ister. “Korban istemedin” ile “hayvan korbanlarını kaldırıp onların yerine kusursuz insan korbanını istedin” arasında mezmurun söylemediği bütün bir teolojik adım vardır. Hristiyan yorumun insan korbanı öğretisi bu boşluğa yerleştirilir; mezmurun kendi cevabı ise yanı başındadır: “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum; Tora’n içimdedir.”³¹⁸³¹⁹

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 42, güncel revizyon.
• Tehillim 40:7; Tehillim 40.
• I. Şemuel 15:22; Tehillim 40.
• Tehillim 40.
• Tehillim 40; I. Şemuel 15:22; Menahem ben Saruk, Tehillim 40 yorumu.
• Yeşaya 1.
• Yeşaya 56:7; Menorat HaMaor, Yeşaya 56:7 yorumu.
• Hoşea 6:6; Menorat HaMaor, Hoşea 6:6 yorumu.
• Miha 6; Akedat Yitshak, Miha 6 yorumu.
• I. Şemuel 15:22; Hoşea 6:6.
• Raşi, Tehillim 40:8 yorumu; Menahem ben Saruk’un açıklaması burada aktarılır.
• Tehillim 40; Arvei Nahal, Tehillim 40 yorumu.
• Tehillim 40; Yeşaya 1; Tiferet Şlomo, Tehillim 40 yorumu.
• Tehillim 40; Yeşaya 56; Yalkut Şimoni.
• Tehillim 40.
• Tehillim 40.
• Kabalat.com, “Mezmurlar 40:6 - Bana bir beden hazırladın?”; “İsa, Nihai Kurban Mıdır?”; “Dürüstlerin Ölümü ile Aklanmak?”; “Fidye?”.

Hristiyan yorumcu bu iddiayı tek bir benzerliğe değil, birbirine eklenen üç adıma dayandırır. Tehillim 40’taki konuşanın “kulaklarımı kazdın” sözünün Şemot 21’de kulağı delinen İbrani köleyi hatırlattığını, bunun konuşanın Tanrı’nın sözüne bütünüyle bağlı bir kul olduğunu gösterdiğini ve bu kusursuz itaatin onu insanlığın günahları için kusursuz korban haline getirdiğini söyler. Zincirin ilk halkası incelendiğinde sorun hemen ortaya çıkar: iki metinde aynı eylem anlatılmamaktadır.²²⁴⁹

Tehillim 40:7’nin Masoretik metninde oznayim karita li, “benim için kulaklar kazdın/açtın” denir. Buradaki fiil karita, kara kökünden gelir; kazmak, oyuk açmak anlam alanındadır. Şemot 21:6 ise kölenin kulağı için veratsa adonav et ozno bamartsea, “efendisi onun kulağını bizle delecek” der. Buradaki eylem ratsa köküdür ve araç da açıkça martsea, yani bizdir. Ortak kelime “kulak”tır; eylem fiili aynı değildir. Bu nedenle Hristiyan yorumun “digging a servant’s ear” diye kurduğu filolojik köprü, İbranice iki cümleyi olduğundan daha yakın gösterir.^225022512252

Klasik Yahudi yorumları da Tehillim cümlesini köle ritüeline bağlamak zorunda hissetmez. Raşi, “kulaklarımı kazdın” sözünü Tanrı’nın “sesimi dinleyin” buyruğunu işitebilmek için kulağı açması olarak açıklar; bağlamı Sinay’da itaat talebiyle ilişkilendirir. Radak aynı yönde ilerler: Tanrı’nın İsrael’den ilk istediği korban değil, sesini dinlemesidir; karita sözünü de “kulağımı açtın ki sesini işiteyim” diye açıklar. Bu okuma, mezmurun hemen ardından gelen Tora’n içimdedir cümlesiyle doğal olarak birleşir. Burada karşılaştırılan şey itaat ile ritüelin değeri; insanın korban haline gelmesi değildir.^22532254

Daha önemlisi, Hristiyan yorumcu bu konuşanı yalnız itaatkar değil, günahsız ve bu yüzden ölüme tabi olmayan bir Maşiah olarak okumak ister. Fakat aynı birinci tekil kişi birkaç ayet sonra avonotai, “suçlarım/günahlarım beni yakaladı; başımın saçlarından daha çoktur” der. Bu cümle başka bir konuşana geçtiğini bildiren hiçbir işaret olmadan gelir. Tehillim 40’ın tamamı aynı Maşiah’ın biyografisi kabul edilecekse, “kusursuz ve günahsız insan” sonucu mezmurun kendi devamıyla çatışır. Buna karşılık yalnız 7–9. ayetler Maşiah’a, 13. ayet başka birine verilecekse, bu özne değişiminin metinden gösterilmesi gerekir.²²⁵⁵

Tanah’ta korban ile itaat arasında üstünlük karşılaştırması zaten vardır. Şemuel, Şaul’a Tanrı’nın sözünü dinlemenin zevahtan daha iyi olduğunu söyler; Yeremya da çıkışın temel buyruğunu “sesimi dinleyin” diye özetler. Bu metinlerin anlamı “korbanın yerine kusursuz bir insan öldürün” değildir. Ahlaki itaatin ritüeli geçersiz kılmadan ondan önce geldiğini öğretirler. Hristiyan yorumun yaptığı şey, “Tanrı itaati kurbandan üstün tutar” önermesinden “Tanrı aslında itaatkar bir insanın bedenini kurban olarak istedi” önermesine geçmektir. İkinci önerme birincinin içinde yoktur.²²⁵⁶

Tehillim 40, Hristiyan yorumun savunduğu insan-korban öğretisini metnin kendi kelimeleriyle kurmaz. Şemot 21 bağlantısı filolojik olarak zorunlu değildir; klasik yorum ayeti işitme ve itaat üzerinden okur; aynı konuşan da kendi suçlarından söz eder. İtaat eden kul fikri kabul edilse bile, “kul = Maşiah = günahsız insan korbanı” eşitlikleri ayrı ayrı kanıt gerektirir.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 209, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, Carelinks Publishing, 5.4 “Jewish Objections To The Christian Doctrine Of Atonement”, PDF s. 22–23. Heaster Tehillim 40:6–8’i Maşiah’a verir; “mine ears hast Thou opened” sözündeki İbraniceyi “digged” diye açıklayıp Şemot 21:2–6’daki köle kulağına bağlar ve buradan Maşiah’ın kusursuz itaati sayesinde insanlığın günahları için kusursuz korban olduğu sonucuna gider.
• Tehillim 40:7, Masoretik metin: “זֶבַח וּמִנְחָה לֹא־חָפַצְתָּ אָזְנַיִם כָּרִיתָ לִּי ...”. “Kulaklarımı kazdın/açtın” ifadesindeki fiil כָּרִיתָ, כרה kökündendir.
• Şemot 21:6: “וְרָצַע אֲדֹנָיו אֶת־אָזְנוֹ בַּמַּרְצֵעַ” - efendisi kulağını bir bizle deler. Buradaki fiil ורצע, רצ״ע kökünden; araç מרצע, bizdir.
• Brown, Driver ve Briggs, A Hebrew and English Lexicon of the Old Testament, כרה ve רצע maddeleri. כרה kazmak/oymak; רצע ise delmek, özellikle bir bizle kulağı delmek anlam alanındadır. Tehillim 40:7 ile Şemot 21:6 aynı “kulak” isminde buluşur, fakat aynı eylem fiilini kullanmaz.
• Raşi, Tehillim 40:7. “Kulaklarımı kazdın” sözünü “sesimi dinleyin” buyruğunu işitebilmek için kulağın oyulup açılması şeklinde açıklar ve ayeti Sinay’daki itaat talebiyle ilişkilendirir.
• Radak, Tehillim 40:7. Radak Tanrı’nın ilk talebinin sesine itaat olduğunu, korbanların günah sonrasında düzenlendiğini anlatır; אזנים כרית לי sözünü “kulağımı açtın ki sesini işiteyim” diye açıklar ve כרה fiilini “kuyu kazmak” kullanımına bağlar.
• Tehillim 40:13: “הִשִּׂיגוּנִי עֲו‍ֹנֹתַי” - “suçlarım beni yakaladı”; aynı birinci tekil konuşan suçlarının başındaki saçlardan çok olduğunu söyler. Metin burada başka bir konuşana geçtiğini bildirmez.
• Şemuel I 15:22: dinlemek zevahtan daha iyidir. Yeremya 7:22–23 de çıkış kuşağına verilen temel buyruğu “sesimi dinleyin” diye öne çıkarır. Bu metinler itaatin ritüelden önce geldiğini öğretir; insan korbanı buyruğu vermez.