Misyoner İddiaları Arşivi

Yiftah’ın hikayesi gerçekten reddedilme ve geri çağrılma gerilimi taşır. Kardeşleri onu mirastan uzaklaştırır; Yiftah kaçar ve Erets Tov’a, Tov ülkesine yerleşir. Ammon savaşı başlayınca Gilad ileri gelenleri daha önce uzaklaştırdıkları adamı geri çağırır ve önderleri olmasını isterler. Hristiyan yorumcu bu yapıyı İsa’nın reddedilip gökte beklemesine, sonra sıkıntı zamanında İsrael tarafından geri çağrılmasına benzetir. Hristiyan yorumcu iki anlatıda reddedilme ve geri çağrılma motiflerini yan yana getirir; fakat yer adının kendisine yüklenen anlam metni aşar.²⁵⁰⁷

Tov İbranicede gerçekten iyi demektir. Fakat Şoftim 11’de sözcük bir yer adıdır: Erets Tov. Tanah başka yerde de Tov’u coğrafi ad olarak kullanır; Şemuel II 10:6 ve 10:8’de İş-Tov savaşçıları anılır. Bir toponimin sözlük kökünden “manevi olarak iyi, sevinçli, lütufkar; dolayısıyla gök” sonucu çıkarmak etimolojiyi peygamberliğe dönüştürür. Yer adı gökyüzü veya İlahi alem diye açıklanmaz.²⁵⁰⁸

Daha temel fark Yiftah’ın biyografisindedir. Yiftah ölmez, göğe çıkmaz ve başka bir varoluş alanında beklemez. Kardeşlerinden ayrıldıktan sonra Tov’da yaşayan bir savaşçı olarak hayatına devam eder. Gilad ileri gelenleri yanına gelir, onunla konuşur ve birlikte Mitspe’ye dönerler. Bu, aynı insanın aynı hayat içindeki sürgünü ve geri dönüşüdür. Hristiyan ikinci geliş öğretisindeki ölüm, diriliş ve göksel bekleyiş burada bulunmaz.²⁵⁰⁹

Şoftim anlatısındaki ortak motif, halkın kriz anında daha önce reddettiği öndere ihtiyaç duymasıdır. Bu motif Tanah’ın kendi içinde ahlaki anlam taşıyabilir. İnsanlar barış zamanında değersiz gördükleri birinin değerini sıkıntıda fark edebilirler. Fakat bu genel motif belirli bir gelecekteki kişiyi tanımlamaz. Aynı yapı Yosef, David ve başka figürlerde de farklı biçimlerde bulunur; yaygın bir motifin kimlik belirleme gücü bu yüzden sınırlıdır.²⁵¹⁰

Yiftah’ın öyküsünün devamı da Hristiyan tipolojisinin seçmediği ayrıntılar taşır. Ammon kralıyla tarihsel-toprak tartışmasına girer, savaş eder, ağır bir adak sözü verir ve Şoftim’in trajik anlatısı bu sözün sonuçlarına yönelir. Metnin teolojik ilgisi Yiftah’ın gökte bekleyen Maşiah oluşu değildir. Tov ile gök arasındaki eşitlik çıkarıldığında geriye yalnız reddedilme ve geri çağrılma benzerliği kalır.²⁵¹¹

Hristiyan yorumcu, Yiftah anlatısındaki reddedilme ve geri çağrılma motifini Hristiyan iki-geliş şemasına uygular. Fakat kanıt düzeyine çıkarılamaz. Tov’un ‘iyi’ anlamıyla sesdeş olması onu gök yapmaz; Yiftah’ın Tov’a gidişi göğe yükseliş değildir; Gilad’a dönüşü ölümden sonraki ikinci geliş değildir. Şoftim’in tarihsel anlatısı Hristiyan şemasına benzetilmiştir. Şemanın kendisi metinde yazılı değildir.²⁵¹²

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 244, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 37; Şoftim 11:1–11.
• Şoftim 11:3, 5; II Şemuel 10:6, 8. Tov Tanah’ta tarihsel-coğrafi bir yer adı olarak kullanılır.
• Şoftim 11:3–11. Yiftah Tov’da yaşar; Gilad ileri gelenleri onu oradan çağırır ve o fiziksel olarak onlarla geri döner.
• Şoftim 11:6–11; Bereşit 42–45; I Şemuel 22–24. Reddedilmiş veya dışlanmış kişinin daha sonra kurtarıcı rol kazanması Tanah’ta tek bir kişiye özgü değildir.
• Şoftim 11:12–40. Anlatının devamı Ammon’la savaş, tarihsel toprak iddiası ve Yiftah’ın adağı üzerinde yoğunlaşır.
• Şoftim 11:1–11. Metinde gök, diriliş, iki geliş veya Nasıralı İsa’ya ilişkin bir işaret bulunmaz.

Hristiyan yorumcu, David ve Şoftim anlatılarından modern bir son-zamanlar senaryosu çıkarır. Şaul döneminin sonunda Filistlilerin İsrael’i yenmesini, ardından David’in bütün İsrael tarafından kral kabul edilmesini geleceğe örnek sayar. Şoftim’de İsrael’in komşu halkların baskısı altında Tanrı’ya seslenip bir kurtarıcı bulmasını aynı şemaya ekler. Yiftah’ın daha önce kendisini dışlayan kişiler tarafından Ammon saldırısı sırasında geri çağrılması özellikle önemlidir. Hristiyan yorumun sonucu şudur: İsrael gelecekte Arap komşularının ağır askeri baskısı altına girecek, çaresizlik içinde daha önce reddettiği İsa’ya dönecek ve ikinci geliş başlayacaktır.²³¹⁷

Bu zincirde önce tarih ile adların birbirinden ayrılması gerekir. “Philistine” ile “Palestine” adlarının tarihsel-dilsel bir bağı bulunması, antik Filistliler ile modern Filistinli Arapları aynı halk yapmaz. Bir coğrafi ad yüzyıllar boyunca yaşayabilir; o adı daha sonra taşıyan bölgenin nüfusu eski halkla etnik bakımdan özdeş olmak zorunda değildir. Hristiyan yorumcu dilsel ad devamlılığından doğrudan peygamberlik kimliği çıkarır: Filistli → Filistin → modern Filistinliler → Araplar → gelecekteki saldırı. Yalnız ilk bağ tarihsel bir ad ilişkisidir; sonraki oklar Tanah’ın kurduğu sonuçlar değildir.²³¹⁸

Aynı sorun Ammon örneğinde görülür. Şoftim 11’in karşı tarafı Benei Ammon’dur. Antik Ammon krallığının Transyarden’de, bugünkü Ürdün coğrafyasının bir bölümünde bulunması tarihsel olarak doğrudur. Fakat coğrafi örtüşme, antik Ammon’u modern Ürdün veya Suriye ile peygamberlik bakımından özdeşleştirmez. Şoftim kitabı Yiftah olayını kendi tarihsel bağlamında anlatır: dışlanmış bir savaşçı kriz sırasında Gilad’ın önderi olarak geri çağrılır. “Bu olay gelecekte İsrael’in Araplar tarafından yenilip Nasıralı İsa’yı çağıracağını gösterir” cümlesi metinde yoktur.²³¹⁹

Şoftim’deki “kurtarıcı” dili de bir isim oyununa dönüştürülemez. Şoftim 3:9’da İsrael HaŞem’e feryat eder ve HaŞem onlar için bir moşia, yani kurtaran bir kişi çıkarır; burada kişi Otniel’dir. Aynı tarihsel düzen başka önderlerle tekrarlanır. Hristiyan yorumun bunu “a saviour — a Jesus” biçiminde sunması, “kurtarmak” anlam alanıyla Yehoşua/Yeşua ad ailesi arasındaki çağrışımı özel kimliğe dönüştürür. Oysa Tanah’ta HaŞem farklı dönemlerde farklı kişileri siyasi ve askeri sıkıntıdan kurtarıcı olarak görevlendirir. “Kurtarıcı” görevi, Nasıralı İsa’ya ait özel ad değildir.²³²⁰

David’in kabul edilişi de Hristiyan yorumun kurduğu kadar tek çizgili değildir. Şaul öldükten sonra Yehuda David’i Hevron’da kral yapar; İsrael’in geri kalanı bir süre İş-Boşet’in yönetiminde kalır. Uzun bir siyasi mücadeleden sonra bütün kabileler David’e gelir ve onu kral olarak mesheder. David ölüp göğe çıkmış ve daha sonra dünyaya dönmüş değildir. Aynı hayat içinde önce Yehuda’nın, sonra bütün İsrael’in kralı olur. “Filistliler yendi, David geri geldi, bütün İsrael onu kabul etti” özeti, iki geliş çağrışımı üretmek için tarihin ara safhalarını sıkıştırır.²³²¹

Daha belirleyici karşılık Tora’nın gelecekteki sıkıntı hakkında doğrudan söylediği şeydir. Devarim 4:30 son günlerde İsrael sıkıntıya düştüğünde “Tanrın HaŞem’e dönecek ve O’nun sesini dinleyeceksin” der. Devarim 30 aynı hareketi genişletir: sürgündeki İsrael sözleri yüreğine alır, HaŞem’e döner, O’nun sesini dinler; HaŞem de halkını toplar ve merhamet eder. Tora’nın çizdiği zincir sıkıntı → teşuva (dönüş) → HaŞem’e dönüş → Tora’ya itaat → toplanmadır. “Arap yenilgisi → İsa’ya yakarış → İsa’nın ikinci gelişi” zinciri Tora’da bulunmaz.²³²²

Tanah gerçekten gelecekte büyük savaşlardan da söz eder. Yehezkel 38–39’da Gog’un çevresinde çeşitli halklardan oluşan bir koalisyon vardır; Zeharya 14 Yeruşalayim’e karşı “bütün ulusların” toplanmasını anlatır. Bu metinler güncel bir haritaya tek tek modern devlet adları yerleştirme izni vermez. Daha önemlisi, ulaştıkları teolojik sonuç İsa’nın kimliğinin kabulü değildir. Yehezkel’de HaŞem büyük adını kutsal kılar ve uluslar O’nun HaŞem olduğunu bilir. Zeharya 14:9’da “HaŞem bütün yeryüzünün Kralı olacak; o gün HaŞem bir olacak ve O’nun adı bir” denir.²³²³

Maşiah çağının ölçüsü savaşın çıkması değil, sonunda savaşın aşılmasıdır. Yeşaya 2:4 ulusların artık savaş öğrenmeyeceğini; Miha 4:4 insanların korkmadan asma ve incir ağacının altında oturacağını; Yeşaya 11:9 yeryüzünün HaŞem bilgisiyle dolacağını söyler. Bir Ortadoğu savaşının varlığı tek başına herhangi bir kişiyi Maşiah yapmaz. Hristiyan yorumun senaryosu antik halkları modern siyasi kimliklere dönüştürür, tarihsel kurtarıcıların geri çağrılmasını İsa’nın ikinci gelişine benzetir ve sonunda bütün varsayımları tek zincir haline getirir. Tanah’ın açık gelecek dili ise İsrael’in sıkıntıda HaŞem’e döneceğini ve nihai düzenin savaşın sona ermesiyle tanınacağını söyler.²³²⁴

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 218, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 37–38. Heaster Filistli zaferleri sonrası David’in kabulünü, Yiftah’ın Ammon baskısı sırasında geri çağrılmasını ve Şoftim kurtarıcılarını gelecekte Arap baskısı altında İsrael’in İsa’yı kabul etmesine tip sayar.
• Antik Filistliler ve daha sonraki Palestine/Filistin coğrafi adının tarihsel ayrımı için bkz. Ann E. Killebrew ve Gunnar Lehmann (ed.), The Philistines and Other ‘Sea Peoples’ in Text and Archaeology, Society of Biblical Literature, 2013. Ad sürekliliği modern nüfusun antik Filistlilerle etnik özdeşliği anlamına gelmez.
• Şoftim 10:6–18; 11:1–11, 29–33. Benei Ammon tarihsel Transyarden bağlamındadır; Yiftah kriz sırasında Gilad’ın önderliğine çağrılır. Metin modern Ürdün/Suriye veya gelecekteki İsa dönüşü hakkında hüküm vermez.
• Şoftim 3:9, 15; 6:14; 10:1. Moşia/kurtarıcı işlevi farklı tarihsel önderler için kullanılır. Genel ‘kurtaran’ işlevi özel bir kişi adı veya Nasıralı İsa kimliği değildir.
• Şemuel II 2:1–11; 3:1; 5:1–5. David önce Yehuda’da kral olur; İş-Boşet dönemi ve uzun mücadeleden sonra bütün İsrael tarafından kral kabul edilir. Anlatı iki ayrı ‘geliş’ değil, aynı hayat içindeki siyasi süreçtir.
• Devarim 4:30–31; 30:1–10. Gelecekteki sıkıntı ve sürgünden dönüş, HaŞem’e teşuva ve O’nun sesini dinleme üzerinden anlatılır; İsa’ya yakarış metinde yoktur.
• Yehezkel 38:18–23; 39:6–8, 21–29; Zeharya 14:1–9. Gelecek savaş anlatılarında sonuç HaŞem’in adının kutsal kılınması ve krallığının tanınmasıdır. Modern devletleri antik etnik adlarla birebir eşleştiren bir liste verilmez.
• Yeşaya 2:2–4; 11:9–12; Miha 4:1–4. Maşiah çağının ölçüsü savaşın çıkması değil, ulusların savaşı bırakması, İsrael’in toplanması ve HaŞem bilgisinin yayılmasıdır.