Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorumcu iki ayrı sahneyi tek biyografi halinde birleştirir. Zeharya 12:10’daki “deldikleri kişi” ile 13:6’daki yaralı kişiyi aynı Maşiah sayar; 13:6’daki yaraları el yaraları diye okur; ardından bunları çarmıh çivileriyle özdeşleştirir. Böylece İsrael’in İsa’yı öldürdüğü ve sonradan ona bakıp yas tutacağı sonucu kurulur.¹⁹⁰⁷

Zeharya 12:10 kendi başına gerçekten zor ve önemli bir ayettir. İbranice ve-hibitu elai et aşer daqaru ifadesi “bana, deldiklerine/deldikleri kişiye bakacaklar” biçiminde okunabilir; ardından “onun için biricik oğul için yas tutar gibi yas tutacaklar” gelir. Ayetin zamir yapısı ve kimin delindiği eski çağdan beri yorum tartışması doğurmuştur. Bu tartışma 13:6’nın bağlamını ortadan kaldırmaz.¹⁹⁰⁸

13. Bölümün ilk sahnesi açıkça putların ve yalancı peygamberliğin kaldırılmasıdır. 13:2’de putların adları, peygamberler ve “kirli ruh” ülkeden çıkarılır. 13:3’te peygamberlik etmeye devam eden kişiye kendi annesi ve babası karşı çıkar. 13:4-5’te peygamberler utançtan peygamberlik kimliklerini saklar ve “ben peygamber değilim” der. 13:6’daki yaralı kişi bu paragrafın içindedir.¹⁹⁰⁹

Sorulan cümle şöyledir:

Mah ha-makkot ha-elleh bein yadekha — “Ellerinin/kollarının arasında bulunan bu yaralar nedir?”¹⁹¹⁰

Bein yadekha tam olarak “avuçlarındaki çivi delikleri” demek değildir. Deyim bedenin kollar arasındaki bölümünü, göğüs veya gövdeyi anlatabilecek biçimde anlaşılmıştır; başka yorumcular kollar üzerindeki kesileri düşünür. Yakın bağlam nedeniyle en doğal açıklamalardan biri, eski sahte peygamberlik veya putperest ritüellerle ilişkili yara izleridir. I. Melahim 18:28’de Baal peygamberlerinin bıçak ve mızraklarla kendilerini kestikleri özellikle anlatılır.^19111912

Bu noktada 12:10 ile 13:6 arasındaki fark belirleyicidir. 12:10 ellerden söz etmez. 13:6 ise “deldikleri kişi” demez ve 13:2-5’ten gelen yalancı peygamberlik sahnesinin içindedir. Metinde “12:10’da delinen kişi şimdi 13:6’da ellerindeki çivi izlerini gösteriyor” diye iki sahneyi bağlayan bir cümle yoktur. Hristiyan yorumun çarmıh biyografisi tam bu eksik bağlantının üzerine kuruludur.

Hazal’ın 12:10’u Maşiah ile ilişkilendiren önemli bir deraşı vardır. Sukka 52a ayetteki yas için iki açıklama aktarır: öldürülen Maşiah ben Yosef veya öldürülen kötü eğilim. Aynı sugya ileride Maşiah ben David’i Maşiah ben Yosef’ten ayrı bir figür olarak konuşur. Bu agadik gelenek, 12:10’un Yahudi yorum tarihinde Maşiah’a ilişkin okunabildiğini gösterir; fakat Nasıralı İsa’yı veya 13:6’daki eski yalancı peygamberi aynı kişiye dönüştürmez.^19131914

Zeharya 13:7’de “çobanım” sahnesinin başlaması da 13:6’yı geriye doğru çarmıh ayetine çevirmek zorunda değildir. Edebi bir metinde yeni bir sahne başlayabilir. Nitekim 13:7 açıkça “Kılıç, çobanıma karşı uyan” diye yeni hitapla başlar. Önceki paragrafın yanlış peygamberlik bağlamını silip 13:6’yı yaklaşan çoban ayetinin beden yarası olarak okumak bir yorum tercihidir, dilbilgisel zorunluluk değildir.¹⁹¹⁵

Hristiyan yorumun zincirinde tek bir değil dört ayrı kanıt yükü vardır: 12:10’daki delinen figürün kimliği, 13:6’daki kişinin onunla aynı kişi olması, bein yadekha yaralarının çivi yaraları olması ve bu kişinin İsa olarak tanımlanması. Tanah bu dört halkayı tek bir cümlede kurmaz. Benzer yaralanma imgelerini bir araya getirmek, biyografik özdeşliği kanıtlamaz.¹⁹¹⁶

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 163, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 6-7. Heaster Zeharya 12:10 ile 13:6’yı birlikte okuyarak “marks in the hands where they crucified Christ” ve İsrael’in öldürdüğü Maşiah sonucunu kurar.
• Zeharya 12:10. Masoretik metin: ve-hibitu elai et aşer daqaru ve-safdu alav. Zamirlerin ilişkisi ve “deldikleri” nesnesinin kimliği yorum tarihinde tartışılmıştır.
• Zeharya 13:2-5. Bölüm putların adlarının, peygamberlerin ve kirli ruhun kaldırılmasıyla başlar; 13:3-5 sahte peygamberliğin sona ermesini ve eski peygamberlerin kimliklerini gizlemesini anlatır.
• Zeharya 13:6. İbranice bein yadekha kelimesi kelimesine “ellerinin/kollarının arasında” demektir; “avuç içindeki çivi delikleri” ifadesi ayette bulunmaz.
• Cambridge Bible for Schools and Colleges, Commentary on Zechariah 13:6. “Between thy hands” ifadesini kollar arasındaki göğüs bölgesi olarak açıklar ve ayeti eski yalancı peygamberin yara izleri bağlamında okur.
• I. Melahim 18:28. Baal peygamberleri geleneklerine göre kılıç ve mızraklarla kendilerini keser ve kanatırlar. Zeharya 13:6’daki yaralara ilişkin başlıca tarihsel açıklamalardan biri bu tür ritüel kesilerdir.
• Bavli, Sukka 52a. Zeharya 12:10’daki yas için iki açıklama verilir: öldürülen Maşiah ben Yosef veya öldürülen yetser ha-ra.
• Bavli, Sukka 52a. Aynı sugya Maşiah ben David ile öldürülen Maşiah ben Yosef’i ayrı figürler olarak anlatır; bu rabbinik okuma tek kişinin ilk ve ikinci geliş şemasını kurmaz.
• Zeharya 13:7. “Kılıç, çobanıma ve bana yakın olan adama karşı uyan” sözü yeni hitapla başlar. 13:6’nın önceki yalancı peygamberlik paragrafına ait bağlamı dilbilgisel olarak ortadan kalkmaz.
• Zeharya 12:10; 13:2-7. Metin katmanlarının ayrılması, benzer yaralanma kelimelerinden tek bir biyografi üretmemek için gereklidir.

Eliyahu örneği önceki tipolojilerden farklıdır, çünkü burada gelecekte yeniden gönderileceği Tanah tarafından açıkça bildirilen bir kişi vardır. Eliyahu geçmişte yaşamış, Melahim II 2:11’de kasırgayla göğe alınmış ve Malahi kitabının sonunda adı açıkça verilerek gelecekte gönderileceği söylenmiştir. Hristiyan yorumcu bunu İsa için bir örnek sayar: Eliyahu ilk hizmetinde İsrael’in günahını kınamış, zulüm görmüş, göğe alınmış; gelecekte yeniden geldiğinde İsrael onu kabul edecektir. Ona göre bu düzen İsa’nın ilk reddedilişi ve ikinci gelişte kabul edilmesiyle tam olarak uyuşur.²³⁰⁹

Ayetin bu ayrıntısı, yorumun merkezindedir. Malahi gerçekten “İşte, HaŞem’in büyük ve korkunç günü gelmeden önce size navi Eliyahu’yu gönderiyorum” der. Bunun sembolik bir ad olduğunu varsaymak zorunlu değildir; Yahudi geleneğinin geniş bir bölümü de Eliyahu’nun gelecek rolünü gerçek bir beklenti olarak taşımıştır. Fakat bu veri Hristiyan yorumun sonucunu desteklemekten çok gerekli kanıtın nasıl görüneceğini gösterir. Tanah bir kişinin gelecekte yeniden gönderileceğini öğretmek istediğinde onun adını verir, zaman ilişkisini belirtir ve görevini açıklar.²³¹⁰

Malahi’nin Eliyahu için yaptığı şey Maşiah için yapılmaz. Tanah hiçbir yerde “Maşiah önce gelecek, reddedilecek, öldürülecek, dünyadan ayrılacak ve yüzyıllar sonra ikinci kez gelerek David krallığını, İsrael’in toplanmasını ve dünya barışını tamamlayacak” demez. Eğer iki geliş Maşiah kimliğinin zorunlu parçasıysa, Eliyahu örneği bu öğretinin nasıl açık biçimde söylenebileceğini göstermektedir. Eliyahu hakkında açık bir gelecek sözü bulunması, aynı sözün başka bir kişi için varmış gibi kullanılmasına izin vermez.²³¹¹

Hristiyan yorumun ilk hizmeti “İsrael tarafından reddedilme” şeklinde özetlemesi de Melahim’in bütününü taşımaz. İzevel Eliyahu’yu öldürmekle tehdit eder; Eliyahu İsrael’in antlaşmayı terk ettiğinden yakınır. Bunlar gerçektir. Fakat aynı anlatıda HaŞem Baal’a diz çökmemiş yedi bin kişinin kaldığını söyler. Daha da açık olan Karmel sahnesidir. Eliyahu bütün halkın önünde Baal ile HaŞem arasında seçim ister; ateş düştüğünde halk yüzüstü kapanıp “HaŞem, O Tanrı’dır” diye cevap verir. İlk hizmetin bütünü “İsrael onu reddetti” cümlesine indirgenemez.²³¹²

Malahi gelecekteki görevi de Hristiyan yorumun kullandığı “bu kez İsrael onu kabul edecek” cümlesinden daha belirli anlatır: Eliyahu babaların yüreğini çocuklara, çocukların yüreğini babalara döndürecektir. Mişna Eduyot 8:7’de Bilgelerin vardığı sonuç budur: Eliyahu uzaklaştırmak veya yaklaştırmak için değil, “dünyada barış yapmak” için gelecektir. Rabbi Şimon anlaşmazlıkları uzlaştırmayı vurgular. Yahudi gelenek burada Eliyahu’nun kendi görevini konuşur; başka bir kişinin iki gelişinin şifresini kurmaz.²³¹³

Rabbinik kaynakların Eliyahu ile Maşiah’ı aynı kişi gibi kullanmadığı da önemlidir. Eruvin 43b’de Eliyahu’nun geliş günü ile Maşiah’ın geliş günü ayrı ayrı tartışılır; Eliyahu’nun Maşiah’tan önce geleceği varsayılır. Rambam da Hilhot Melahim 12:2’de Malahi’nin Eliyahu’sunu gelecekte İsrael’in kalbini hazırlayan, barışa yönelten bir figür olarak ele alır. Yapı “Eliyahu iki kez gelir, demek aynı Maşiah da iki kez gelir” değildir; Eliyahu ile Maşiah iki ayrı rol olarak kalır.²³¹⁴

Pesah’ta Eliyahu beklentisinin yaşatılması da bunu değiştirmez. Eliyahu kadehi ve Seder’deki beklenti, Yahudi halkının gelecek kurtuluşla Eliyahu arasında kurduğu gerçek bağı gösterir. Fakat Yahudilerin her Pesah’ta “İsa’nın ikinci gelişini” ilan ettiği anlamına gelmez. Gelenek Malahi’nin kendi adını verdiği kişiyi bekler: Eliyahu.²³¹⁵

Bu örnekten çıkabilecek sağlam sonuç daha dardır ve Hristiyan yorumun istediğinin tersine döner. Tanah, gelecekte yeniden gönderilecek birini bildirmek istediğinde bunu açıkça söyleyebilir. Eliyahu için söylemiştir. İsa’nın ilk gelişinde gerçekleştirmediği Maşiah görevlerini tamamlamak üzere ikinci kez geleceğini ise söylememiştir. Bir kişiye özgü açık peygamberliği, başka bir kişi için genel bir “iki geliş yasası” haline getirmek metnin verdiğinden daha fazlasını söylemektir.²³¹⁶

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 217, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 37. Heaster Eliyahu’nun ilk hizmeti, göğe alınışı ve gelecekteki dönüşünü İsa’nın iki gelişine ‘exactly’ uyan tipoloji olarak sunar.
• Melahim II 2:11; Malahi 3:23–24 (Hristiyan numaralandırmasında 4:5–6). Malaki Eliyahu’yu adıyla bildirir ve HaŞem’in büyük gününden önce gönderileceğini söyler.
• Malahi 3:23–24 ile Maşiah hakkındaki Tanah metinlerinin karşılaştırılması. Eliyahu için gelecekte yeniden gönderilme açıkça söylenirken, Maşiah için ‘önce ölecek ve yüzyıllar sonra yeniden gelecek’ biçiminde eşdeğer bir ifade yoktur.
• Melahim I 18:17–40; 19:1–18. Karmel’de halk ‘HaŞem, O Tanrı’dır’ diye cevap verir; 19:18’de Baal’a diz çökmemiş yedi bin kişinin kaldığı söylenir. İlk hizmet yalnız toplu reddedilme olarak özetlenemez.
• Mişna Eduyot 8:7: Bilgeler Eliyahu’nun ‘dünyada barış yapmak’ için geleceğini, Rabbi Şimon anlaşmazlıkları uzlaştıracağını söyler; kaynak Malahi 3:23–24’e dayanır.
• Bavli, Eruvin 43b; Rambam, Mişne Tora, Hilhot Melahim uMilhamoteihem 12:2. Eliyahu ve Maşiah ayrı roller olarak tartışılır; Eliyahu’nun gelişi Maşiah’ın kimliğiyle özdeşleştirilmez.
• Pesah Seder’inde Eliyahu beklentisi için bkz. klasik Hagada geleneği ve Malahi 3:23–24. Litürjik beklenti Eliyahu’nun kendisine ilişkindir.
• Malahi 3:23–24. Tanah’ın açık Eliyahu örneği, gelecekte yeniden gönderilme öğretisinin metinde açıkça kurulabileceğini gösterir; Heaster’ın bunu başka bir kişi için genel iki-geliş kuralına dönüştürmesi ayrıca kanıt ister.