Misyoner İddiaları Arşivi

Eliyahu örneği önceki tipolojilerden farklıdır, çünkü burada gelecekte yeniden gönderileceği Tanah tarafından açıkça bildirilen bir kişi vardır. Eliyahu geçmişte yaşamış, Melahim II 2:11’de kasırgayla göğe alınmış ve Malahi kitabının sonunda adı açıkça verilerek gelecekte gönderileceği söylenmiştir. Hristiyan yorumcu bunu İsa için bir örnek sayar: Eliyahu ilk hizmetinde İsrael’in günahını kınamış, zulüm görmüş, göğe alınmış; gelecekte yeniden geldiğinde İsrael onu kabul edecektir. Ona göre bu düzen İsa’nın ilk reddedilişi ve ikinci gelişte kabul edilmesiyle tam olarak uyuşur.²³⁰⁹

Ayetin bu ayrıntısı, yorumun merkezindedir. Malahi gerçekten “İşte, HaŞem’in büyük ve korkunç günü gelmeden önce size navi Eliyahu’yu gönderiyorum” der. Bunun sembolik bir ad olduğunu varsaymak zorunlu değildir; Yahudi geleneğinin geniş bir bölümü de Eliyahu’nun gelecek rolünü gerçek bir beklenti olarak taşımıştır. Fakat bu veri Hristiyan yorumun sonucunu desteklemekten çok gerekli kanıtın nasıl görüneceğini gösterir. Tanah bir kişinin gelecekte yeniden gönderileceğini öğretmek istediğinde onun adını verir, zaman ilişkisini belirtir ve görevini açıklar.²³¹⁰

Malahi’nin Eliyahu için yaptığı şey Maşiah için yapılmaz. Tanah hiçbir yerde “Maşiah önce gelecek, reddedilecek, öldürülecek, dünyadan ayrılacak ve yüzyıllar sonra ikinci kez gelerek David krallığını, İsrael’in toplanmasını ve dünya barışını tamamlayacak” demez. Eğer iki geliş Maşiah kimliğinin zorunlu parçasıysa, Eliyahu örneği bu öğretinin nasıl açık biçimde söylenebileceğini göstermektedir. Eliyahu hakkında açık bir gelecek sözü bulunması, aynı sözün başka bir kişi için varmış gibi kullanılmasına izin vermez.²³¹¹

Hristiyan yorumun ilk hizmeti “İsrael tarafından reddedilme” şeklinde özetlemesi de Melahim’in bütününü taşımaz. İzevel Eliyahu’yu öldürmekle tehdit eder; Eliyahu İsrael’in antlaşmayı terk ettiğinden yakınır. Bunlar gerçektir. Fakat aynı anlatıda HaŞem Baal’a diz çökmemiş yedi bin kişinin kaldığını söyler. Daha da açık olan Karmel sahnesidir. Eliyahu bütün halkın önünde Baal ile HaŞem arasında seçim ister; ateş düştüğünde halk yüzüstü kapanıp “HaŞem, O Tanrı’dır” diye cevap verir. İlk hizmetin bütünü “İsrael onu reddetti” cümlesine indirgenemez.²³¹²

Malahi gelecekteki görevi de Hristiyan yorumun kullandığı “bu kez İsrael onu kabul edecek” cümlesinden daha belirli anlatır: Eliyahu babaların yüreğini çocuklara, çocukların yüreğini babalara döndürecektir. Mişna Eduyot 8:7’de Bilgelerin vardığı sonuç budur: Eliyahu uzaklaştırmak veya yaklaştırmak için değil, “dünyada barış yapmak” için gelecektir. Rabbi Şimon anlaşmazlıkları uzlaştırmayı vurgular. Yahudi gelenek burada Eliyahu’nun kendi görevini konuşur; başka bir kişinin iki gelişinin şifresini kurmaz.²³¹³

Rabbinik kaynakların Eliyahu ile Maşiah’ı aynı kişi gibi kullanmadığı da önemlidir. Eruvin 43b’de Eliyahu’nun geliş günü ile Maşiah’ın geliş günü ayrı ayrı tartışılır; Eliyahu’nun Maşiah’tan önce geleceği varsayılır. Rambam da Hilhot Melahim 12:2’de Malahi’nin Eliyahu’sunu gelecekte İsrael’in kalbini hazırlayan, barışa yönelten bir figür olarak ele alır. Yapı “Eliyahu iki kez gelir, demek aynı Maşiah da iki kez gelir” değildir; Eliyahu ile Maşiah iki ayrı rol olarak kalır.²³¹⁴

Pesah’ta Eliyahu beklentisinin yaşatılması da bunu değiştirmez. Eliyahu kadehi ve Seder’deki beklenti, Yahudi halkının gelecek kurtuluşla Eliyahu arasında kurduğu gerçek bağı gösterir. Fakat Yahudilerin her Pesah’ta “İsa’nın ikinci gelişini” ilan ettiği anlamına gelmez. Gelenek Malahi’nin kendi adını verdiği kişiyi bekler: Eliyahu.²³¹⁵

Bu örnekten çıkabilecek sağlam sonuç daha dardır ve Hristiyan yorumun istediğinin tersine döner. Tanah, gelecekte yeniden gönderilecek birini bildirmek istediğinde bunu açıkça söyleyebilir. Eliyahu için söylemiştir. İsa’nın ilk gelişinde gerçekleştirmediği Maşiah görevlerini tamamlamak üzere ikinci kez geleceğini ise söylememiştir. Bir kişiye özgü açık peygamberliği, başka bir kişi için genel bir “iki geliş yasası” haline getirmek metnin verdiğinden daha fazlasını söylemektir.²³¹⁶

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 217, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 37. Heaster Eliyahu’nun ilk hizmeti, göğe alınışı ve gelecekteki dönüşünü İsa’nın iki gelişine ‘exactly’ uyan tipoloji olarak sunar.
• Melahim II 2:11; Malahi 3:23–24 (Hristiyan numaralandırmasında 4:5–6). Malaki Eliyahu’yu adıyla bildirir ve HaŞem’in büyük gününden önce gönderileceğini söyler.
• Malahi 3:23–24 ile Maşiah hakkındaki Tanah metinlerinin karşılaştırılması. Eliyahu için gelecekte yeniden gönderilme açıkça söylenirken, Maşiah için ‘önce ölecek ve yüzyıllar sonra yeniden gelecek’ biçiminde eşdeğer bir ifade yoktur.
• Melahim I 18:17–40; 19:1–18. Karmel’de halk ‘HaŞem, O Tanrı’dır’ diye cevap verir; 19:18’de Baal’a diz çökmemiş yedi bin kişinin kaldığı söylenir. İlk hizmet yalnız toplu reddedilme olarak özetlenemez.
• Mişna Eduyot 8:7: Bilgeler Eliyahu’nun ‘dünyada barış yapmak’ için geleceğini, Rabbi Şimon anlaşmazlıkları uzlaştıracağını söyler; kaynak Malahi 3:23–24’e dayanır.
• Bavli, Eruvin 43b; Rambam, Mişne Tora, Hilhot Melahim uMilhamoteihem 12:2. Eliyahu ve Maşiah ayrı roller olarak tartışılır; Eliyahu’nun gelişi Maşiah’ın kimliğiyle özdeşleştirilmez.
• Pesah Seder’inde Eliyahu beklentisi için bkz. klasik Hagada geleneği ve Malahi 3:23–24. Litürjik beklenti Eliyahu’nun kendisine ilişkindir.
• Malahi 3:23–24. Tanah’ın açık Eliyahu örneği, gelecekte yeniden gönderilme öğretisinin metinde açıkça kurulabileceğini gösterir; Heaster’ın bunu başka bir kişi için genel iki-geliş kuralına dönüştürmesi ayrıca kanıt ister.