Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorumcu, Tehillim 110:1’i İsa’ya götüren temel metinlerden biri sayar. HaŞem’in David’in “efendisine” sağında oturmasını söylediğini, bu sağ tarafın gökteki İlahi makam olduğunu ve dolayısıyla hitap edilen kişinin göğe yükselmiş Maşiah olması gerektiğini ileri sürer. Avraam’ın göğe çıktığını anlatan bir kayıt bulunmadığı gerekçesiyle Hazal’ın Avraam yorumunu reddeder. Bu okumanın gücü, ayette iki şeyin gerçekten bulunmasına bağlıdır: hitap edilen “efendi”nin insanüstü bir varlık olması ve “sağımda otur” sözünün “gökte otur” anlamına gelmesi. İbranice metin bu iki bilgiyi de vermez.

Ayet şöyledir: “Neum HaŞem la-adoni, şev li-yemini, ad aşit oyeveha hadom le-ragleha” — “HaŞem efendime dedi: Sağımda otur, düşmanlarını ayaklarının altına bir tabure yapıncaya kadar.” Buradaki ilk belirleyici sözcük adoni (efendim)dir. Metin Tanrı için kullanılan Adonai yazımını kullanmaz. Cümlenin ilk öznesi HaŞem’dir; hitap edilen ikinci kişi adoni diye anılır. İki sözcük aynı değildir. Adoni, bir insana yöneltilebilen saygı unvanıdır.³⁵²

Bereşit 23:6 bunu doğrudan gösterir. Het oğulları Avraam’a “Şemaenu adoni, nesi Elohim ata betohenu” — “Bizi dinle efendim; aramızda Tanrı’nın bir önderisin” der. Aynı adoni, ölümlü Avraam’a yöneltilmiştir. Bereşit Rabba da bu hitabı Avraam’ın onuru ve önderliği bağlamında ele alır. Bu yüzden Tehillim 110’da birine adoni denmesi onun Tanrısal, bedene girmiş Tanrı veya göksel bir varlık olduğunu göstermez. İngilizce “Lord” sözcüğünün Hristiyan okuyucuda uyandırdığı çağrışım İbranice adoniye taşınamaz.³⁵³

İkinci nokta daha da basittir. Tehillim 110:1’de “gökte” kelimesi yoktur. Ayet şev li-yemini, “sağımda otur” der; ba-Şamayim, “gökte”, demez. Hristiyan yorumcu önce sağ tarafı fiziksel olarak göğe yerleştirir, sonra “Avraam’ın göğe çıkarıldığı söylenmez” diye itiraz eder. Oysa itiraz, ayette bulunmayan “gökte” kelimesini başlangıçta kabul etmeye bağlıdır.³⁵⁴

Tanah’ın “sağ” dili fiziksel koordinat vermek zorunda değildir. David, “HaŞem’i her zaman önümde tuttum; O benim sağımdadır, sarsılmayacağım” der (Tehillim 16:8). Buradan HaŞem’in David’in bedeninin sağ yanında fiziksel olarak durduğu sonucu çıkmaz. Tehillim 109:31 de “Ki yaamod li-yemin evyon, lehoşia mi-şoftei nafşo” — “Çünkü yoksulun sağında durur, onu canını yargılayanlardan kurtarmak için” der. Yahudi açıklamalarında yoksulun Tanrı’nın göksel tahtına çıkarıldığı düşünülmez. Sağ taraf burada yardımın, yakınlığın ve korunmanın dilidir.³⁵⁵

Aynı mezmur bunu kendi içinde gösterir. Birinci ayette HaŞem adoniye “sağımda otur” der. Beşinci ayette ise “Adonai senin sağındadır; öfke gününde kralları ezer” denir (Tehillim 110:5). Eğer her iki söz de gökte bitişik tahtların fiziksel yerini tarif ediyorsa, yönler kısa süre içinde birbirine girer. Güç ve destek dili olarak okunduğunda ise iki cümle de doğaldır: kişi HaŞem tarafından yüceltilir; HaŞem de onun sağında, yani yardımcısı olarak bulunur.³⁵⁶³⁵⁷

Hazal’ın Avraam okuması bu nedenle “Avraam göğe çıktı” düşüncesine dayanmaz. Mekhilta deRabbi Yişmael, Bereşit 14’te Avraam’ın dört krala karşı savaşını anlattıktan sonra Tehillim 110:1–4’ü bu olayla birlikte okur. Düşmanların yenilmesi, HaŞem’in desteği ve Avraam’ın yüceltilmesi aynı anlatı çizgisinde yer alır. Nedarim 32b de Tehillim 110’u Avraam ile Melkitsedek’in karşılaşmasına bağlar; 110:1 ve 110:4’ü kullanırken Melkitsedek’in kendisinin kohen olduğunu, soyunun ise bu kohenliği sürdürmediğini açıklar.³⁵⁸³⁵⁹

Agadat Bereşit de “sağ” dilini koruma ve onur bağlamında okur; Avraam’ın doğruluğunu “sağımda otur” sözüyle ilişkilendirir. Hristiyan yorumun bu geleneğe karşı “Avraam’ın göğe çıkacağı söylenmedi” demesi, kaynağın söylemediği bir şeyi kaynağa yükler. Midraş fiziksel bir göğe yükseliş kurmadığı için, göğe yükseliş kaydının bulunmaması onu çürütmez.³⁶⁰

Bununla birlikte Yahudi kaynaklarında Tehillim 110’un Maşiah’a uygulandığı agadik okumalar da vardır. Midraş Tehillim, gelecekte HaŞem’in Melekh haMaşiahı sağında, Avraam’ı solunda oturtacağı bir sahne anlatır; aynı açıklama Tehillim 110:5’i kullanarak HaŞem’i de Maşiah’ın sağında gösterir. Böyle bir kaynak, “sağda oturmak” dilinin onur ve İlahi yakınlık taşıyabileceğini gösterir. Fakat ayetin Maşiah’a uygulanabilmesi, o Maşiah’ın Nasıralı İsa olduğunun kanıtı değildir. Hele İsa’nın birinci yüzyılda ölüp göğe yükseldiği ve yüzyıllar sonra geri döneceği kronoloji bu midraştan çıkmaz.³⁶¹

“David kendi oğluna neden efendim desin?” sorusu da aynı nedenle başlangıç varsayımına bağlıdır. Tehillim 110:1 hitap edilen kişinin “David’in oğlu” olduğunu söylemez. Önce adoninin David’in gelecekteki soyundan biri olduğu kabul edilir, sonra David’in kendi soyundan birine “efendim” demesinin olağanüstü bir varlık gerektirdiği ileri sürülür. Fakat ilk adım ayetin içinde kanıtlanmamıştır. Üstelik adoni sözcüğü, Avraam örneğinde gördüğümüz gibi, insan için yüksek saygı bildirebilir.

Mezmurun geri kalanı da Hristiyan yorumun kurduğu iki-geliş kronolojisini vermez. İkinci ayette HaŞem güç asasını mi-Tsiyon (Tsiyon’dan) gönderir ve kişiye be-kerev oyeveha, “düşmanlarının ortasında” yönetmesini söyler. Metinde ölüm, diriliş, göğe yükseliş, yüzyıllar süren göksel bekleyiş ve ikinci geliş sıralaması yoktur. Hristiyan yorumcu anlatının Hristiyan İsa öğretisiyle çok düzgün biçimde uyuştuğunu söyler. Fakat bir metnin daha önce bilinen bir hikayeye yerleştirilebilmesi, o hikayenin metinden çıktığı anlamına gelmez. İsa’nın göğe yükseldiğini ve geri döneceğini önceden kabul ederseniz “sağımda otur” sözünü gökte bekleyen İsa olarak okuyabilirsiniz. Yalnız Tehillim 110’u okuyan biri ise bu ölüm, diriliş ve ikinci geliş zincirini ayetlerden çıkaramaz.³⁶²

Hristiyan yorumun yorumu üç ayrı eklemeye dayanır: adoni mutlaka David’in gelecekteki Maşiah soyudur; “sağımda otur” mutlaka fiziksel olarak gökte oturmaktır; bu göksel kişi de Nasıralı İsa’dır. Tehillim 110:1 bu üçünden hiçbirini söylemez. Ayetin söylediği daha sınırlı ve daha açıktır: HaŞem bir adoniyi yüceltir ve düşmanlarına karşı ona destek verir.³⁶³

Hazal’ın Avraam okuması ile Maşiah’a ilişkin agadik okuma bu nedenle birbirini yok etmek zorunda değildir. Bir mezmur farklı deraş katmanlarında farklı kişilere uygulanabilir. Ortak nokta, İbranice adoninin Tanrısallık için teknik bir unvan haline getirilmemesi ve “sağımda otur” sözünden Nasıralı İsa’nın göğe yükseliş tarihinin çıkarılmamasıdır.³⁶⁴

Tehillim 110:1’deki “efendim” göksel İsa’yı zorunlu kılmaz. Sözcük adoni (efendim)dir; Tanah aynı sözcüğü Avraam gibi insanlara yöneltir. “Gökte” kelimesi ayette bulunmaz. Sağ taraf başka mezmurlarda İlahi yardım ve yakınlık anlamı taşır; aynı Tehillim 110 da birkaç ayet sonra Adonai’yi hitap edilen kişinin sağında gösterir. Hristiyan yorumcu göğe yükselmiş ve geri dönecek İsa öğretisini önce kabul etmekte, sonra mezmurun krallık ve yüceltilme dilini bu öğretiye uydurmaktadır.³⁶⁵

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 46, güncel revizyon.
• Tehillim 110:1.
• Bereşit 23:6; Bereşit Rabba.
• Tehillim 110:1.
• Tehillim 109:31.
• Tehillim 110.
• Tehillim 110:5.
• Bereşit 14; Tehillim 110:1–4; Mekhilta deRabbi Yişmael; Mekhilta.
• Tehillim 110; Bereşit 14; Bavli, Nedarim 32b.
• Tehillim 110:1; Agadat Bereşit.
• Tehillim 110; Tehillim 110:5; Midraş Tehillim.
• Tehillim 110.
• Tehillim 110:1.
• Tehillim 110; Bereşit 14.
• Tehillim 110:1; Tehillim 110.

Hristiyan yorumcu Tehillim 110’dan geniş bir biyografi çıkarır. Mezmurun David tarafından kendi büyük soyuna söylendiğini, David’in bu kişiye “adoni” diyerek onu kendisinden üstün tuttuğunu, Malki-Tsedek düzeninde ebedi kohen oluşunun ölümsüzlüğünü gösterdiğini ve “sağımda otur” sözünün Maşiah’ın gökte Tanrı’nın tahtının sağında oturacağını bildirdiğini savunur.¹⁸¹⁰

İlk ayetin İbranicesi şudur:

“Le-David mizmor; ne’um HaŞem la-adoni: şev li-mini, ad aşit oyevekha hadom le-raglekha.”¹⁸¹¹

Hristiyan yorumun sonucu için üç ayrı şeyin zorunlu olması gerekir: David’in konuşan kişi olması, adoni’nin insanüstü bir unvan olması ve li-mini’nin gökte fiziksel bir koltuk bildirmesi. İbranice metin bunların hiçbirini tek seçenek yapmaz.

Raşi, Hazal’ın mezmuru Avraam’a uygulayan yorumunu izler. Üstelik adoni sözünü açıklamak için tam olarak Bereşit 23:6’yı getirir: Hititler Avraam’a “adoni” diye seslenmiştir.¹⁸¹²

İbn Ezra peşat bakımından başka bir yol seçer. Ona göre mezmur bir şair tarafından David hakkında yazılmış olabilir. Radak da aynı yönde, le-David’i “David hakkında” okuyarak adoni’yi David kabul eder.^18131814

Bu yorumlar farklı açıklamalar sunar. Filolojik sonuç açıktır: le-David başlığı, “bu cümlenin öznesi mutlaka David’dir ve kendi oğluna konuşmaktadır” sonucunu zorunlu kılmaz.

Adoni de bu yükü taşıyamaz. Bereşit’te Avraam’a sıradan saygı unvanı olarak kullanılır.¹⁸¹⁵

Daha da belirleyici olan “sağ” imgesidir. Tehillim 16:8’de HaŞem konuşanın sağındadır; Tehillim 109:31’de yoksulun sağında durur.¹⁸¹⁶

Bu ayetleri fiziksel geometriye çevirmeyiz. “Sağ” güç, yardım, onur ve korunma alanıdır. Tehillim 110’un beşinci ayeti de aynı şiirin içinde Adonai’nin konuşulan kişinin sağında olduğunu söyler.¹⁸¹⁷

Masoretik vokalizasyon burada ayrıca öğreticidir. 1. ayette la-adoni, “efendime”; 5. ayette ise Adonai vardır. Aynı yazı dizisinin farklı vokalizasyonları iki işlevi ayırır.

Hristiyan yorumun “gökte Tanrı’nın tahtının sağında” cümlesine gelince, “gök” kelimesi ayette yoktur. “Taht” kelimesi de yoktur. Göğe çıkış ve diriliş de yoktur.¹⁸¹⁸

Bunlar Hristiyan okumanın sonradan kurduğu bağlantılardır. Fakat Tehillim 110’un İbranice cümlesi kendi başına bu biyografiyi söylemez.

Aynı durum “ebedi kohen” ifadesinde de görülür. 4. ayet kohen le-olam der; fakat olam sözcüğünden bireysel biyolojik ölümsüzlük çıkmaz.¹⁸¹⁹

Şemot Aharon’un oğullarının kohenliğini de kehunnat olam le-dorotam diye adlandırır. Kuşaklar boyunca süren kurum “her kohen hiç ölmez” demek değildir.¹⁸²⁰

Klasik Yahudi yorum geleneği Tehillim 110’u tek çizgiye sıkıştırmamıştır. Avraam okuması vardır, David hakkında peşat okuması vardır. Bu çeşitlilik rastgele değildir; İbranice başlık ve unvan böyle bir alan bırakır.¹⁸²¹

Hristiyan yorumun okuması Hristiyan teolojisinin öncüllerini metne taşır. Fakat Tanah’ın bağımsız kanıtı olarak sunulduğunda metnin vermediği üç bilgi eklenir: konuşanın David olduğu, muhatabın ilahi Maşiah olduğu ve oturuş yerinin gökteki taht olduğu.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 153, güncel revizyon.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 4. Tehillim 110’u David’in kendi büyük soyundan gelecek Maşiah hakkında konuşması olarak okur; “adoni”yi David’in soyundan daha yüce bir kişiye hitap sayar ve “sağımda otur” sözünü Maşiah’ın gökte Tanrı’nın tahtının sağında oturacağı biçiminde açıklar.
• Tehillim 110:1: le-David mizmor, ne’um HaŞem la-adoni, şev li-mini ad aşit oyevekha hadom le-raglekha. Masoretik vokalizasyonda ikinci sözcük la-adoni, “efendime/efendim olan kişiye” biçimindedir.
• Raşi, Tehillim 110:1. Hazal’ın mezmuru Avraam’a uygulayan yorumunu izler; adoni için Bereşit 23:6’daki Avraam’a hitabı örnek verir. Şev li-mini ifadesini de “sağ elimin kurtuluşunu bekle” şeklinde açıklar.
• İbn Ezra, Tehillim 110:1. Avraam yorumunun mümkün olduğunu belirtir; peşat bakımından ise mezmurun bir şair tarafından David hakkında yazıldığını daha doğru bulur. Böylece le-David başlığı David’in mutlaka konuşan kişi olduğunu zorunlu kılmaz.
• Radak, Tehillim 110:1. Hazal’ın Avraam yorumunu aktarır; kendi peşat tercihi mezmurun David hakkında bir şair tarafından söylenmiş olmasıdır. “Adoni”yi David, “şev li-mini”yi de Tanrı’nın yardımına güvenerek beklemek şeklinde açıklar.
• Bereşit 23:6. Hititler Avraam’a “dinle bizi, adoni” diye seslenir. Adoni sözcüğü bu nedenle tek başına ilahi veya göksel bir unvan değildir.
• Tehillim 16:8’de konuşan kişi HaŞem’in kendi “sağında” bulunduğunu; Tehillim 109:31 ise HaŞem’in yoksulun “sağında durduğunu” söyler. Sağ taraf dili Tanah’ta destek, güç ve onurlandırma imgesi olarak da işler.
• Tehillim 110:5’te Masoretik metin אֲדֹנָי עַל־יְמִינְךָ, “Adonai senin sağındadır” der. 1. ayetteki la-adoni ile 5. ayetteki Adonai vokalizasyonu aynı değildir.
• Tehillim 110:1’de “gök”, “göğe çıkmak”, “dirilmek” veya “Tanrı’nın tahtı” sözcükleri yoktur. “Gökte tahtın sağında oturmak” Heaster’ın ayete eklediği mekansal açıklamadır.
• Tehillim 110:4: “Sen le-olam kohensin, al divrati Malki-Tsedek.” Ayetin yorum tarihi çeşitlidir; yalnız bu ifade, konuşulan kişinin biyolojik olarak ölümsüz olduğunu söylemez.
• Şemot 40:15 Aharon’un oğullarının kohenliğini kehunnat olam le-dorotam, “kuşakları boyunca kalıcı/ebedi kohenlik” diye adlandırır. Olam sözcüğü bir makamın sürekliliğini ifade edebilir; her kohenin bireysel ölümsüzlüğünü değil.
• Klasik Yahudi yorumları Tehillim 110’u tek bir zorunlu Maşiah okumasına indirgemez. Avraam ve David okumaları, “adoni”nin insan unvanı ve “sağ” imgesinin deyimsel kullanımı, Heaster’ın gökte oturan ilahi Maşiah sonucunu İbranice metnin zorunlu kılmadığını gösterir.