Misyoner İddiaları Arşivi

Bu iddia önceki ikisinden daha güçlü bir Yahudi yorum geleneğine dayanır. Tehillim 118 Hallel’in merkez metinlerinden biridir; David soyundan ve Maşiah’a ilişkin deraşlarla ilişkilendirilmiştir. Hristiyan metinlerinin Yeruşalayim’e giriş anlatılarında da Tehillim 118:25–26’nın dili belirgindir. Bu yüzden burada “Yahudi geleneğinde hiçbir Maşiah’a ilişkin okuma yoktur” demek doğru olmaz.²⁰²⁷

Fakat ayetlerin dilbilgisi Hristiyan yorumun kısa formülünden daha farklıdır. Tehillim 118:25, “Anna YHWH, hoşia na; anna YHWH, hatsliha na” der: “Lütfen YHWH, kurtar; lütfen YHWH, başarı ver.” “Hoşia na” doğrudan YHWH’ye yöneltilen bir yakarıştır. Bir sonraki ayet ise ayrı bir cümledir: “YHWH’nin adıyla gelene bereket; sizi YHWH’nin evinden bereketliyoruz.”²⁰²⁸

Bu ayrım küçük değildir. Hristiyan yorumun “Maşiah’a Hoşanna söylenecek” ifadesi, yakarışın yönünü değiştirir. Metin “Ey Maşiah, bizi kurtar” dememekte; YHWH’ye kurtuluş için seslenmekte, ardından YHWH’nin adıyla gelene bereket söylemektedir.

Hazal’ın litürjik kullanımı da bunu açıkça korur. Sukka 38b, Hallel’in cemaat ile öncü arasında karşılıklı okunmasını tartışırken “Anna YHWH hoşia na” ve “Anna YHWH hatsliha na” satırlarını dua olarak ele alır. Ayetin işlevi Maşiah’a ilişkin bir kişiye yöneltilmiş özel bir selam olmaktan çok, İsrael’in Tanrı’ya yaptığı Hallel yakarışıdır.²⁰²⁹

Pesahim 119a ise aynı ayetleri agadik bir sahnede David, kardeşleri, Yişay ve Şemuel arasında paylaştırır. “Lütfen YHWH, kurtar” David’in kardeşleriyle; “YHWH’nin adıyla gelene bereket” Yişay ile; “YHWH’nin evinden sizi bereketliyoruz” Şemuel ile ilişkilendirilir. Bu da Hazal içinde tek ve zorunlu bir “gelecekte İsa’ya söylenecek cümle” okumasının bulunmadığını gösterir.²⁰³⁰

Raşi daha da gündelik bir bağlam verir: “YHWH’nin adıyla gelen” ifadesini Bet HaMikdaş’a gelen hacılar ve ilk ürün getirenlerle ilişkilendirir. Bu yorumun varlığı Maşiah’a ilişkin deraşı iptal etmez; fakat aynı ayetin klasik Yahudi yorumunda tek bir Maşiah’a ilişkin biyografiye kapatılmadığını gösterir.²⁰³¹

Öte yandan Santala’nın aktardığı Zohar ve başka midraşik geleneklerde Tehillim 118’in Maşiah ile ilişkilendirilmesi gerçektir. Fakat Maşiah’a ilişkin deraş ile “bu ayet Nasıralı İsa’nın Yeruşalayim’e girişini önceden tarif etti” önermesi aynı şey değildir.²⁰³²

Bir metnin daha sonra bir topluluk tarafından alıntılanması iki şeyi gösterebilir: topluluk kendisini o metinle anlatmak istemiştir veya olayı o metnin dili içinde anlamıştır. Bunun “ilk metin tam bu olayı önceden haber verdi” sonucuna dönüşebilmesi için ilk metinde o özel kişi ve olayla ilgili ayırt edici bağ bulunması gerekir.

Tehillim 118, İsrael’in Hallel duasıdır; Maşiah’a ilişkin yorumlara da açıktır. Fakat “Hoşanna İsa’ya söylendi, demek ki ayet İsa’yı önceden haber verdi” sonucu, metnin dilbilgisinden ve rabbinik yorum çeşitliliğinden daha dar bir Hristiyan okumasıdır.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 175, güncel revizyon.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 7; Tehillim 118:25–26’yı “Hosanna sung to him” başlığı altında sıralar. Santala da Tehillim 118’in Hallel ve Maşiah’a ilişkin yorum geleneklerini ayrıntılı biçimde tartışır.
• Tehillim 118:25–26. “Hoşia na” fiilinin muhatabı YHWH’dir. 26. ayet “Barukh ha-ba be-şem YHWH; berakhnukhem mi-bet YHWH” diye devam eder.
• Sukka 38b, Hallel’in karşılıklı okunması tartışması. “Anna YHWH hoşia na” ve “Anna YHWH hatsliha na” satırları cemaatin/okuyucunun YHWH’ye yönelttiği Hallel ifadeleri olarak ele alınır.
• Pesahim 119a. Sugya, Tehillim 118:25–26’nın sözlerini David’in ailesi ve Şemuel’e dağıtan agadik bir yorum verir; bu, ayetin rabbinik kullanımındaki çoğulluğa açık bir örnektir.
• Raşi, Tehillim 118:26. Raşi bu bereket sözünü Bet HaMikdaş’a gelenler, özellikle bayram/hac ve ilk ürün bağlamıyla ilişkilendirir.
• Santala, The Messiah in the Old Testament in the Light of Rabbinical Writings, Tehillim 118 bölümü. Santala Hallel’in litürjik kullanımını, rabbinik diyalogları ve Zohar’daki Maşiah’a ilişkin bağlantıları aktarır. Bunlar gerçek Yahudi yorum katmanlarıdır; hiçbiri kendi başına Nasıralı İsa kimliğini vermez.

Hristiyan yorumcu bir sonraki adımda reddedilmeyi yalnız nitelik olmaktan çıkarıp dereceye dönüştürür: başka hiçbir Maşiah adayı bütün Yahudilik tarafından İsa kadar sürekli reddedilmemiştir; öyleyse bu olağanüstü reddedilme, onu “tek muhtemel aday”a yaklaştırır.¹⁷³³

Sav, uzun tarihsel süreyi teolojik bir imzaya dönüştürür. Fakat önce basit bir soru sorulmalıdır: Tanah nerede “en fazla reddedilen aday en güçlü Maşiah adayıdır” der? Böyle bir ölçü Yirmiyahu’da, Yeşaya’da, Yehezkel’de veya Zeharya’da yoktur.

Üstelik Hristiyan yorumcu bu karşılaştırmalı tarihsel önermeyi kanıtlamaz. “Bütün Yahudilik”, iki bin yıla yayılan çok farklı coğrafyaları, toplulukları ve bireyleri kapsayan son derece geniş bir ifadedir. Fakat bu tarihsel iddia bütünüyle doğru kabul edilse bile, asıl sorun değişmez: reddedilmenin miktarı Tanah’ın Maşiah ölçüsü değildir.

Bir termometre sıcaklığı ölçebilir; fakat bir kralın meşruiyetini ölçemez. Aynı şekilde toplumsal reddedilmenin yoğunluğu tarihsel bir olgu olarak ölçülse bile, Tanah’ın vermediği bir Maşiah kriterine dönüşmez. Ölçme aracı yanlışsa sayının büyüklüğü sonucu kurtarmaz.

Pesahim 119a’daki David okuması burada özellikle öğreticidir. Reddedilen taşın doğrulanması, onun sonsuza dek reddedilmiş kalması değildir. David gerçekten yükselir; “köşe başı” olur. Şiirsel tersine dönüş somut bir sonuçla tamamlanır.¹⁷³⁴

Maşiah için de Tanah aynı türden sonuçlar verir. Krallık kurulacak, adalet uygulanacak, İsrael toplanacak, güvenlik ve Tanrı bilgisi dünyada görülecektir. “İsa daha fazla reddedildi” cümlesi, bunlardan hiçbirinin yerine geçmez.¹⁷³⁵

Burada ölçütü tersine çevirmenin tuhaf sonucu da görülür. Yarın tarih içinde İsa’dan daha yaygın biçimde reddedilmiş başka bir Maşiah adayı bulunsa, Hristiyan yorumun kurduğu ilkeye göre o adayın Maşiah kimliği ihtimali artmış olacaktır. Oysa Tanah’ın ölçüleri böyle bir yarışma kurmaz. Reddedilme ne kadar büyürse büyüsün, David soyundan kralın görevlerini yerine getirmemesi “başarı”ya dönüşmez.

Rambam’ın daha sonraki halahik sistemleştirmesi bu farkı berraklaştırır. Aday, Tora’ya bağlılığı ve İsrael’i Tora’ya yöneltmesiyle bir başlangıç statüsü kazanabilir; kesinlik ise başarı, Bet HaMikdaş’ın kurulması ve dağılmışların toplanması gibi sonuçlarla gelir. Rambam “en çok reddedilen aday” diye bir kategori kurmaz.¹⁷³⁶

Hristiyan yorumun ikinci iddiası bu yüzden birinci iddiadan daha zayıftır. İlkinde en azından Tanah’ta bulunan gerçek bir reddedilme motifinden hareket eder. İkincisinde ise Tanah’ın hiç vermediği nicel bir ölçek yaratır. Bir adayın ne kadar reddedildiği tarih sosyolojisinin konusu olabilir; Maşiah kimliği Tanah’ın kendi ölçülerine göre sınanmalıdır.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 144, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 6. ‘Bütün Yahudilik tarafından en tutarlı biçimde reddedilen’ adayın İsa olduğu şeklindeki karşılaştırmalı tarihsel iddia, metinde ayrıca belgelenmeden Maşiah ölçütü olarak kullanılır.
• Bavli, Pesahim 119a; Tehillim 118:22-26. Hazal’ın David okumasında reddedilen taş, sonunda gerçek krallık ve kurtuluşla doğrulanır; ‘reddedilme’ tek başına kimlik belgesi değildir.
• Yirmiyahu 23:5-8; Yeşaya 11:1-12; Yehezkel 37:21-28. Tanah’taki David soyundan beklentinin ölçülebilir sonuçları: adaletli krallık, İsrael’in toplanması ve güvenliği, Tanrı bilgisinin yayılması ve kutsal düzenin yeniden kurulması.
• Rambam, Mişne Tora, Hilkhot Melakhim uMilhamoteihem 11:1, 11:4. Bu, Tanah ayetlerinin sonraki halahik sistemleştirmesidir: Maşiah kimliği görevlere ve başarıya bağlanır; reddedilmenin büyüklüğü ayrı bir kriter yapılmaz.

Hristiyan yorumun savı yalnız “Yahudiler İsa’yı reddetti; öyleyse o Maşiah’tır” biçimindeki kaba bir daireye dayanmaz. Tehillim 22’de çarmıha gerilmeyi gördüğünü düşündükten sonra buna, İsrael’in Maşiah’ını reddedeceğini söylediğini düşündüğü metinleri ekler. Tehillim 118:22’deki reddedilen taşı ve Yeşaya 8:14’teki sürçme taşını bu yönde okur; Moşe, David, Yosef ve bazı şofetimin önce kendi kardeşleri tarafından reddedilip daha sonra kabul edilmesini de aynı örüntünün parçaları sayar. Böylece reddedilme, İsa kimliğini tamamlayan işaretlerden biri haline gelir.^17221723

Tanah gerçekten de daha sonra yükseltilen bir kişinin önce küçümsenmesi veya reddedilmesi temasını bilir. Fakat bu tema “İsrael tarafından reddedilen kişi Maşiah’tır” şeklinde bir kimlik kuralı oluşturmaz.

Tehillim 118 bu ayrımı görmek için iyi bir örnektir. Mezmurun konuşanı uluslar tarafından kuşatıldığını, itildiğini, fakat HaŞem’in kendisine yardım ettiğini anlatır. Ardından açıkça, “Ölmeyeceğim, yaşayacağım” der. Reddedilen taş sözü bu kurtuluş hareketinin sonunda gelir: taş reddedilmiş, sonra köşe başı olmuştur.¹⁷²⁴

Hazal’ın aynı ayeti David’e uygulayan gerçek bir geleneği de vardır. Pesahim 119a’da “Sana şükredeceğim, çünkü bana cevap verdin” sözü David’e; “Yapıcıların reddettiği taş köşe başı oldu” sözü ise Yişay’a nispet edilir. Deraşın ufku David’in küçümsenip sonra krallığa yükselmesidir. Burada Hristiyan bir ekleme yoktur; gerçekten reddedilme ve ardından yükselme motifi vardır.¹⁷²⁵

Fakat bu kaynak Hristiyan yorumun ihtiyacı olan ikinci cümleyi söylemez: “Bu nedenle gelecekte İsrael tarafından reddedilecek her Maşiah adayı bu ayetle tanınacaktır.” Hazal’ın David’e yaptığı uygulama, ayetin bir Maşiah kimlik testi olduğunu değil, David’in hikayesinin bu şiirsel sözlerle okunabildiğini gösterir.

Raşi ise aynı taşı başka bir düzlemde okur: “uluslar arasında alçaltılmış halk.” Burada taş İsrael’dir. İbn Ezra da bireysel kral ile sürgündeki İsrael arasında yorum imkanları verir. Bu çeşitlilik önemlidir. “Taş” imgesi Tanah’ta tek bir kişiye mühürlenmiş özel ad değildir.¹⁷²⁶

Yeşaya 8:14’te sorun daha belirgindir. Hristiyan yorumcu ayeti “Maşiah İsrael’in sürçeceği taştır” diye kullanır. Oysa cümlenin öznesi bir önceki ayette açıkça HaŞem Tsevaot’tur. “Onu kutsal sayın... O sizin korkunuz olsun” denir; ardından “O, bir Mikdaş olacak; İsrael’in iki evi için engel taşı ve sürçme kayası...” diye devam eder. İbranice ayette “Maşiah” sözcüğü yoktur.¹⁷²⁷

Daha sonraki Hristiyan metni bu imgeyi İsa’ya uygular; bu uygulama metnin kendi peşatı değildir. Fakat Tanah’tan bağımsız kanıt aranıyorsa özne değiştirilemez. HaŞem’i anlatan bir cümleyi önce Maşiah’a, sonra İsa’ya taşımak iki ayrı yorum adımıdır; ayetin peşatı bu iki adımı kendisi kurmaz.

Bereşit 49:24’te “İsrael’in taşı” sözünün bulunması da aynı sebeple kimliği sabitlemez. “Taş” dayanıklılık, destek veya temel için kullanılan bir imgedir. Bir metaforun Yosef bağlamında kullanılması, Tanah’ın her “taş” sözünü aynı kişiye bağladığı anlamına gelmez.¹⁷²⁸

Hristiyan yorumun Moşe, Yosef ve David örnekleri de dikkat çekicidir; çünkü aslında reddedilmenin İsa’ya özgü olmadığını gösterir. Moşe’ye “seni kim yönetici ve yargıç yaptı?” denmiştir. Yosef kardeşlerinin düşmanlığına uğramıştır. David’in yükselişi de aile içindeki küçümsenme ile başlayan bir anlatıya dönüşebilir.^17291730

Bunların hepsi gerçek motiflerdir. Fakat bir motif ile kimlik ölçütü aynı şey değildir. Birçok peygamber reddedilmiştir; bu onları Maşiah yapmaz. Birçok tsadik haksızlığa uğramıştır; bu da onları David soyundan kral yapmaz. Ortak bir hayat örüntüsü, ancak Tanah o örüntüyü Maşiah için zorunlu ve ayırt edici işaret olarak verdiğinde kimlik kanıtına dönüşebilir.

Tanah’ın David soyundan beklentiyi anlatırken verdiği ayırt edici şeyler çok daha somuttur. Yirmiyahu 23’te doğru filiz kral olarak hükmeder, adalet yapar, Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Yehezkel 37’de İsrael toplanır, tek halk olur, David soyundan kral üzerlerinde hükmeder ve HaŞem’in Mikdaş’ı aralarında bulunur.^17311732

Reddedilmek bu görevlerin yerine geçemez. Aksi halde ölçü tersine çevrilmiş olur: aday krallık, toplanma ve barış görevlerini gerçekleştirmediğinde, bu kez onu kabul etmeyen İsrael’in davranışı aday lehine delil yapılır. Böyle bir yöntem yanlışlanamaz hale gelir. İsrael kabul ederse “Maşiah tanındı”, reddederse “reddedileceği zaten yazılıydı” denebilir. Tanah kimlik ölçüsünü bu biçimde kurmaz.

Hristiyan yorumun kullandığı reddedilme teması tamamen hayali değildir; yanlış olan, temadan kimlik üretmektir. Tehillim 118 David’e veya İsrael’e uygulanabilir, Yeşaya 8’in taşı kendi bağlamında HaŞem’dir, Moşe-Yosef-David örnekleri reddedilmenin tekrarlanan bir anlatı motifi olduğunu gösterir. Bunların hiçbirinden “İsa reddedildi; bu yüzden Maşiah olduğu doğrulandı” sonucu çıkmaz.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 143, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 6. Heaster, Tehillim 22’deki çarmıh okumasının, İsrael’in Maşiah’ı reddedeceğini düşündüğü pasajlarla birleştirilmesi gerektiğini; böylece İsa’nın ‘tek muhtemel aday’ olduğunu savunur.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 6: ‘No other person claiming to be Messiah has been so consistently rejected by all Jewry’ cümlesi ve Tehillim 118:22, Yeşaya 8:14 ile Moşe, David, Yosef ve bazı şofetim örneklerinin aynı sav içinde kullanılması.
• Tehillim 118:5-29. Mezmurun konuşanı kuşatılma ve ölüm tehlikesinden kurtuluşu anlatır; 17. ayette ‘ölmeyeceğim, yaşayacağım’, 21-23. ayetlerde cevap, kurtuluş ve reddedilen taş imgesi gelir.
• Bavli, Pesahim 119a: ‘Odeha ki anitani’ David’e, ‘even maasu ha-bonim hayeta le-roş pina’ ise Yişay’a nispet edilir; sugya bu diziyi David’in yükselişi çevresinde okur.
• Raşi, Tehillim 118:22: ‘Even maasu ha-bonim - am şe-hayu şefel bein ha-umot’; taşı uluslar arasında alçaltılmış halk olarak açıklar. İbn Ezra da ayeti kral/İsrael ekseninde açıklama imkanlarını verir.
• Yeşaya 8:12-15. 13. ayette özne HaŞem Tsevaot’tur; 14. ayette aynı özne ‘mikdaş’, ‘engel taşı’ ve ‘sürçme kayası’ olur. İbranice metin bu ayette ‘Maşiah’ sözcüğünü kullanmaz.
• Bereşit 49:24’te ‘even İsrael’ ifadesi Yosef bağlamında bir metafordur. Tanah’ta aynı imgenin birden fazla bağlamda kullanılabilmesi, ‘taş’ sözcüğünün tek başına belirli bir Maşiah kimliği oluşturmadığını gösterir.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 6. Rejection motifini Moşe, David, Yosef ve bazı şofetim ile kurması, reddedilmenin İsa’ya özgü bir işaret değil tekrarlanan bir anlatı motifi olduğunu kendi örnekleriyle de gösterir.
• Şemot 2:14; Bereşit 37:4-28; I. Şemuel 16-18. Moşe, Yosef ve David çevresindeki çatışmaların ayrıntıları birbirinden farklıdır; bunları tek bir ‘Maşiah mutlaka İsrael tarafından reddedilir’ yasasına dönüştüren bir Tanah cümlesi yoktur.
• Yirmiyahu 23:5-8: David’e doğru bir filiz, kralın hükmetmesi, adalet, Yehuda’nın kurtuluşu ve İsrael’in güvenliği. Bunlar reddedilme miktarı değil, tarihsel sonuçlardır.
• Yehezkel 37:21-28: İsrael’in toplanması, tek halk olması, ‘kulum David’in’ kral oluşu, Tanrı’nın hükümlerinde yürümeleri ve ebedi berit ile Mikdaş’ın aralarında bulunması.