Misyoner İddiaları Arşivi

Bereşit başka birçok kişinin ailesini ayrıntılı biçimde kaydederken Melkitsedek sahneye anne-babası veya soyağacı anlatılmadan girer. Avraam ona onda bir verir ve ondan kutsama alır. Hristiyan yorumcu bundan, büyük bir kahen için soyağacının zorunlu olmadığını ve İsa’nın soyu hakkındaki Yahudi itirazlarının bu nedenle “özellikle ilgili” olmadığını çıkarır.²¹⁸³

İlk gözlem doğrudur; sonuç değildir. Bereşit 14 Melkitsedek’i “Şalem kralı” ve “El Elyon’un kaheni” diye tanıtır, fakat anne-babasını söylemez. Metnin bir soyağacı vermemesi, onun anne-babasız olduğu veya soy kurallarının bütün makamlar için önemsiz olduğu anlamına gelmez. Sessizlik, genel bir hukuk hükmü değildir.²¹⁸⁴

Daha temel ayrım makamların farklı olmasıdır. Melkitsedek’in David hanedanından gelmesi gerekmez; çünkü David’den yüzyıllar önce yaşamaktadır ve David soyundan tahtı talep etmemektedir. David’e verilen krallık vaadi ise açıkça soy diline bağlanır: Tanrı David’in ardından “senin içinden çıkacak zera’nı” kaldıracağını ve onun krallığını kuracağını söyler. Burada mesele genel anlamda “önemli din adamlarının soyu” değil, belirli bir hanedanın devamıdır.²¹⁸⁵

Aynı çizgi peygamberlerde sürer. Yeşaya Yişay’ın kütüğünden bir filizden, Yeremya David’e çıkarılacak doğru bir Daldan söz eder. Tehillim 132 de David’in “bedeninin meyvesinden” tahta oturtma vaadini aktarır. Bu metinler David soyundan hükümdarlığı soy kavramından ayırmaz.^21862187

Tehillim 110’un “Melkitsedek düzenine göre kahen” sözü Maşiah’a uygulansa bile sonuç değişmez. Böyle bir okuma, kişinin kahenlik niteliğini Levi soyağacına bağlamayan ayrı bir kategori kurabilir; fakat David soyundan krallık için verilen David soyu şartını silmez. Bir görev için soy şartının bulunmaması, başka bir görev için açıkça verilen soy şartını kaldırmaz.²¹⁸⁸

Melkitsedek örneği İsa’nın kahenliği üzerine Hristiyan bir tipolojiye hizmet edebilir. Fakat “Melkitsedek’in soyağacı yazılmadı, öyleyse Maşiah’ın David soyunun kanıtlanması gerekmez” geçişi Tanah’ta yoktur. David soyundan kimlik iddiası kendi metinsel ölçüsüyle sınanmak zorundadır.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 200, güncel revizyon.
• Heaster, Jesus for Jews, 5-3-1 “Jewish Objections To The Ancestry Of Jesus”, PDF s. 16–17. Melkitsedek’in soyağacının verilmemesini İsa’nın soyu hakkındaki itirazların önemini azaltan ana örnek olarak kullanır.
• Bereşit 14:18–20. Melkitsedek “Şalem kralı” ve “El Elyon’un kaheni” olarak tanıtılır; metin anne-babasını veya soyağacını vermez.
• Şemuel II 7:12–13: va-hakimoti et-zar’akha aharekha aşer yetse mime’ekha, “ardından, senin içinden çıkacak soyunu kaldıracağım”; krallığı ve tahtı bu soy vaadine bağlar.
• Yeşaya 11:1, Yişay’ın gövdesinden çıkan filiz; Yeremya 23:5, David’e çıkarılacak “doğru Dal”. Her iki metin David soyundan beklentiyi soy diliyle kurar.
• Tehillim 132:11: “bedeninin meyvesinden tahtına oturtacağım” (mi-pri vitnekha aşit le-khisse lakh).
• Tehillim 110:4. Ayetin kime ve nasıl uygulandığı Yahudi yorum geleneğinde tartışmalıdır. Burada yalnız mantıksal nokta kullanılmaktadır: Melkitsedek dili kahenlik kategorisini açıklasa bile Şemuel II 7’nin David soy vaadini iptal eden bir cümle içermez.

Hristiyan yorumun son adımı şudur: Yusuf’un biyolojik baba olmadığı kabul edilse bile Matta ve Luka soyağaçları onun David soyundan geldiğini gösterir. İsa Yusuf’un evlat edinilmiş veya hukukça sayılan oğludur; Luka 3:23’te “sanıldığı üzere Yusuf’un oğlu” denmesi buna izin verir. Hristiyan yorumcu ayrıca Luka’daki soyu Meryem’in soyu sayar, Meryem’in Heli’nin kızı olduğunu ve Yusuf ile Meryem’in ortak bir atada birleştiğini ileri sürer. Böylece İsa’nın hem anne tarafından hem de Yusuf’un hukuki babalığıyla David soyuna bağlandığını savunur.²¹⁹⁹

Bu itiraz tarihsel bir güçlüğe dayanır. Yahudi kaynakları biyolojik olmayan ebeveynlik ilişkisini değersiz saymaz. Sanhedrin 19b, yetimi evinde büyüten kişinin Kutsal Yazı tarafından “onu doğurmuş gibi” değerlendirildiğini söyler; Naomi’nin Rut’un çocuğunu büyütmesi de aynı düşünceye örnek verilir. Bu güçlü bir ahlaki ve adlandırma ilkesidir.²²⁰⁰

Fakat aynı sugya “büyüten kişi biyolojik soy, kabile ve hanedan hakkını devralır” demez. Rabbinik soy ve miras katmanında Bava Batra 109b aileyi babanın ailesine bağlar. David’e verilen krallık vaadinin dili de evlat edinme kategorisi kurmaz: “senin içinden çıkacak zera’nı” kaldıracağım der. Tehillim 132 aynı vaadi “bedeninin meyvesinden” diye tekrarlar.^220122022203

Dolayısıyla Yusuf gerçekten David soyundan gelse ve İsa’yı bütünüyle kendi oğlu olarak yetiştirmiş olsa bile, Hristiyan yorumun ayrıca göstermesi gereken hukuk kuralı şudur: David soyundan taht hakkı biyolojik olmayan oğula evlat edinmeyle aktarılır. Tanah böyle bir kural vermemektedir. “Oğlu sayılmak” ile “David’in bedensel zera’sı olmak” aynı iddia değildir.

Hristiyan yorumun Meryem-Heli bağı için kullandığı Talmud kanıtı da güvenilir değildir. Yeruşalmi Hagiga 2:2 [77d] metninde “Miriam barat alei betzalim” adı geçer; modern okumalarda ifade “soğan yapraklarının kızı / Onion-leaves” biçiminde anlaşılır ve bağlam İsa’nın annesinin soyağacını vermemektedir. Eski Hristiyan yorumcularının bunu “Meryem, Heli’nin kızı” diye okuması, tartışmalı bir harf dizisini Luka 3 ile özdeşleştiren yorum geleneğidir; Yahudi kaynaklarının Meryem’in Heli’nin kızı olduğunu kabul ettiği söylenemez.²²⁰⁴

Ayrıca Luka 3:23 metni kendi başına “Heli Meryem’in babasıdır” demez; görünen dizide Yusuf Heli’ye bağlanır. Luka soyağacını Meryem üzerinden okuma, Hristiyan tefsirinde bilinen bir anlatıları uzlaştırma seçeneğidir, fakat metinde Meryem’in adı bu soy zincirine eklenmez. Bu anlatıları uzlaştırma kabul edilse bile Tanah’ın David soy ölçüsünü bağımsız biçimde kanıtlayan tarihsel belge haline gelmez.²²⁰⁵

Hristiyan yorumcu son olarak bugün David’e kadar eksiksiz soyağacı belgesi sunmanın mümkün olmadığını, dolayısıyla Yahudilerin soy şartını “mihenk taşı” yapmaması gerektiğini söyler. Fakat kanıtın günümüzde zorlaşması, peygamberlik ölçüsünü değiştirmez. Bir iddia sahibi “bu şart artık kanıtlanamıyor, öyleyse şartı kaldırmalıyız” diyemez. Tanah Maşiah’ı David’e bağlamışsa, Maşiah kimliği iddiası bu bağı açıklamak zorundadır.²²⁰⁶

Sonuçta Yusuf’un sevgi, bakım veya hukuk bakımından baba sayılması ile David hanedanının biyolojik zera şartı ayrı konulardır. Hazal bir çocuğu büyütmeyi doğurmak kadar değerli sayabilir; fakat bundan krallık soyunun evlat edinmeyle geçtiği sonucu çıkmaz. Hristiyan yorumun çözümü tam da kanıtlanması gereken noktayı varsaymaktadır.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 202, güncel revizyon.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 17–18, “The Ancestry of Jesus: Objections”, madde b. Yusuf’u David’in torunu ve İsa’nın evlat edinilmiş/hukuken sayılan babası kabul eder; Luka 3’ü Meryem’in soyu olarak okur ve Heli-Meryem bağlantısı kurar.
• Sanhedrin 19b. Merav’ın doğurduğu çocukları Mihal’in büyütmesi ve Rut’un doğurduğu çocuğu Naomi’nin büyütmesi üzerinden “yetimi evinde büyüten, Kutsal Yazı tarafından onu doğurmuş gibi sayılır” ilkesi çıkarılır.
• Bava Batra 109b, aile ve miras nispetini babanın ailesine bağlayan sugya. Bu kaynak, Sanhedrin 19b’deki ahlaki “doğurmuş gibi” dilinin biyolojik/kabile soyunu değiştiren genel hukuk kuralı olmadığını göstermeye yarar.
• Şemuel II 7:12, David’in ardından “senin içinden çıkacak zera” vaadi. Metin evlat edinmeyi David soyundan hanedan soyunun yerine geçen ayrı bir mekanizma olarak tanımlamaz.
• Tehillim 132:11, David’e yemin: “bedeninin meyvesinden tahtına oturtacağım.”
• Yeruşalmi Hagiga 2:2 [77d], “Miriam barat alei betzalim” pasajı. Metindeki alei betzalim ifadesi “soğan yaprakları” anlamındadır; Miriam’ın İsa’nın annesi veya “Heli’nin kızı” olduğu metinde belirtilmez. Eski “Meryem, Heli’nin kızı” okuması bu ifadeyi Heli adına dönüştüren Hristiyan yorumuna dayanır; Yeruşalmi’nin İbranice-Aramice metni bunu söylemez.
• Luka 3:23–31. Görünen sözdiziminde “Yusuf, Heli’nin [oğlu]” biçiminde devam eder; Meryem adı soy zincirinde yer almaz. “Luka Meryem’in soyağacıdır” açıklaması Hristiyan tefsirinde bilinen bir anlatıları uzlaştırma seçeneğidir, metnin açıkça yaptığı bir kimlik açıklaması değildir.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 18. Heaster günümüzde David’e kadar soyağacı kanıtının bulunmadığını ileri sürerek Yahudilerin kanıtlanmış David soyunu Maşiah kimliği için mihenk taşı yapmaması gerektiğini savunur.