Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorumcu bu düşünceyi her yerde kelimesi kelimesine “Melkitsedek kohenliği Levi kohenliğinin yerini alacaktır” diye yazmaz; fakat kurduğu teolojik yapı tam bunu gerektirir. Tehillim 110:4’teki “after the order of Melchizedek” sözünden Levi dışı yeni bir kohenlik çıkarır. Ardından soy kayıtlarının İsa’dan kısa süre sonra kaybolduğunu, bu yüzden Levi kohenliğinin artık işleyemeyeceğini söyler ve İsa’nın ölümüyle “yeni bir kohenlik ve dolayısıyla yeni bir antlaşma” kurulduğu sonucuna ulaşır. Eski kohenlik artık işlemez, yeni kohenlik İsa ile başlarsa, Hristiyan yorumun sisteminde Melkitsedek kohenliği fiilen Levi kohenliğinin yerini almıştır.

Tanah’ın geleceğe ilişkin açık metinleri ise başka bir tablo çizer. Yeremya 33’te HaŞem önce David hakkında “David’in İsrael evinin tahtında oturacak bir adamı eksik olmayacak” der; hemen ardından “Levi kohenlerinin de önümde ola sunacak, minha yakacak ve her gün korban sunacak bir adamı eksik olmayacak” sözünü ekler (Yeremya 33:17–18). İbranice la-kohanim ha-Leviim, “Levi kohenleri” ifadesidir. Geleceğin David hanedanı ile Levi kohenleri aynı vaadin içinde yan yana durur. Maşiah beklentisinin krallık çizgisi yeniden yükselirken Levi kohenliği kaybolmaz.³³⁴

Yeremya aynı bağı daha da güçlendirir. Gündüz ile gece arasındaki düzen bozulabilirse, David’le yapılan beritin ve “Bana hizmet eden Levi kohenleriyle” olan bağın da bozulabileceğini söyler (Yeremya 33:20–22). Midraş Tanhuma bu ayetleri David’in soyu ile Aharon’un soyunu birlikte ele alarak aktarır. Gelecekte biri ötekini ortadan kaldırmaz; krallık ile kohenlik kendi yerlerinde devam eder.³³⁵

Malahi de gelecekteki arınmayı Levi üzerinden anlatır: “Levi oğullarını arıtacak, onları altın ve gümüş gibi saflaştıracak; onlar HaŞem’e doğrulukla minha sunanlar olacaklar” (Malahi 3:3). Buradaki kişiler Benei Levi, Levi oğullarıdır. Görevleri yalnız sembolik bir unvan taşımak değildir; HaŞem’e minha sunarlar. Yeruşalmi ayeti açıkça le-atid lavo, “gelecekte” diye yorumlar ve Levi kabilesinin arındırılmasını gelecekteki hizmetle ilişkilendirir.

Bu noktada Hristiyan iddiası basit bir soruyla karşılaşır. Levi kohenliği İsa ile sona ermiş ve yerini Melkitsedek kohenliği almışsa, Malahi neden gelecekte Levi oğullarının arındırılıp yeniden hizmete hazırlanacağını söyler? Bir kurum tümüyle başka bir kurumla değişmişse, eski kurumun gelecekte saflaştırılarak yeniden göreve dönmesi beklenmez.

Yehezkel bunu daha da somut hale getirir. Gelecekteki mabedi anlatırken hizmet edecek kohenleri isimsiz bırakmaz: “ha-kohanim ha-Leviim benei Tsadok” — “kohenler, Leviler, Tsadok oğulları” (Yehezkel 44:15). Talmud bu ayeti kohenlerin Tanah’ta açıkça “Leviler” diye adlandırıldığı örneklerden biri olarak kullanır. Yehezkel’in geleceğinde Levi kohenliği geçmişin hatırası değildir. Tsadok soyundan kohenler mabedin içinde HaŞem’e yaklaşır, hizmet eder ve korban avodasını yürütür.³³⁶

Yeremya, Malahi ve Yehezkel birbirini tamamlayan üç ayrı çizgi verir. Yeremya David hanedanı ile Levi kohenlerinin geleceğini birlikte korur. Malahi Levi oğullarının gelecekte arındırılıp minha sunacağını söyler. Yehezkel Tsadok soyundan Levi kohenlerini gelecekteki mabedin içine yerleştirir. Hristiyan iddiası doğru olsaydı bu çizginin ortadan kalkması gerekirdi. Peygamberlerin anlattığı şey ise kurumun yok oluşu değil, sürgün yüzünden kesintiye uğrayan mabed hizmetinin gelecekte yeniden var oluşudur.

Tora’daki kohenlik dili de aynı sürekliliği destekler. Pinhas hakkında “ona ve ondan sonraki soyuna berit kehunat olam”, devam eden kohenlik beriti verildiği söylenir (Bamidbar 25:13). Aharon’a ait kutsal paylarla ilgili olarak “berit melah olam”, ebedi tuz beriti ifadesi kullanılır (Bamidbar 18:19). Mekhilta deRabbi Yişmael, David krallığı ile Aharon kohenliğini karşılaştırırken Aharon’la yapılan beritin koşula bağlanmadığını vurgular ve bu ayetleri dayanak olarak getirir. Midraş Tehillim de Aharon seçildikten sonra kohenliğin onun çizgisine ayrıldığını Bamidbar 18:19 ve 25:13 ile açıklar.³³⁷

Hristiyan karşı görüşü Tehillim 110’u daha sonraki vahiy olarak okur ve Melkitsedek’e göre başka bir kohenlik ilan edildiğini ileri sürer. Fakat ayet Aharon oğullarının kohenliğinin biteceğini söylemez. Levi’nin mabed hizmetinden çıkarılacağını da söylemez. Daha önemlisi, Tehillim’den sonra gelen Yeremya, Yehezkel ve Malahi, Levi kohenliğini geleceğin içinde açıkça göstermeye devam eder. Daha sonraki peygamberlikler Hristiyan yorumun Tehillim 110’a yüklediği kurumsal değişimi doğrulamaz; Levi soyunu yeniden geleceğe yerleştirir.³³⁸

Melkitsedek’in Bereşit 14’te kohen olması da bu tabloyu değiştirmez. O, Sinay’dan ve Aharon’un seçilmesinden önce yaşamıştır. Melkitsedek’in kohenliği ile Aharon kohenliği aynı çağda kurulmuş iki rakip kurum değildir. Dahası, Nedarim 32b Melkitsedek’i gelecekte Levi’yi dışlayacak bağımsız bir kohenlik soyunun başlangıcı yapmaz. Tam tersine, kohenliğin Melkitsedek’ten sonra Avraam’a geçtiğini anlatır ve “o El Elyon’un koheniydi” sözünü “o kohendi, fakat soyu kohen olmadı” yönünde yorumlar. Böyle bir gelenekte Aharon oğullarına karşı sonsuza dek süren ayrı bir Melkitsedek soyu kurulmaz.³³⁹

Hristiyan yorumun öğretisi iki ayrı önermeyi tek cümle haline getirir. Tehillim 110’da Melkitsedek’e gönderme yapan kohenlik dili vardır. Bundan, Aharon-Levi kohenliğinin sona erdiği sonucu çıkarılır. Birinci önerme metinde vardır; ikinci önerme yoktur. Aradaki boşluğu Hristiyan teolojisi doldurur. Yeremya, Malahi ve Yehezkel ise bu eklemeye karşı açık bir gelecek resmi verir: Levi kohenleri, Levi oğulları ve Tsadok oğulları HaŞem’in hizmetinde kalır.

“Yeni kohenlik” düşüncesi yalnız Tehillim 110’un tartışmalı bir yorumuna dayanmaz; peygamberlerin açık gelecek tasvirleriyle çatışır. Tanah’ın geleceğinde Melkitsedek kohenliği Levi’nin yerine geçmez. David’in krallığı yeniden yükselirken Levi kohenliği de vardır; Levi oğulları arındırılır; Tsadok oğulları gelecekteki mabedde HaŞem’e yaklaşır ve hizmet eder. Hristiyan yorumcu, Tehillim 110’daki Melkitsedek göndermesini önce bağımsız bir kohenlik kurumuna çevirir, sonra Hristiyan yerine geçme teorisini bu kuruma bağlar ve sonunda peygamberlerin gelecekte açıkça koruduğu Levi kohenliğini devreden çıkarır.³⁴⁰

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 44, güncel revizyon.
• Yeremya 33:17–18; Yeremya 33:18.
• Yeremya 33:20–22; Midraş Tanhuma.
• Yehezkel 44:15.
• Bamidbar 25:13; Bamidbar 18:19; Midraş Tehillim; Mekhilta deRabbi Yişmael.
• Tehillim 110:4; Tehillim 110.
• Bereşit 14; Bavli, Nedarim 32b.
• Tehillim 110.

Hristiyan yorumun Melkitsedek üzerine kurduğu yeni kohenlik düşüncesi, sonunda tarihsel bir olaya bağlanır. İsa’dan kısa süre sonra soy kayıtlarının kaybolduğunu, kohenlerin görev için soylarını kanıtlamaları gerektiğini ve bu yüzden Levi kohenliğinin artık işlemez duruma geldiğini söyler. Ezra 2:62’yi buna dayanak yapar. Ardından tarihsel bir güçlükten teolojik bir sonuca geçer: eski kohenlik işleyemiyorsa İsa’nın yeni bir kohenlik kurmuş olması gerekir; yeni kohenlik de yeni antlaşmayı gösterir. Bu zincirin ilk halkası incelendiğinde, geri kalanının ne kadar büyük bir yük taşıdığı anlaşılır.

Ezra’nın anlattığı olay çok daha sınırlıdır. Babil sürgününden dönen Habaya, Hakots ve Barzillay oğulları ketavam ha-mityahasim (soy kayıtları) içinde kendilerini arar; kayıtları bulunmayınca kohenlik bakımından belirsiz bir duruma düşerler. Tirşata onların kutsalların en kutsalından yememelerini ve Urim veTumim aracılığıyla karar verecek bir kohen ortaya çıkıncaya kadar beklemelerini söyler (Ezra 2:61–63). Metindeki sıkıntı, Aharon kohenliğinin var olup olmadığı değildir. Tam tersine, o kohenlik geçerli olduğu için bu ailelerin ona gerçekten ait olup olmadığı önem kazanır.³⁴²

Bir aile arşivindeki kayıp ile kurumun sona ermesi aynı şey değildir. Bir insanın kimlik belgesini kaybetmesi vatandaşlığı ortadan kaldırmaz; yalnız o statüyü kanıtlamasını güçleştirir. Ezra’daki davranış da buna benzer. Soy belirsizleşince Aharon soyuna ait ölçü terk edilmez, daha dikkatli uygulanır. Eğer anlatının anlamı gerçekten “eski kohenlik sona erdi” olsaydı, soy araştırmasının kendisi anlamsız olurdu.³⁴³

Dahası, Ezra bütün kohenlerin soy kayıtlarının yok olduğunu söylemez. Sorun belirli ailelerdedir. Hristiyan yorumcu ise bu sınırlı olayı, daha sonra ileri sürdüğü çok daha geniş bir tarihsel iddiayla birleştirir: İsa’dan kısa süre sonra bütün soy kayıtları kaybolmuştur. Ezra 2 ne Roma döneminden söz eder ne İsa’dan ne de gelecekte bütün Yahudi soy kayıtlarının ortadan kalkacağını bildirir. Ayet, sürgünden dönen birkaç ailenin kayıtlarının bulunamadığını anlatır.

Kiduşin’deki rabbinik açıklama bu ayrımı daha da belirgin kılar. Rabbi Yose olaydan gedola hazaka, yani “yerleşik statünün gücü büyüktür” ilkesini çıkarır. Hazaka (yerleşik statü/karine), kişinin daha önce bilinen statüsünün belli sınırlar içinde devam etmesidir. Soy kayıtlarını bulamayan aileler bütünüyle kohen sayılmaktan çıkarılmaz; daha önce yararlandıkları bazı kohenlik hakları sürer, yalnız kesin soy gerektiren alanlarda sınırlandırılırlar. Talmud bunu harei atem be-hezkathem, “yerleşik statünüzde kalıyorsunuz” düşüncesiyle anlatır.³⁴⁴

Bu, Hristiyan yorumun “belge yoksa kohenlik de yoktur” çizgisinin Ezra ve Hazal’daki ayrıntıyı taşımadığını gösterir. Soyun önemi gerçektir. Fakat kohenlik yalnız elde taşınan bir kağıt kaydına indirgenmez. Yazılı kayıt eksik olduğunda şüphe ortaya çıkar, yetkiler daralabilir, yine de daha önce bilinen kohenlik statüsü bir anda yok olmaz.

Ezra 2:63’ün sonundaki ifade de aynı yöndedir: mesele, “Urim veTumim için bir kohen ortaya çıkıncaya kadar” askıda tutulur. Kayıt eksikliği yeni bir kohenliğin başladığına dair işaret değildir; çözümü beklenen bir belirsizliktir. Hazal, İkinci Bet HaMikdaş döneminde Urim veTumim’in işlemediğini bildikleri için bu sözü uzak geleceğe uzanan bir çözüm olarak ele alır; onu ölülerin dirilmesi ve David soyundan Maşiah’ın gelişi kadar geleceğe bırakılmış bir durumla karşılaştırır. Bu yorumda Aharon kohenliği ortadan kalkmaz. Çözülemeyen soy meselesi geleceğe bırakılır.³⁴⁵

Hristiyan yorumun tarihsel varsayımını bütünüyle kabul etsek bile sonuç değişmez. İsa’dan sonraki dönemde bütün resmi kohen soy arşivlerinin kaybolduğunu düşünelim. Bir kurumun belirli tarihsel şartlarda fiilen uygulanamaması, HaŞem’in onu sona erdirdiği anlamına gelmez. Birinci Bet HaMikdaş yıkıldığında mizbeah, korbanlar ve mabed hizmeti de uygulanamıyordu. Bu, Tora’nın korban düzeninin başka bir dinle değiştirildiği anlamına gelmedi; İkinci Bet HaMikdaş kurulduğunda hizmet yeniden başladı. Tarih boyunca uygulanamayan bir mitsva ile yürürlükten kaldırılmış bir mitsva aynı şey değildir. İnsanların bir dönem kimin hangi soydan geldiğini kesin biçimde bilememesi de Tora’daki Aharon soyunu başka bir soya dönüştüremez.

Soy arşivi insanların bilgisidir; kohenliğin kime verildiğini bildiren berit ise Tora’nın sözüdür. İnsan bilgisindeki bir kayıp, Tora’nın cümlesini değiştirmez. Arşiv yanabilir, kayıt kesilebilir, bir ailenin soy zinciri belirsizleşebilir. Bunların hiçbiri Bamidbar’da Aharon ve Pinhas soyuna verilen kohenliği Melkitsedek adına yeni bir kuruma dönüştürmez. Bir belge eksikliği Tora’ya yeni bir kurum ekleyemez.

Üstelik Tanah geleceği anlatırken Levi’yi yeniden açıkça ortaya çıkarır. Malahi, gelecek arınma zamanında HaŞem’in Levi oğullarını arıtacağını ve onların HaŞem’e doğrulukla minha sunacağını söyler (Malahi 3:3). Yeruşalmi bu ayeti le-atid lavo (gelecekte) ifadesiyle Levi kabilesinin arınmasına bağlar. Gelecekte Levi’nin hizmete hazırlanması, Levi kohenliğinin daha önce İlahi bir kararla sona erdiği düşüncesiyle bağdaşmaz.³⁴⁶

Yehezkel’in gelecekteki mabed tasviri daha da somuttur: “Ve-ha-kohanim ha-Leviim benei Tsadok” — “Kohenler, Leviler, Tsadok oğulları” (Yehezkel 44:15). Bunlar belirsiz bir ruhsal sınıf değildir; peygamber soy çizgisini adlandırır. Talmud da bu ayeti kohenlerin Tanah’ta açıkça “Leviler” diye anıldığı örneklerden biri olarak kullanır. Hristiyan yorumun tarih şemasında Levi kohenliği İsa’dan sonra işlemez hale gelir ve yerini başka bir kohenliğe bırakır. Yehezkel’in geleceğinde ise mabed hizmetini yine Levi içindeki Tsadok oğulları yürütür.³⁴⁷

Yeremya aynı sürekliliği David hanedanıyla yan yana verir: “Levi kohenlerinden önümde ola sunacak, minha yakacak ve her gün korban sunacak bir adam eksik olmayacaktır” (Yeremya 33:18). İbranice la-kohanim ha-Leviim, “Levi kohenleri” der. Aynı bölümde David’in tahtı ile Levi hizmeti geleceğe ilişkin tek bir vaat dokusu içinde bulunur. Hristiyan yorumun soy kayıtlarından çıkardığı yeni kohenlik düzeni, peygamberlerin açık gelecek diliyle uyuşmaz.³⁴⁸

Bu metinlerin sembolik olduğu söylenebilir. Fakat o zaman ölçü değişmiş olur. Ezra’daki soy kaydı harfi harfine tarih sayılır; Tehillim 110’daki şiirsel Melkitsedek sözü gerçek ve yeni bir kurum haline getirilir; Yeremya, Malahi ve Yehezkel’in gelecekte açıkça adlandırdığı Levi ise sembole dönüştürülür. Tanah böyle bir ayrım vermemektedir. Hangi metnin kurumsal, hangisinin sembolik sayılacağına önceden kabul edilmiş Hristiyan teolojisi karar vermeye başlar.³⁴⁹

Aynı nedenle, “Tanrı kayıtların kaybolmasına izin verdiyse bu bir işaret olmalıdır” düşüncesi de yeterli değildir. Tanah kayıtların kaybolmasını Aharon beritinin sona ermesinin işareti yapmaz. Ne Ezra ne Yeremya ne Yehezkel ne de Malahi, soy arşivleri kaybolduğunda Aharon beritinin sona ereceğini ve Melkitsedek adına başka bir kohenliğin başlayacağını söyler. Tarihsel bir olaydan teolojik bir işaret çıkarılacaksa, o işaretin anlamını önce Tanah’ın kurması gerekir.

Ezra’da soy belirsizliği yeni kohenlikle çözülmez; yetki sınırlandırılır, mevcut ölçü korunur ve çözüm beklenir. Bu nokta Hristiyan yorumun kullandığı örneğin kendi mantığı açısından da belirleyicidir. Kayıt bulunamadığı için kohenlik ölçüsünden vazgeçilmez; tam tersine, ölçü var olduğu için kayıt meselesi ciddi hale gelir. Hristiyan yorumcu aynı olayı alıp karşı sonuca götürür: kayıt yoksa eski kohenlik bitmiş olmalıdır.³⁵⁰

Soy kayıtlarının kaybolması Levi kohenliğinin HaŞem tarafından sona erdirildiğini kanıtlamaz. Ezra 2 belirli ailelerin soy belirsizliğini anlatır ve tam da bu yüzden Aharon soyuna ait ölçüyü korur. Malahi gelecekte Levi oğullarının arınacağını, Yehezkel Tsadok oğullarının mabedde hizmet edeceğini, Yeremya ise Levi kohenlerinin gelecekte korban sunacağını söyler. Hristiyan yorumcu tarihsel bir arşiv kaybına Tanah’ın vermediği teolojik anlamı yüklemekte ve sonra bu anlamı geleceğe ilişkin peygamberliklerin üzerine yerleştirmektedir.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 45, güncel revizyon.
• Ezra 2; Ezra 2:61–63.
• Ezra 2.
• Ezra 2.
• Ezra 2:63.
• Malahi 3:3.
• Yehezkel 44:15.
• Yeremya 33:18.
• Ezra 2; Tehillim 110.
• Ezra 2.

Daniel 9:27’de korban ve minhanın durdurulması Hristiyan yorumcu için daha geniş bir antlaşma değişiminin kanıtıdır. Ona göre İsa’nın ölümü hayvan korbanlarının gerçek işlevini tamamlamış, MS 70’te Bet HaMikdaş’ın yıkılmasıyla korban düzeni fiilen sona ermiş ve eski antlaşmanın artık sürdürülemeyeceği tarih içinde görünür hale gelmiştir. Daniel’in “korbanı ve sunuyu durduracak” sözü bu kalıcı değişimin peygamberlik işaretlerinden biri yapılır.¹⁵⁴⁶

Ayetin İbranicesi şudur:

Va-hatsi ha-şavua yaşbit zevah u-minha — וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה.

“Haftanın yarısında zevahı ve minhayı durduracak.”¹⁵⁴⁷

Belirleyici fiil yaşbittir: durdurmak, işlemez hale getirmek, sona erdirmek. Daniel burada bir hizmetin durmasından söz eder. Ayette “HaŞem korban hukukunu yürürlükten kaldıracak”, “korban artık hiçbir zaman sunulmayacak”, “hayvan korbanının yerini bir insanın ölümü alacak” veya “Vayikra’daki korban emirleri geçersiz olacak” cümleleri yoktur.

Bu ayrım Tanah tarihinde zaten sınanmıştır. Birinci Bet HaMikdaş Babil tarafından yıkıldığında korban hizmeti fiilen kesildi. Sonra sürgünden dönüşte Bet HaMikdaş yeniden kuruldu ve korbanlar yeniden sunuldu. Demek ki “korban sunulamıyor” ile “korban yasası ilahi olarak kaldırıldı” aynı önerme değildir. İlki kutsal mekanın tarihsel yokluğu veya işlevsizliğiyle ilgilidir; ikincisi Tora’nın hukuki statüsü hakkında çok daha güçlü bir iddiadır.¹⁵⁴⁸

Daniel 9’un kendi olay sırası da tarihsel durmayı açıklar. 9:26’da kent ve kutsal yer yıkılır; savaş ve yıkım gelir. 9:27’de korban ile minha durur. Tapınağın yok edilmesi, oradaki hizmeti fiilen durdurur; bu tarihsel sonuç, Tora’nın korban hükmünün kaldırılmasıyla aynı şey değildir. Raşi de 9:27’de yaşbit zevah u-minha ifadesini savaş ve Titus bağlamında açıklar; bunu “Tora’nın korban hukuku artık geçersizdir” diye okumaz.^15491550

Hristiyan yorumun daha büyük sonucu ayrıca Tanah’ın geleceğe ilişkin açık metinleriyle karşılaşır. Yehezkel’in gelecek Bet HaMikdaş tasvirinde mizbeah, kohenler ve korban hizmeti yeniden vardır. Yehezkel 45:17 yöneticiye bayramlarda, Roş Hodeşlerde ve Şabatlarda yakmalık korbanları, minhaları, içki sunularını, günah korbanlarını ve barış korbanlarını sağlama görevi verir; metin bunları İsrael evi için kapara ile ilişkilendirir.¹⁵⁵¹

45:19 Daha somuttur: kohen günah korbanının kanından alır ve onu Bet HaMikdaş’ın kapı sövelerine, mizbeahın dört köşesine ve iç avlu kapısının sövelerine sürer. Burada yalnız belirsiz bir “ruhsal korban” imgesi yoktur. Kohen, kan, mizbeah, kutsal mekan ve belirli ritüel işlemler vardır. Yehezkel 43–46 günlük korbanları, Şabat ve Roş Hodeş hizmetini, günah ve yakmalık korbanları, minhaları ve diğer sunuları ayrıntılı biçimde anlatır.^15521553

Bu gelecek tasvirinin yorumunda ayrıntı tartışmaları bulunduğu doğrudur. Hazal, Yehezkel’in bazı korban düzenlemelerini mevcut Tora ayrıntılarıyla uzlaştırmanın güçlüğünü açıkça tartışır; Menahot 45a bu nedenle Eliyahu’nun açıklayacağı noktalar bulunduğunu söyler. Sefer Haİkkarim de Yehezkel’in Bet HaMikdaş peygamberliğinin bazı unsurlarının İkinci Bet HaMikdaş’ta gerçekleştiğini, fakat tamamının gerçekleşmediğini ve bazı bölümlerin Maşiah’ı geleceğe yöneldiğini tartışır. Bu katmanları birbirine karıştırmamak gerekir. Fakat hiçbirinde çözüm “Yehezkel aslında gerçek korbanlardan söz etmiyor çünkü İsa hepsini kaldırdı” biçiminde değildir.^15541555

Burada iki olasılık vardır ve ikisi de Hristiyan yorumun sonucunu desteklemez. Yehezkel 43–46 gerçek bir gelecek korban hizmetinden söz ediyorsa, İsa’nın ölümüyle korbanların kalıcı olarak kaldırıldığı iddiası Tanah’ın gelecek tasviriyle çatışır. Bu ayrıntıların simgesel olduğu ileri sürülecekse, simgesel okumanın gerekçesi Tanah’ın kendi dili ve bağlamından gösterilmelidir. Daniel 9:27’de zevah u-minha Hristiyan savını desteklediği için gerçek korban sayılıp, Yehezkel’de kohen, hayvan, kan, mizbeah ve kapara birlikte göründüğünde aynı kurum yalnız teolojiye uymadığı için simgeleştirilemez. Böyle bir yöntem metni açıklamaz; önceden kabul edilmiş sonucu korur.

Yeremya 33 aynı sorunu başka yönden keskinleştirir. David hanedanının sürekliliğini söyledikten hemen sonra Levi kohenleri hakkında, HaŞem’in önünde yakmalık korban sunacak, minha yakacak ve korban hazırlayacak birinin eksik olmayacağını bildirir. David soyundan gelecek ile Levi kohenliği ve korban hizmeti aynı vaat kümesinin içindedir. Hristiyan yorumun modeli Maşiah’ın gelişiyle Levi korban sisteminin işlevini tamamladığını söylerken, Yeremya onları gelecekte yan yana tutar.¹⁵⁵⁶

Yehezkel 37 de Maşiah’ı yenilenmenin Tora’dan kopuş değil, itaate dönüş olduğunu söyler: David soyundan kralın yönetimindeki halk HaŞem’in hükümlerinde yürüyecek ve yasalarını gözetip uygulayacaktır. Birkaç bölüm sonra aynı peygamber gelecek kutsal mekan ve korban düzenini anlatır. Bu yapı Hristiyan “Maşiah geldi, Tora’nın korban sistemi işlevini tamamladı” şemasına değil, yenilenmiş İsrael’in HaŞem’in düzeninde yaşamasına aittir.¹⁵⁵⁷

Hristiyan yorumun savının tarihsel mantığı da sorunludur. Bet HaMikdaş, kohenlik hizmeti ve mizbeahın MS 70’ten sonra işlevsiz kalması, Roma’nın gerçekleştirdiği bir yıkımın sonucudur. Bir işgal ordusunun kutsal mekanı yok ederek belirli mitsvaların uygulanmasını fiilen imkansız hale getirmesi, o ordunun Tora’yı hukuken kaldırdığı anlamına gelemez. Aynı tür kesinti Babil yıkımında da yaşanmış ve daha sonra hizmet geri dönmüştür.¹⁵⁵⁸

Hristiyan yorumun kendi kullandığı Hoşea 3:4–5 de korban yokluğunu nihai ideal olarak vermez. İsrael’in uzun süre kral, yönetici ve korban olmadan kalacağını, ardından HaŞem’e ve David kralına döneceğini söyler. Korban bulunmaması burada kurtuluşun kendisi değil, mahrumiyet döneminin parçasıdır. Bu ayeti mevcut korban yokluğuna uygulayıp sonra aynı yokluğu korban hukukunun sonsuza dek kaldırıldığına kanıt yapmak metnin yönünü tersine çevirir.¹⁵⁵⁹

Daniel’in söylediği cümle sınırlı ve açıktır: korban ve minha duracaktır. Hristiyan yorumcu buna başka bir cümle ekler: bu duruş, İsa’nın insan korbanının hayvan korbanlarının yerini alması ve Tora’daki düzenin kalıcı biçimde sona ermesi demektir. İkinci cümle Daniel’de yoktur. Üstelik Yehezkel’in gelecek Bet HaMikdaş, kohen, mizbeah, günah korbanı ve kapara dili ile Yeremya’nın Levi korban hizmeti bu ek sonucu doğrudan zorlar. Daniel’i Hristiyan teolojisine uydurmak için tarihsel bir kesintiyi hukuki ve teolojik bir sona dönüştürmek gerekir; Tanah bunu yapmaz.¹⁵⁶⁰

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 130, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 45 ve 47; Daniel 9’daki korban kesintisini İsa’nın ölümü, MS 70 yıkımı ve eski antlaşmanın sona ermesiyle ilişkilendirir.
• Daniel 9:27.
• Ezra 3:1–6; 6:13–18. Birinci Bet HaMikdaş yıkımından sonra korban hizmetinin İkinci Bet HaMikdaş döneminde yeniden başlaması.
• Daniel 9:26–27.
• Raşi, Daniel 9:27; yaşbit zevah u-minha ifadesini Titus ve savaş bağlamında açıklar.
• Yehezkel 45:17; metin yakmalık korban, minha, içki sunusu, günah ve barış korbanlarını İsrael evi için kapara ile ilişkilendirir.
• Yehezkel 45:19.
• Yehezkel 43–46; özellikle 43:18–27; 45:13–25; 46:1–15.
• Bavli, Menahot 45a; Yehezkel’in korban düzenine ilişkin güçlük taşıyan ayetlerde Eliyahu’nun gelecekte açıklayacağı noktalar bulunduğu tartışması.
• Yosef Albo, Sefer Haİkkarim, Maamar 4, bölüm 42. Albo, İkinci Bet HaMikdaş’ın inşasında Yehezkel’e mümkün olduğu ölçüde uyulduğunu, buna karşılık Yehezkel tasvirindeki birçok unsurun o dönemde gerçekleşmediğini belirtir.
• Yeremya 33:17–18.
• Yehezkel 37:24–25.
• 2 Melahim 25; Ezra 3 ve 6; tarihsel kesinti ile hukuki geçersiz kılma arasındaki ayrım.
• Hoşea 3:4–5.
• Daniel 9:27; Yehezkel 43–46; Yeremya 33:17–18.