191. İddia: Josephus Hristiyan metinlerindeki İsa tablosunu doğrular
Hristiyan İddiası:
Yahudi tarihçi Flavius Josephus’un Yahudi Eski Çağları adlı eserinde İsa’yla ilişkilendirilen iki bölüm bulunur. Kısa bölümde Yaakov’un kimin kardeşi olduğu söylenir. Uzun bölümde ise İsa’nın yaptıkları, ölümü ve ölümünden sonra yeniden görüldüğü anlatılır. Bu iki bölümün yazarı ve sözlerinin nasıl aktarıldığı ayrı ayrı incelenir.
Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, uzun bölümde İsa’nın bilge ve şaşırtıcı işler yapan biri olarak tanıtılmasına, Maşiah olduğunun söylenmesine ve üçüncü gün yeniden göründüğünün anlatılmasına dayanırlar. Bütün bu sözlerin Josephus’a ait olduğunu kabul ederek bir Yahudi tarihçinin Hristiyan metinlerindeki İsa anlatısını doğruladığını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Josephus’un Yahudi Eski Çağları eserinde İsa’yla ilişkilendirilen iki ayrı pasaj vardır. 18.63–64’teki uzun bölüm Testimonium Flavianum olarak bilinir. 20.200’de ise Yaakov, “Maşiah denilen İsa’nın kardeşi” diye tanımlanır. İki bölümde farklı şeyler söylenir. Her birinin Josephus’un eserine nasıl geçtiği ve neye kanıt olarak kullanılabileceği ayrı ayrı incelenir.
20.200’de Josephus, kutsal hizmetin başındaki kohen olan Hanan’ın Yaakov adlı bir kişiyi yargılatıp öldürtmesini anlatır. Onu τὸν ἀδελφὸν Ἰησοῦ τοῦ λεγομένου Χριστοῦ, “Maşiah diye adlandırılan İsa’nın kardeşi” sözleriyle tanımlar.
Bu kısa ifadenin Josephus’a ait olduğu araştırmacılar arasında geniş ölçüde kabul edilir ve tarihsel İsa çalışmaları için önemlidir. “Maşiah diye adlandırılan” ifadesi, İsa’nın hangi sıfatla anıldığını gösterir. Bu ifade, tarihçinin İsa’yı Tanah’ın vaat ettiği kral olarak kabul ettiğini söylemez.
18.63–64’ün bugün elimizde bulunan Yunanca biçimi daha uzun bir anlatıdır. İsa’nın bilgeliğinden, yaptığı şaşırtıcı işlerden, Pilatus tarafından çarmıha mahkum edilmesinden ve üçüncü gün yeniden görünmesinden söz eder. Metinde ὁ χριστὸς οὗτος ἦν, “O, Maşiah’tı” ifadesi de bulunur. Bu biçimiyle metin, Hristiyan inancını açıkça onaylıyor gibi görünür.
Araştırmacılar uzun pasajın hangi bölümlerinin Josephus’a ait olduğunu tartışır. Yaygın bir görüş, Josephus’un İsa hakkında yazdığı daha kısa bir bölümün sonradan Hristiyan inancını dile getiren ifadelerle değiştirilmiş olmasıdır. Pasajın tümünü sonraki bir ek sayanlar da vardır.
T. C. Schmidt’in 2025 tarihli çalışması ise pasajın büyük ölçüde veya bütünüyle Josephus’a ait olabileceğini savunur. Bu farklı görüşler karşısında, elimizdeki biçimin her kelimesini tartışmasız Josephus sözü diye sunmak doğru olmaz.
Günümüze ulaşan Yunanca yazmalarda pasajın bulunması önemlidir. Ancak Josephus’un kendi el yazması elimizde değildir. Metni aktaran el yazmaları daha sonraki dönemlerdendir. Dördüncü yüzyılda Eusebios da pasajı alıntılar. Bu nedenle sonraki yazmaların aynı ifadeleri taşıması, her sözün ilk yüzyıldaki özgün metinde bulunduğunu tek başına kanıtlamaz.
Josephus’un tarihsel İsa’dan söz etmiş olması, onun yaşadığına ilişkin araştırmayı destekler. Bir kişinin yaşaması veya takipçilerinin onu Maşiah sayması ise ölümden dirildiğini ve Tanah’taki görevleri gerçekleştirdiğini kendiliğinden göstermez.
Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 David soyundan adil kralı ve halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden aralarında bulunmasını anlatır. Josephus’un İsa’yı anması, bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez. Kısa bölümün tarihsel değeri, uzun bölümdeki diriliş sözlerinin kesin olarak Josephus’a ait olduğunu da kanıtlamaz.
Tarihsel kaynaklar: Josephus, Yahudi Eski Çağları 18.63–64 ve 20.200; T. C. Schmidt, Josephus and Jesus, Ek 2 (2025). Tanah: Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.


