1 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
23. İddia: Yaratılış 3:15, günahı ölümüyle yok edecek Maşiah’ı haber verir
Bereşit’te Adam ve kadının yasak meyveyi yemesinin ardından Haşem yılana seslenir. Bu konuşmada kadınla yılan ve onların soyları arasında sürecek bir düşmanlık tarif edilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit’te Adam ve kadının yasak meyveyi yemesinin ardından Haşem yılana seslenir. Bu konuşmada kadınla yılan ve onların soyları arasında sürecek bir düşmanlık tarif edilir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Bereşit 3:15’i Maşiah, yani Mesih hakkında verilen ilk müjde sayarlar. Kadının soyunu babasız doğacak İsa olarak yorumlarlar. Onlara göre topuğa vurulması İsa’nın çarmıhta ölmesini, yılanın başına vurulması ise dirilerek Şeytan’ı ve günahı yenmesini haber verir. Bu zaferin İsa’nın ölümüyle kazanıldığını ve onun kendisini sunmasının ardından hayvan korbanlarına, yani sunularına gerek kalmadığını söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem’in yılana söylediği söz şöyledir: “Seninle kadın arasına, senin soyunla onun soyu arasına düşmanlık koyacağım. O senin başına vuracak, sen de onun topuğuna vuracaksın.” Bölümün başında yılan, Haşem’in yarattığı kır hayvanları arasında tanıtılmaktadır. Kadını kandırdıktan sonra karnı üzerinde sürüneceği bildirilir. Kadına doğum sancısı, Adam’a toprağı emekle işleyeceği ve sonunda toprağa döneceği söylenir. Başa ve topuğa yönelen saldırılar bu sahnenin içindedir: İnsan yılanın başına, yerdeki yılan insanın topuğuna yönelmektedir. (Bereşit 3:1–19)
İbranice זַרְעָהּ (zar'ah), “onun soyu” demektir; burada kadının soyundan söz edilmektedir. Bir çocuğun annesi üzerinden anılması, babasının bulunmadığı anlamına gelmez. Aynı kitapta Hagar’a “Soyunu çok çoğaltacağım; çokluğundan sayılamayacak” denilir. Kullanılan זַרְעֵךְ (zar'eh) sözcüğü “senin soyun” anlamındadır. Hagar’ın doğurduğu Yişmael’in babası da aynı bölümde Avram olarak belirtilmektedir. Böylece kadının soyunun anılmasıyla babasız doğum arasında kurulmak istenen bağ, Tora’nın kendi kullanımıyla çürütülmektedir.
Rambam da More Nevuhim II:30’da Hava’nın soyunun aynı zamanda Adam’ın soyu olduğunu belirtir. “Sara’nın çocukları” dediğimizde de onların babasının bulunmadığını söylemiş olmayız. (Bereşit 16:10–15)
“Soy” anlamındaki זֶרַע (zera) sözcüğü İbranicede tekil biçimde yazılır. Bu, sözcüğün mutlaka tek bir insanı anlattığı anlamına gelmez. Avraam’ın soyu yerin tozuna, gökteki yıldızlara ve deniz kıyısındaki kuma benzetilmektedir. Sayısız insandan söz edildiği halde, bu soyun düşmanlarının kapısını ele geçireceği tekil bir fiille anlatılır. Bereşit Rabba da yerin tozu benzetmesini İsrael’in çocuklarına uygular. Rivka’ya binlerce kişinin annesi olması dilenirken de aynı yapı kullanılır. Türkçede “Bu aile çoğalacak” denildiğinde tekil fiilin aileyi bir kişiye indirmemesi gibi, İbranicedeki dilbilgisel tekillik de bütün bir soyu kapsayabilmektedir.
Hava’nın Şet için kullandığı “başka bir soy” ifadesinde ise tek bir çocuk kastedilir. Sözcüğün bir kişiyi mi, yoksa birçok kişiyi mi anlattığı içinde bulunduğu cümleden anlaşılır. Bereşit 3:15’te iki soy karşılıklı anılır. Ardından gelen הוּא (hu, “o”) zamiri tek başına ne bu soyu tek bir kişiyle sınırlar ne de o kişiye İsa adını verir. (Bereşit 13:16; 22:17; 24:60; 4:25)
Başa ve topuğa yönelen hareketlerde aynı fiil kullanılmaktadır: יְשׁוּפְךָ (yeşufha, “sana vuracak”) ve תְּשׁוּפֶנּוּ (teşufennu, “sen ona vuracaksın”), שׁוּף (şuf) kökündendir. Çeviride “vurmak”, “ezmek” veya “yaralamak” karşılığının seçilmesi, bu fiile ölümden dirilme anlamı kazandırmaz. Başa vurulan darbe öldürücü olabilir; topuğa yönelen zehirli bir ısırık da öldürücü olabilir. Ayette söylenen, iki tarafın birbirine saldırmasıdır. İnsanın ölümü sayesinde yılanın yenileceği, ardından insanın dirileceği veya bu ölüm karşılığında başkalarının bağışlanacağı bildirilmemektedir. Yaralanmakla ölmek, ölmekle dirilmek, dirilmekle başkasının günahını kaldırmak ayrı iddialardır. Bunların birinden diğerine geçişi sağlayan söz ayette bulunmamaktadır.
“Kadının soyu” tek bir biyolojik çocuk, “yılanın soyu” ise günah olarak açıklanınca, aynı cümledeki iki soy ifadesine farklı türden anlamlar yüklenmektedir. Birinde doğum ve soy bağı, diğerinde ahlaki bir durum esas alınır. Yılanın soyunun Şeytan’ın izleyicileri diye açıklanması da başka bir yorumdur. Bunları ayetin açık anlamı sayabilmek için seçilen karşılıkların metinden gösterilmesi gerekir. İsa’nın kimliği ve çarmıhtaki ölümü önce kabul edilip sözcüklere bu anlatıya uygun karşılıklar verildiğinde, ayet bağımsız bir kanıt olmaktan çıkar. Kanıtlanması gereken sonuç, daha ayet yorumlanırken içine yerleştirilmiş olur.
Yılanla mücadelenin insanın kötülükle mücadelesi üzerinden açıklanması, farklı bir yorum düzeyidir. Şelah, Zohar’a dayanarak Yaakov adındaki İbranice harfleri yorumlar. Adın başındaki yud harfi On Emir’le ilişkilendirilir; insanın gücü Tora’ya bağlılığıyla açıklanır. Yud harfi kaldırıldığında adın kalan kısmı “akev”, yani “topuk” diye okunur. Bu benzerlik üzerinden bu bağlılığın yitirilmesiyle doğan savunmasızlık anlatılır.
Sülam’ın Zohar açıklamasında ise kadının soyu İsrael olarak yorumlanmakta, yılanı dünyadan kaldıracak olan Haşem olarak belirtilmektedir. Burada ölümün ve kirliliğin ortadan kaldırılmasına ilişkin peygamberlik sözleri anılır. Bu açıklamalarda kötülükle mücadele ve onun sona erdirilmesi üzerinde durulmaktadır. Bir sembolün kötülüğe karşı zaferle ilişkilendirilmesi, zaferin İsa’nın çarmıhtaki ölümüyle gerçekleşeceğini söylemez. Maşiah’a ilişkin bir anlam kurulması da o kişinin kimliğini, doğum biçimini ve ölümünün başkalarının günahını bağışlatacağını kendiliğinden belirlemez.
Günahla mücadele, Bereşit’in hemen sonraki bölümünde açıkça ele alınmaktadır. Kayin’e günahın kapıda beklediği söylenmekte ve ona günaha hakim olması bildirilmektedir. İnsana, kötülükle karşılaştığında kendi davranışından sorumlu olduğu doğrudan söylenir. Yeşaya’nın gelecek tasvirinde de süt çocuğu yılanın deliği yanında güvenle oynamaktadır. Zarar verilmeyen dünyayı açıklayan söz, yeryüzünün Haşem bilgisiyle dolmasıdır. Yeşaya 65:25’te yılanın yiyeceği yine toprak olarak anılır ve Haşem’in kutsal dağında zarar verilmeyeceği bildirilir. Bu tasvirlerde günaha karşı sorumluluk, Haşem bilgisi ve zarar vermenin sona ermesi açıklanmaktadır. Bir insanın ölümünün bütün bu değişimlerin zorunlu bedeli olduğu söylenmemektedir. (Bereşit 4:7; Yeşaya 11:8–9; 65:25)
Hacer’e verilen sözde זַרְעֵךְ (zar’eh) “senin soyun” demektir. Aynı cümlede soyun çokluğu nedeniyle sayılamayacağı söylenir. İbranice “sayılamayacak” fiili tekildir, fakat sözün konusu sayılamayacak kadar çok insandır. Bu örnek, “kadının soyu” ifadesindeki tekil biçimden tek bir çocuk çıkarmanın neden yanlış olduğunu gösterir. Hacer’in oğlunun babası da aynı anlatıda Avram olarak belirtilir. Bereşit 16:10–15.
Hristiyan anlatıda babasız doğum iddiası özel bir cümleyle kurulur. Matta, gebeliği Yosef ile Miryam’ın birlikte olmasından önceye yerleştirir. Bereşit’te ise “onun soyu” denir ve kadınla yılanın soyları arasındaki düşmanlık anlatılır. İki metnin aktardığı bilgi farklıdır. Bereşit’in akrabalık ifadesi Matta’daki gebelik şartını içermez. Matta 1:18–25 ve Bereşit 3:15.
Bereşit 3:15’e “ilk müjde” adının verilmesi Hristiyan yorumunun sonucudur. Ayette bir çocuğun babasız doğacağı, Maşiah’ın öldürüleceği, ölümden dirileceği veya ölümüyle günahları kaldırıp korbanları sona erdireceği bildirilmemektedir. İddianın bütün yükünü taşıyan bu hükümler, insanla yılan arasındaki düşmanlığı anlatan sözlere sonradan eklenmektedir.
Bereşit’te soy sözcüğünün bazı bağlamlarda tek bir kişiye işaret edebilmesi, burada o kişinin İsa olduğunu göstermez. Baş ve topukla ilgili sözler düşmanlığın nasıl yaşanacağını anlatır. Günahın bir insanın ölümüyle ortadan kalkacağı sonucu ayete eklenmiştir.
Tanah kaynakları: Bereşit 3:1–19; 4:7, 25; 13:16; 16:10–15; 22:17; 24:60; Yeşaya 11:8 ve 11:8–9; 65:25. Özgün metin karşılaştırmaları: Bereşit 3:1–19, 13:16, 16:10–15 ve 4:7.
Yorum kaynakları: Rambam, More Nevuhim II:30; Şelah, Tora Şebihtav, Toldot, Tora Or, Yaakov adındaki yud ve akev açıklaması; aynı eserde Hagaot Emek Beraha, yılan ve yetser hara bağlantısı; Sülam al ha-Zohar, Hayye Sara, “Beyneha uveyn ha-işa” ile başlayan açıklama. Bereşit Rabba’nın Bereşit 13:16 açıklamasında da yerin tozu benzetmesi İsrael’in çocuklarına uygulanmaktadır.
Tekil soy, babasız doğum ve yılanın yenilmesiyle ilgili savların başka örnekleri: Jews for Jesus, The Messiah Would Be the Seed of the Woman; Lausanne, Jewish Evangelism, LOP 67.
İlgili Kabalat yazıları: “Kadının soyu” — Yaratılış 3:15; “Niçin İsa’yı Mesih Olarak Kabul Etmiyoruz?”; “Mesih iki kez mi gelecek?”; “Gerçekleşmeyen Kehanetler ve İsa İnancının Ortak Örüntüsü”.
