Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorumcu, Matta’nın soyağacındaki Yehoyahin sorununu çözmek için Yeremya 22:30’daki iki kelimeye dayanır. Ayette Yehoyahin için “Bu adamı çocuksuz yazın... çünkü onun soyundan hiçbir adam başarılı olup David’in tahtında oturmayacak ve bir daha Yehuda’yı yönetmeyecektir” denir. Yehoyahin biyolojik anlamda hayatı boyunca çocuksuz kalmamıştır. Divre HaYamim onun çocuklarını sayar; rabbinik kaynaklar da bu açık gerilimi fark eder. Fakat buradan çıkardığı ikinci sonuç aynı ölçüde sağlam değildir. Zera, yani “soy”, yalnız doğrudan oğullar anlamına gelmez. Yeremya banav, “oğulları”, dememiş; mizzar'o, “onun soyundan”, demiştir.^12631264

Tanah’ta zera bir kişinin yalnız ilk kuşaktaki çocuklarını değil, devam eden soy çizgisini de anlatabilir. Avraam’ın zeraı denildiğinde söz yalnız Yitshak’ta durmaz. Bu yüzden Yeremya’nın ifadesine “yalnız Yehoyahin’in doğrudan oğulları” sınırını eklemek, İbranice cümlenin kendisinden çıkmaz. Hristiyan yorumcu Yeremya 22:28’de Yehoyahin ile soyunun “atılmasını” da tahttan atılma diye okur. Oysa ayet nereye atıldıklarını aynı cümlede söyler: “bilmedikleri bir ülkeye.” Bağlam sürgündür.¹²⁶⁵

Babil kayıtlarının Yehoyahin’in oğullarını anması bu noktayı değiştirmez. Böyle bir kayıt, onun çocuk sahibi olduğunu tarihsel olarak destekler; zaten Divre HaYamim de bunu biliyordu. Fakat bir babanın çocuklarının varlığını kanıtlamak, zera kelimesinin yalnız o çocuklarla sınırlı olduğunu kanıtlamaz. Asıl ilginç olan, Yahudi geleneğinin Yehoyahin sorununu Hristiyan yorumun filolojik daraltmasına ihtiyaç duymadan çözmesidir.

Sanhedrin 37b, Yeremya 22:30’u aktardıktan sonra Yehoyahin’in sürgünden sonra çocuk sahibi olmasını doğrudan ele alır. Rabbi Yohanan bunu sürgünün günahı örtebilmesine örnek gösterir. Şealtiel adı üzerine verilen deraş daha da ileri gider: ad, sanki Tanrı’nın önceki yemininin çözülmesini istemesi şeklinde okunur. Bu, “ceza baştan yalnız ilk kuşak içindi” demek değildir. Tam tersine, önce gerçek bir karar vardır; sonra insanın ve durumun değişmesiyle sonuç değişmiştir.¹²⁶⁶

Şir HaŞirim Rabba aynı düşünceyi Yeremya ile Hagay’ı yan yana getirerek açıklaştırır. Yeremya 22:24’te Yehoyahin için “Sağ elimde mühür yüzüğü olsan bile seni oradan sökerim” denirken Hagay 2:23’te onun soy çizgisindeki Zerubbavel için “Seni mühür yüzüğü gibi yapacağım; çünkü seni seçtim” denir. Midraş bunu teşuvanın kararı ve yemini bozacak kadar güçlü oluşuna örnek verir. Bamidbar Rabba da aynı ayet çiftini kullanır ve Yehoyahin hakkında söylenen önceki ağır sözün daha sonra değiştiğini anlatır. Orhot Tsadikim’in bu örneği soy tartışması içinde değil, doğrudan teşuvanın gücü içinde vermesi çok şey söyler: Yehoyahin kötülüğü sırasında uzaklaştırılmış, sürgünde teşuva ettiğinde ailesine ilişkin Tanrısal ilişki değişmiştir.^126712681269

Kaynak katmanları burada açık tutulmalıdır. Yeremya’nın peşatı, “Yehoyahin daha sonra teşuva edecek ve karar kaldırılacak” demez. Bu, Hazal’ın ve sonraki Yahudi geleneğinin açıklamasıdır. Fakat Yeremya’nın peşatı, “Bu söz yalnız doğrudan oğulları kapsar” da demez. Bu ikinci sınırlama bu Hristiyan yoruma aittir. Dolayısıyla Yehoyahin’i sonsuza kadar değişmez bir soy yasağının kanıtı yapmak Yahudi geleneğini eksik bırakır; fakat Hristiyan yorumun yaptığı gibi zera kelimesini sırf sorunu çözmek için “ilk kuşak çocuklar” diye daraltmak da metni aşar.

Zerubbavel’in yeri de doğru kurulmalıdır. Hagay ona olağanüstü güçlü bir mühür yüzüğü dili verir ve onu Tanrı’nın seçilmiş kulu olarak gösterir. Ancak Zerubbavel Tanah’ta bağımsız David kralı olarak tahta oturmaz; Pers yönetimi altındaki Yehuda’nın yöneticisidir ve İkinci Bet HaMikdaş’ın yeniden kuruluşunda merkezi bir rol oynar. Bu yüzden “Zerubbavel kral oldu, demek Yeremya yalnız Yehoyahin’in oğullarını kastetmişti” sonucu da gereksizdir. Yahudi kaynakların söylediği daha inceliklidir: önceki karar, teşuva ve sürgün sonrasında değişmiştir.¹²⁷⁰

Yehoyahin hakkında ebedi ve değişmez bir hanedan yasağı bulunduğu yönündeki itiraz klasik Yahudi kaynaklarıyla sürdürülemez. Yehoyahin’den gelmiş olmak tek başına, Hazal’ın kendi açıklaması kabul edildiğinde, ebedi ve değişmez bir Maşiah engeli sayılamaz. Hazal’ın ilgili açıklamaları bu sınırı açıkça koyar. Fakat Hristiyan yorumun David soyu problemi yine yerinde durur. Matta’nın verdiği soy çizgisi Yosef’e ulaşır; Hristiyan bakireden doğum öğretisi ise Yosef’in İsa’nın biyolojik babası olmadığını söyler. Yehoyahin hakkındaki kararın değişmiş olması, Yosef ile İsa arasında bulunmayan biyolojik bağı meydana getirmez.¹²⁷¹

Sorun daha sade hale gelir. Yehoyahin meselesini doğru Yahudi kaynaklarıyla çözdüğümüzde geriye asıl soy sorusu kalır: David’e verilen söz zera ve bedenden çıkma diliyle kuruluyorsa, Yosef’in biyolojik oğlu olmayan İsa bu soy çizgisine hangi Tanah kuralıyla girer? Yehoyahin itirazının zayıflaması Hristiyan yorumun soy kanıtını güçlendirmez; yalnız tartışmayı ikincil bir noktadan temel noktaya geri getirir.¹²⁷²

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 107, güncel revizyon.
• Yeremya 22:30; Divre HaYamim I 3:17–19; Bavli Sanhedrin 37b. Sifra da ariri dilinin her durumda “hayatı boyunca hiç çocuk sahibi olmamış kişi” anlamına gelmediğini tartışır.
• Yeremya 22:30, İbranice mizzar'o (מִזַּרְעוֹ), “onun soyundan”. Karşılaştırma için Bereşit 17:7–10 ve Avraam’ın zeraı dili.
• Yeremya 22:28–30. Heaster’ın yorumu için Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 18–19.
• Bavli Sanhedrin 37b; Yehoyahin’in sürgünü, Şealtiel ve önceki yeminin çözülmesi üzerine deraş.
• Şir HaŞirim Rabba, Yehoyahin/Şealtiel-Zerubbavel geleneği; Yeremya 22:24, 30 ile Hagay 2:23’ün birlikte açıklanması.
• Bamidbar Rabba, Balak bölümü; Yeremya 22:24, 30 ile Hagay 2:22–23 üzerinden Yehoyahin hakkındaki önceki kararın değişmesi.
• Orhot Tsadikim, Teşuva Kapısı; Yehoyahin’in sürgünde teşuvası ve Zerubbavel için Hagay 2:23’teki “mühür yüzüğü” sözü.
• Hagay 1:1, 12–14; 2:20–23; Ezra 3–5. Ayrıca Kabalat.com, “İsa’nın Soyağacı ve Kör İnanç”.
• Matta 1:11–16, 18–25; Luka 1:34–35.
• Şemuel II 7:12–16; Yeşaya 11:1; Yeremya 23:5–6. Yehoyahin hakkında rabbinik çözüm, David soyunun İsa’ya hangi yolla geçtiği sorusundan ayrıdır.

Hristiyan yorumcu Yeremya 22:30’daki Yehoyahin hükmünün bütün sonraki nesilleri dışlamadığını savunur. Bunu iki noktaya dayandırır: ayetteki ariri sözcüğünün gerçek anlamda “çocuksuz” olamayacağını, çünkü Yehoyahin’in çocuklarının bulunduğunu söyler; ardından “soyundan hiçbir adam” ifadesini onun doğrudan çocuk kuşağına daraltır. Bu iddianın sonucu ile onu kurmak için kullanılan dilsel gerekçe birbirinden ayrılmalıdır.²²¹³

Masoretik metin kitvu et ha-iş hazeh ariri... ki lo yitslah mizaro iş yoşev al kise David der: bu adamı ariri yazın; çünkü onun soyundan David’in tahtına oturup Yehuda’da hükmeden bir adam başarıya ulaşmayacaktır. Ariri sözcüğü gerçekten bir sorun doğurur, çünkü Divre HaYamim Yehoyahin’in oğullarını kaydeder. Fakat standart İbranice sözlüklerde sözcüğün anlamı “yıkılmış” değil, “çocuksuz, çocuklardan yoksun”dur. Bir kelimenin kökeni veya ses yakınlığı, bağlamdaki anlamını istediğimiz yöne çevirmeye yetmez.^22142215

Ayetin ikinci yarısı da yalnız “oğulları” demez; mizaro, “onun soyundan” der. Zera Tanah’ta çocuklar kadar daha uzak nesilleri de kapsayabilen soy ve nesil kelimesidir. Bu nedenle sırf kelimenin sözlük anlamından “hüküm yalnız birinci kuşaktır” sonucu çıkmaz. Öte yandan Divre HaYamim I 3:17–19 Yehoyahin’in soyunu Şealtiel ve Zerubavel’e kadar sürdürür; yani Yeremya’daki sert ifade ile sonraki David soy zinciri arasında gerçek bir metinsel gerilim vardır.²²¹⁶

Hazal bu gerilimi görmezden gelmez. Şir HaŞirim Rabbah’ta bir yorum, günlerinde başarılı olmayacak sözünü özellikle onun günleriyle sınırlar ve Zerubavel’i bunun karşısına koyar. Aynı bölümde daha güçlü bir açıklama daha verilir: teşuva (Tanrı’ya dönüş) hükmü ve yemini kaldırmıştır; Yeremya’daki koparılan “mühür” ile Haggay’daki Zerubavel’in yeniden “mühür” yapılması yan yana okunur. Bu açıklama sözlük anlamını değil, teşuvanın hüküm üzerindeki etkisini ele alır.²²¹⁷

Rambam da aynı geleneği Hilkhot Teşuva’da kullanır. Yehoyahin kötülüğü sürerken Yeremya’daki hükmün verildiğini, sürgünde teşuva ettikten sonra Zerubavel hakkında Haggay’ın “seni mühür gibi yapacağım” dediğini aktarır. Bu nedenle “Yehoyahin laneti bütün nesiller boyunca geri dönülmez biçimde devam eder” cümlesi klasik Yahudi kaynaklarının tamamı adına savunulamaz.²²¹⁸

Bu, Hristiyan yorumun dilbilgisel açıklamasının doğru olduğu anlamına gelmez. Peşat düzeyinde mizaro sözcüğünü “yalnız ilk çocuk kuşağı” diye tanımlayan bir işaret yoktur; ariri de “yıkılmış” anlamına çevrilemez. Klasik Yahudi geleneğinin çıkış yolu başkadır: hüküm Yehoyahin’in teşuvası nedeniyle kaldırılmış veya onun günleriyle sınırlı biçimde gerçekleşmiş kabul edilir. Haggay 2:23’te Zerubavel’e yeniden “mühür” denmesi bu okumanın temel metnidir.²²¹⁹

Bir Hristiyan soy çizelgesini yalnız “Yehoyahin laneti var, o halde imkansız” diyerek reddetmek yeterli değildir; klasik Yahudi kaynakları bu itirazı ciddi biçimde zayıflatır. Fakat lanetin kaldırılmış olması ayrı, belirli bir kişinin gerçekten David soyundan geldiğini kanıtlamak ayrıdır. Olumsuz bir engelin kalkması, olumlu soy kanıtının yerini tutmaz.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 204, güncel revizyon.
• Heaster, Jesus for Jews, 5.3, PDF s. 18–19. Yeremya 22:30’daki ariri ve zera ifadelerini tartışarak hükmü Yehoyahin’in doğrudan çocuk kuşağıyla sınırlamaya çalışır.
• Yeremya 22:30, Masoretik metin: “כִּתְבוּ אֶת־הָאִישׁ הַזֶּה עֲרִירִי ... כִּי לֹא יִצְלַח מִזַּרְעוֹ אִישׁ יֹשֵׁב עַל־כִּסֵּא דָוִד”. mizaro, “onun soyundan/neslinden” anlamındadır.
• Francis Brown, S. R. Driver ve Charles A. Briggs, A Hebrew and English Lexicon of the Old Testament, עֲרִירִי maddesi. Sözlük, sözcüğü çocuklardan yoksun, özellikle çocuksuz anlamında verir; Bereşit 15:2, Vayikra 20:20–21 ve Yeremya 22:30 kullanımlarını kaydeder.
• Divre HaYamim I 3:17–19. Yekhonya/Yehoyahin’in soy çizgisi Şealtiel ve Zerubavel’e kadar sürdürülür.
• Şir HaŞirim Rabbah 8:6. Midraş bir yandan “günlerinde başarılı olmayacak, oğlunun günlerinde başarılı olacak” okumasını verir; diğer yandan teşuvanın hükmü ve yemini kaldırdığını Yeremya 22:24, 22:30 ve Haggay 2:23 üzerinden açıklar.
• Rambam, Mişne Tora, Hilkhot Teşuva 7:6. Yehoyahin kötülüğündeyken Yeremya’daki hükmün verildiğini, sürgündeki teşuvasından sonra Zerubavel hakkında Haggay 2:23’te “mühür” dilinin kullanıldığını aktarır.
• Haggay 2:23; ayrıca Yeremya 22:24. “Mühür” imgesinin iki metinde karşıt yönlerde kullanılması, klasik Yahudi yorumunun hükmün geri çevrilmesi okumasının temelidir.

Bu iddia, Hristiyan yorumun bu bölümdeki en sağlam noktalarından biridir. Haggay, Zerubavel’e Tanrı’nın hizmetkarı ve seçilmişi diye hitap eder ve onu “mühür” gibi yapacağını söyler. Yeremya 22:24’te Yehoyahin için kullanılan aynı mühür imgesinin tersine çevrilmesi tesadüfi değildir. Burada eski bir hükmün ardından yeniden seçilme dili vardır.²²²⁰

Raşi bunu açıkça söyler. Haggay 2:23’teki “seni mühür gibi yapacağım” sözünü Yeremya 22:24 ve 22:30 ile karşılaştırır; Yehoyahin’in teşuvasının yarar sağladığını, Zerubavel’in doğduğunu ve mühür gibi kılındığını belirtir. Şir HaŞirim Rabbah da aynı karşıtlığı “teşuva hükmü ve yemini bozar” ilkesi altında işler. Rambam’ın Hilkhot Teşuva 7:6’da bu örneği tekrar etmesi, yorumun kenarda kalmış bir polemik cevabı olmadığını gösterir.^222122222223

Dolayısıyla burada cevap “Hayır, lanet hiç kaldırılmadı” olamaz. Böyle bir cevap Yahudi kaynaklarını Hristiyan itirazına uydurmak olurdu. Yehoyahin hükmünü ebedi ve geri döndürülemez bir hanedan yasağı gibi kullanmak klasik Yahudi geleneğiyle uyuşmaz.

Haggay’ın sözleri açıktır. Zerubavel metinde Yehuda’nın kralı diye değil, peha, yani vali/yönetici olarak anılır; Haggay 1:1 ve 1:14 bu unvanı açıkça kullanır. Haggay 2:23 de “David’in tahtına oturdun” demez. Mühür imgesi seçilmişlik, değer ve ilahi korumayı bildirir; rabbinik yorum bunu Yehoyahin hükmünün tersine çevrilmesi olarak okur. Zerubavel’in fiilen David tahtında bağımsız kral olduğu sonucu ise metinde yoktur.²²²⁴

Böylece iki sonuç ayrılır. Birincisi, Yehoyahin üzerinden gelen soyun sırf Yeremya 22:30 nedeniyle sonsuza dek diskalifiye edildiği iddiası savunulamaz. İkincisi, bu soyun belirli bir sonraki adayı doğrudan Maşiah yaptığı da söylenemez. Hükmün kaldırılması bir engeli kaldırır; soy zincirini kurmaz, adayın kimliğini belirlemez ve Maşiah görevlerini yerine getirmez.

Bu nedenle Matta’nın Yosef üzerinden verdiği soy çizelgesinde Yehoyahin bulunmasına karşı yalnız “lanetli soy” itirazı kullanmak yeterli değildir; Haggay 2:23 ve sonraki Yahudi kaynakları bu itirazı sınırlar. Fakat bundan Yosef’in biyolojik olmayan babalığının David taht hakkını aktardığı, başka bir soy çizelgesinin Miryam’a ait olduğu veya iki Hristiyan metnindeki soy listesinin aynı tarihsel zinciri kanıtladığı sonucu çıkmaz. Bunlar başka iddialardır ve her biri kendi kanıtını gerektirir.²²²⁵

Zerubavel örneği Yehoyahin itirazının mutlak biçimini geçersiz kılar. İsa’nın David soyunu ise tek başına doğrulamaz. Hristiyan yorumun bu noktada kazandığı şey bir Maşiah kanıtı değil, belirli bir karşı itirazın kaldırılmasıdır.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 205, güncel revizyon.
• Haggay 2:23. Tanrı Zerubavel’i “kulum” ve “seçilmiş” diye adlandırır ve “seni mühür gibi yapacağım” der.
• Raşi, Haggay 2:23. Raşi Yeremya 22:24 ve 22:30’u açıkça hatırlatır ve “Yehoyahin’in teşuvasının yarar sağladığını öğrendik; Zerubavel doğdu ve mühür gibi kılındı” diye yorumlar.
• Şir HaŞirim Rabbah 8:6. Yehoyahin/Zerubavel örneği “teşuvanın hükmü ve yemini kaldırması” başlığı altında işlenir.
• Rambam, Hilkhot Teşuva 7:6. Aynı Yehoyahin-Zerubavel karşıtlığını teşuvanın uzak olanı Tanrı’ya yaklaştırması ilkesinin örneği olarak kullanır.
• Haggay 1:1, 1:14; 2:2. Zerubavel burada peha Yehuda, yani Yehuda valisi/yöneticisi olarak anılır; “kral” unvanı kullanılmaz.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 16–19, İsa’nın soyuna ilişkin bölüm. Heaster Yosef’in evlat edinen babalığı, Miryam hattı ve Yehoyahin hükmü dahil birkaç ayrı soy savını birlikte kullanır; bunların her biri bağımsız kanıt gerektirir.