Tanah adına ileri sürülen iddiaları İbranice metin, bağlam ve Yahudi kaynaklarıyla inceleyin.
2 sonuç · Yayımlanmış 280 iddia
Bu ayete bağlı iddia
Hristiyan iddiası
Vayikra 17:11 evrensel olarak bütün kefaretlerin kanla olmak zorunda olduğunu söyler
Tanah’ın cevabı
Vayikra 17:11, korban kanının mizbeah üzerindeki kapara işlevini açıklar. Kan kutsaldır, nefisle ilişkilidir ve mizbeah üzerinde gerçek kapara işlevi görür. Hristiyan yorumun eklediği şey “yalnız” kelimesidir. Fakat “yalnız” ayette yoktur ve Vayikra 5’teki yoksul günahkarın kansız hatatı, bu eklemenin yanlış olduğunu somut biçimde gösterir. HaŞem onun ununu kabul eder ve Tora yine “Kohen onun için kapara sağlayacak ve o bağışlanacaktır” der.
Cevabın tamamı ve kaynaklar
Vayikra 17:11’in söylediği şey güçlüdür: kan hayvanın nefşiyle ilişkilidir ve HaŞem onu mizbeah üzerinde kapara için vermiştir. Fakat ayet çoğu Hristiyan polemiğinde bundan daha geniş bir cümleye dönüştürülür: “Kan olmadan hiçbir kapara ve hiçbir bağışlanma mümkün değildir.” Bu ikinci cümlede ayetin içinde bulunmayan bir kelime vardır: yalnız.
Bölümün bağlamı bunu hemen gösterir. HaŞem kan yiyen kişiye karşı yüzünü çevireceğini söyler, ardından gerekçeyi verir: “Çünkü bedenin nefşi kandadır ve Ben onu size, nefisleriniz için kapara sağlamak üzere mizbeah üzerinde verdim; çünkü kan, nefes aracılığıyla kapara sağlar.” Sonra yeniden “Hiçbiriniz kan yemeyeceksiniz” denir.131 Avlanan hayvanın kanının toprağa dökülüp örtülmesi de aynı gerekçeyle emredilir. Önce kan yeme yasağı, ortada yasağın nedeni, sonra yine kan yeme yasağı vardır.
Ramban da Vayikra 17:11’i bu çerçevede açıklar. Kanın yenmemesi ile onun mizbeah hizmetine ayrılmış olması arasında bağ kurar. İbranice al ha-mizbeah, “mizbeah üzerinde” sözü kanın hangi alan ve işlev içinde verildiğini sınırlar. Ayet soyut olarak “HaŞem ancak kan gördüğünde bağışlar” demez.
Mantıksal ayrım basittir. “Kan kapara sağlar” ile “yalnız kan kapara sağlayabilir” aynı önerme değildir. Bir ilacın ateşi düşürmek için kullanılması, bütün hastalıkların yalnız o ilaçla tedavi edilebildiğini göstermez. Vayikra 17:11 kanın korban hizmetindeki görevini bildirir; bütün bağışlanma öğretisini dışlayıcı tek formüle dönüştürmez.
Aynı Tora bunun somut karşı örneğini birkaç bölüm önce verir. Vayikra 5’te hayvana veya kuşa gücü yetmeyen kişi onda bir efa ince un getirir. Tora bu kansız sunuyu le-hatat, “günah sunusu olarak” tanımlar ve “Kohen işlediği günah nedeniyle onun için kapara sağlayacak ve o bağışlanacaktır” der.132 Hayvan yoktur, kan yoktur; fakat hatat, kapara ve bağışlanma vardır. Vayikra 17:11 “kapara bulunan her yerde mutlaka kan bulunur” anlamına gelseydi, Vayikra 5’in bu düzeni açıklanamazdı.
Hazal’ın (Talmud ve Midraş bilgelerinin) Vayikra 17:11’i kullanma biçimi de ayetin teknik bağlamını korur. Hulin’de “size verdim” ve “kapara için” ifadeleri korban kanının avoda (kutsal hizmet) içindeki statüsü üzerine tartışılır; Rabbi Yişmael’in beit midraşından aktarılan öğretide le-khapper, kanın kapara amacıyla verilmesi olarak ele alınır. Pesahim’de ise hangi kanın mizbeah üzerinde kapara işlevi taşıdığı, özellikle yaşamın çıktığı kan üzerinden tartışılır. Soru “Tanrı herhangi bir günahı kansız bağışlayabilir mi?” değildir; korban kanının kendi avoda içindeki niteliğidir.
Peygamberlik dili de evrensel “yalnız kan” formülünü desteklemez. Hoşea “Ey İsrael, Tanrın HaŞem’e dön... Yanınıza sözler alın ve HaŞem’e dönün” der ve “dudaklarımızla boğaların yerini tamamlayalım” ifadesini kullanır.133 Rav Saadia Gaon bunu teşuvanın unsurları içinde ele alır. Rabbenu Hananel’in Yoma üzerindeki açıklamasında insanın HaŞem’e sözlerle dönebildiği ve teşuvanın kapara gücü vurgulanır; Menorat HaMaor da aynı rabbinik öğretide söz ve korban arasındaki ilişkiyi aktarır.134
Bundan “korbanlar gereksizdi” sonucu çıkmaz. Bir hayvan hatatı emredilmişse o korbanın kanı gerçekten gereklidir. Kanlı korbanın kan gerektirmesi ile bütün kaparanın kan gerektirmesi farklı iki iddiadır. Tora ilkini öğretir; Vayikra 5 ikincisine izin vermez.
Kapara kelimesini de tek bir maddi mekanizmaya indirmek doğru değildir. Bağlama göre korban, teşuva, Yom Kippur ve başka İlahi düzenlemeler kapara diliyle ilişkilendirilebilir. Bir ayette dua ile bağışlanma yan yana geldi diye bütün bağışlanmanın yalnız dua ile olduğu söylenemeyeceği gibi, Vayikra 17:11’de kan ile kaparanın yan yana gelmesi de bütün kaparayı kana kapatmaz.
Daha temel nokta ayetin öznesidir. HaŞem “Ben onu size... kapara için verdim” der. Kanın gücü bağımsız bir metafizik zorunluluktan değil, HaŞem’in ona verdiği görevden gelir. Yaratılmış bir araç Tanrı’nın üstünde işleyen yasa haline getirilemez. “HaŞem kanı kapara için verdi” cümlesinden “HaŞem kan olmadan bağışlayamaz” sonucu çıkmaz.
Vayikra 17:11, korban kanının mizbeah üzerindeki kapara işlevini açıklar. Kan kutsaldır, nefisle ilişkilidir ve mizbeah üzerinde gerçek kapara işlevi görür. Hristiyan yorumun eklediği şey “yalnız” kelimesidir. Fakat “yalnız” ayette yoktur ve Vayikra 5’teki yoksul günahkarın kansız hatatı, bu eklemenin yanlış olduğunu somut biçimde gösterir. HaŞem onun ununu kabul eder ve Tora yine “Kohen onun için kapara sağlayacak ve o bağışlanacaktır” der.135
Kaynaklar
İddianın kaynak metni
İddia başlığının kaynak notları: 130
Hristiyan iddiası
“" It is the blood that maketh an atonement" -to argue that sacrifice is not necessary for forgiveness is to contradict this basic principle.”Bu ayete bağlı iddia
Hristiyan iddiası
Hayvan korbanları gerçek bağışlanma sağlayamıyordu
Tanah’ın cevabı
Hayvan korbanı günahkarın sorumluluktan kaçış yolu değil, HaŞem’in belirlediği gerçek avoda biçimidir. Teşuva ve viduyla birlikte çalışır; farklı günahlarda farklı şartları vardır; kimi durumda ekonomik imkanlara göre biçimi değişir. Bütün bu ayrıntıların sonunda Tora’nın tekrarladığı ifade aynıdır: “Kohen onun için kapara sağlayacak ve o bağışlanacaktır.”
Cevabın tamamı ve kaynaklar
Vayikra belirli günah korbanlarının sonucunu tekrar tekrar aynı kelimelerle verir: ve-khipper alav ha-kohen... ve-nislah lo — “kohen onun için kapara sağlayacak... ve o bağışlanacaktır.”137 Aynı ifade sıradan İsraellinin hatatında yeniden gelir138 ve bir koyun getirildiğinde yine tekrarlanır.139 Tora “sembolik olarak bağışlanmış sayılacak” veya “gerçek bağışlanma yüzyıllar sonra gerçekleşecek” demez. Ve-nislah lo, “ve o bağışlanacaktır” der.
Akedat Yitshak, Vayikra’daki korban türlerini açıklarken günahla ilgili korbanların sonunda bu formülün tekrar tekrar kullanıldığına dikkat çeker. Daha sonraki Hristiyan teolojisi “eski korban gerçek bağışlanma sağlamadı” dediğinde, Tora’nın kullandığı “bağışlanacaktır” kelimesine iki ayrı düzey yüklemek zorunda kalır: görünürdeki eski bağışlanma ve gelecekteki gerçek bağışlanma. Vayikra böyle bir ayrım kurmaz.
Vayikra 5 bu noktayı daha da belirginleştirir. Maddi gücü hayvana yetmeyen kişi kuş, iki kuşa da yetmeyen kişi onda bir efa ince un getirir. Son durumda hayvan, ölüm ve kan yoktur. Buna rağmen Tora yine “Kohen işlediği günah nedeniyle onun için kapara sağlayacak ve o bağışlanacaktır” der.140 Eğer korban sisteminin gerçek etkisi yalnız gelecekteki günahsız insanın ölümünden geliyorsa, kansız un sunusunun aynı kapara ve bağışlanma diline nasıl girdiği sorusu açıkta kalır.
Korbanın gerçek kapara işlevi, günahkarın ahlaki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Vayikra 5:5 günahın itirafını ister; Sifra ve-hitvada, “itiraf edecek” sözünü gerçek viduy (itiraf) yükümlülüğü olarak okur. Rambam da hatat ve aşam getiren kişinin yalnız hayvanı sunmakla yetinemeyeceğini, teşuva edip sözlü viduyda bulunması gerektiğini belirtir. İnsanlar arası zarar söz konusu olduğunda maddi telafi de ayrıca yerine getirilir.
Bu nedenle Yahudi korban düzeni “hayvan benim yerime öldü, ben artık hiçbir şey yapmadan temizim” biçiminde işlemez. Korban teşuvanın, itirafın veya çalınanı geri vermenin yerine geçmez. HaŞem’in belirlediği avoda, insanın sorumluluğu ve dönüşüyle birlikte işler. Bir tedavide ilaçla yaşam biçimi değişikliğinin birlikte istenmesi, ilacın etkisiz olduğunu göstermez. Aynı şekilde teşuva ve viduyun gerekli olması da korbanın gerçek kapara işlevini hayali hale getirmez.
Tora günah türlerini de birbirinden ayırır. Vayikra 4 boyunca bi-şegaga, yani istemeden işlenen ihlaller öne çıkar. Bamidbar 15 şegaga ile be-yad rama, “yüksek elle” yapılan başkaldırıyı ayırır; Sifrei de korban yükümlülüğünün sınırını bu ayrımla birlikte korur. Korban sistemi “her günahın tek çözümü bir hayvanın ölmesidir” biçiminde tek tip değildir. Günahın niteliği, kast, ekonomik durum, zarar verilen kişi ve gereken teşuva süreci önem taşır.
Hristiyan tipolojide korban hayvanının tamim olması da çoğu zaman gelecekteki günahsız insanla eşitlenir. Oysa hayvan ahlaki bir fail değildir; onun “günahsız” olması anlamlı bir kategori değildir. Vayikra 22’de tamim şartı mum, yani bedensel kusur bağlamında ele alınır. Kör, yaralı veya sakatlanmış hayvanın korban uygunluğu tartışılır. Sifra da tamim ölçüsünü fiziksel ve ritüel uygunluk olarak işler ve kuş korbanlarının ölçülerinin aynı olmadığını belirtir.141 “Bedensel kusuru olmayan hayvan” ile “ahlaki günah işlememiş insan” arasındaki eşitlik Tora’nın kurduğu bir eşitlik değildir.
Korbanların sembolik ve ruhsal anlamları bulunabilir; Yahudi geleneğinde gerçekten vardır. Beit Elohim de “kohen onun için kapara sağlayacak ve o bağışlanacaktır” formülünü gerçek İlahi bağışlanma dili içinde okur. Fakat sembolizm gerçek işlevi silmez. Şabat yaratılışı hatırlattığı için gerçek mitsva olmaktan çıkmadığı gibi, Pesah Mısır’dan çıkışı temsil ettiği için matsa hayali bir ritüele dönüşmez. Korbanın daha derin anlamları olması, Tora’nın ona verdiği kapara işlevini geçersiz kılmaz.142
Korbanların tekrar edilmesi de önceki korbanın sahte olduğunu göstermez. İnsan yeniden günah işleyebilir. Geçen yıl Yom Kippur’da bağışlanan kişi sonraki yıl yaptığı yeni yanlışlar için yeniden teşuvaya ihtiyaç duyabilir. Yeni günahın yeni bir kapara süreci doğurması, önceki bağışlanmanın gerçek olmadığı anlamına gelmez.
Tora’nın cümlesi bu nedenle kendi ağırlığıyla bırakılmalıdır. Günahkar gerekli dönüşü yapar, gerekiyorsa itirafta bulunur, gerekli korbanı getirir; kohen avodayı yerine getirir ve Tora “bağışlanacaktır” der. Hristiyanlık bunun üzerine “aslında gerçek bağışlanma değildi; gerçek olan ancak İsa’nın ölümüyle gelecekti” diye başka bir kategori ekleyebilir. Fakat bu kategori Vayikra’nın içinde değildir.
Hayvan korbanı günahkarın sorumluluktan kaçış yolu değil, HaŞem’in belirlediği gerçek avoda biçimidir. Teşuva ve viduyla birlikte çalışır; farklı günahlarda farklı şartları vardır; kimi durumda ekonomik imkanlara göre biçimi değişir. Bütün bu ayrıntıların sonunda Tora’nın tekrarladığı ifade aynıdır: “Kohen onun için kapara sağlayacak ve o bağışlanacaktır.”143
Kaynaklar
Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 3–6 ve 19–28. ↩
Tanah, Vayikra 4:26. ↩
Tanah, Vayikra 4:31. ↩
Tanah, Vayikra 4:35. ↩
Tanah, Vayikra 5:13. ↩
Tanah, Vayikra 22:17–25; 1:14. ↩
Tanah, Vayikra 4:26, 31, 35; 5:13; Şemot 20:8–11. ↩
Kabalat.com: “İsa, Nihai Kurban Mıdır?”; “Kan olmadan kefaret olmaz mı?”; “Günah ve Aklanma”; “İsa, Benim Günahlarım İçin mi Öldü?” ↩
İddianın kaynak metni
İddia başlığının kaynak notları: 136
Hristiyan iddiası
“The mere offering of the blood of bulls and goats could not of themselves remove the individual's sin; yet seven times in the Pentateuch the Jews were forbidden to eat blood because " the life of the flesh is in the blood...for it is the blood that maketh atonement" (Lev.17:11).”