2 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
240. İddia: Bedensiz Tanrı düşüncesi Yahudilikte büyük ölçüde Rambam’ın etkisiyle yaygınlaştı ve Tanah’ta temeli yoktur
Tanah’ta Tanrı insanla konuşur, karar verir ve antlaşma kurar. Bazı ayetlerde Tanrı’nın eli, yüzü veya kanatları da anılır. Tanrı’nın eliyle ilgili bir söz kurtarmayı, kanatlarıyla ilgili bir söz korunmayı anlatabilir. Bu benzetmelerin neyi ifade ettiği, yer aldıkları ayetlerden anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah’ta Tanrı insanla konuşur, karar verir ve antlaşma kurar. Bazı ayetlerde Tanrı’nın eli, yüzü veya kanatları da anılır. Tanrı’nın eliyle ilgili bir söz kurtarmayı, kanatlarıyla ilgili bir söz korunmayı anlatabilir. Bu benzetmelerin neyi ifade ettiği, yer aldıkları ayetlerden anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tanrı’nın insanla konuşmasını ve insan bedenine ait sözcüklerle anlatılmasını, O’nun kişisel ve bedensel olduğuna kanıt sayarlar. Onlara göre bedensiz ve kişisel olmayan bir Tanrı anlayışı Tanah’a dayanmaz. Bu düşüncenin büyük ölçüde Rambam’ın 12. yüzyıldaki etkisiyle Yahudilikte yayıldığını söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Tanrı’nın insanla konuşması, bilmesi, istemesi ve antlaşma kurması, O’nun insan bedeni taşımasını gerektirmez. Tanrı’nın insanla ilişki kurması ile maddi bir bedene sahip olması ayrı iddialardır. Tanah ilahi iradeyi ve ilişkiyi anlatırken Tanrı’yı yaratılmış bir insan bedenine indirgemez.
Devarim 4:12’de İsrael’in Sinay’da bir ses işittiği, ancak gözle görülebilen bir biçim, yani suret görmediği söylenir. 4:15–19’da bu olay hatırlatılır ve erkek, kadın, hayvan veya gökteki varlıklar biçiminde tasvirler yapılarak onlara tapınılması yasaklanır. Ayet doğrudan Sinay’da görülen ve görülmeyen şeyleri anlatır; Tanrı’yı orada görülmüş bir insan biçimiyle tanımlamaz.
I Melahim 8:27’de Şelomo, “Gökler ve göklerin göğü bile Seni içine alamaz” der. Yeşaya 40:18 ve 25, Tanrı’nın kime veya hangi surete benzetilebileceğini sorar. Bu sözler Tanrı’yı belirli bir yerde duran bir cisim gibi tarif etmez. Ayetler Tanrı’ya denk olan bir varlık da göstermez.
Bamidbar 23:19’daki “Tanrı insan değildir” ifadesi Tanrı’nın sözündeki doğruluk bağlamındadır. Hoşea 11:9’daki “Ben Tanrı’yım, insan değilim” sözü ise merhamet bağlamında kullanılır. İlk ayet Tanrı’nın sözünde durmasını, ikinci ayet ise Tanrı’nın davranışını insanınkinden ayıran merhameti anlatır. İkisi de Tanrı’yı insan türünden bir varlık olarak tarif etmez.
Tanah’ta Tanrı’nın “eli”, “yüzü” veya “kanatları” gibi anlatımlar da vardır. Yeşaya 59:1’de elin kısalmaması kurtarma gücünün tükenmediğini, Tehilim 91:4’te kanatlar korunmayı anlatır. Devarim 31:17–18’de yüzün gizlenmesi halkla ilişkideki yargıyı ifade eder. El kurtarma gücünü, kanat korunmayı, yüzün gizlenmesi ise halkın karşılaştığı yargıyı anlatır. Sözcüklerin anlamını, o ayette anlattıkları iş belirler.
Yehezkel 1:26–28’de insan görünümüne benzeyen bir tasvir vardır. Peygamber demut ve mar’eh, yani “benzerlik” ve “görünüş” sözcüklerini kullanır. Gördüğünü Tanrı’nın görkeminin görünümü olarak anlatır. Bu tasviri Tanrı’nın özünün fiziksel ölçüsü saymak, peygamberin gördüğü benzerliği Tanrı’nın kendisine yükler. Ayet Tanrı’ya ait bir bedenin varlığını veya ölçülerini bildirmez.
İskenderiyeli Filon’da da Tanrı’nın bedensizliğine ilişkin açıklamalar bulunur. Filon, sonraki rabbinik hukuk adına konuşmaz. Yazdıkları, Tanrı’nın bedensizliğinin Rambam’dan önce de savunulduğuna tarihsel bir örnektir.
Rambam’dan yaklaşık iki yüzyıl önce Saadya Gaon, Emunot veDeot eserinde Tanrı’ya beden ve şekil yüklenmesini reddetmiştir. Bahya ibn Pakuda da Rambam’dan önce ilahi birlik üzerine yazmıştır.
Rambam bedensizlik öğretisini güçlü bir felsefi ve hukuki sistem içinde açıklamıştır. Öğretiyi sistemleştirmesi, onu ilk kez kendisinin ortaya koyduğu anlamına gelmez. Tanrı’nın bedensiz olması, iradesiz veya insanla ilişkisiz olduğu anlamına da gelmez.
Raavad, Rambam’ın Tanrı’nın bedeni olduğunu söyleyenlere yönelik eleştirisine cevap verir. Kutsal metindeki ve aggadadaki, yani Yahudi geleneğinin anlatı ve öğretilerindeki ifadeleri bu şekilde anlayan önemli kişilerin bulunduğunu yazar. Bu not, Tanah ve rabbinik anlatılardaki beden dilini doğrudan fiziksel bir tarif olarak okuyanların da bulunduğunu gösterir. Yine de Tanah’ın el, yüz ve kanadı hangi anlamda kullandığı ayetlerden anlaşılır. Rambam’dan önceki kaynaklar da Tanrı’nın bedensizliği düşüncesinin onunla başlamadığını gösterir. Tanrı’nın bedeni olmadan insanla konuşması ve antlaşma yapması arasında bir çelişki yoktur.
Kaynaklar: Devarim 4:12–19; I Melahim 8:27; Yeşaya 40:18, 25; 59:1; Bamidbar 23:19; Hoşea 11:9; Tehilim 91:4; Devarim 31:17–18; Yehezkel 1:26–28; Saadya Gaon, Emunot veDeot II; Bahya ibn Pakuda, Hovot HaLevavot, Şaar HaYihud; Raavad, Rambam’ın Mişne Tora, Teşuva 3:7’sine notu; Rambam, More Nevuhim I; Filon, De Somniis I.232–233.
101. İddia: Tanrı’nın eli, yüzü ve gözü olduğundan söz edilmesi fiziksel bedeni gösterir
Tanah, Haşem’in eliyle kurtarmasından, gözüyle gözetmesinden ve kulağıyla duayı işitmesinden söz eder. Bu ifadelerin ne anlattığını görmek için onları, kullanıldıkları olayla birlikte okumak gerekir. Örneğin çölde halka yiyecek sağlanması konuşulurken “Haşem’in eli mi kısaldı?” diye sorulur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, Haşem’in eliyle kurtarmasından, gözüyle gözetmesinden ve kulağıyla duayı işitmesinden söz eder. Bu ifadelerin ne anlattığını görmek için onları, kullanıldıkları olayla birlikte okumak gerekir. Örneğin çölde halka yiyecek sağlanması konuşulurken “Haşem’in eli mi kısaldı?” diye sorulur.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tanah’ta Tanrı’nın elinden, kolundan, gözünden, kulağından ve yüzünden söz edilmesini, Tanrı’nın insanlarla ilişki kurduğunun göstergesi sayarlar. Onlara göre Tanrı’nın insanla böyle bir ilişki kurabilmesi, fiziksel bir bedeni olduğu kabul edilmeden açıklanamaz.
Tanah’ın Cevabı:
Moşe çölde bütün halka yetecek etin nereden geleceğini sorar. Haşem ona “Haşem’in eli mi kısaldı?” diye karşılık verir ve sözünün gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini göreceğini söyler. Haşem’in eli, çölde halka yiyecek sağlama gücünü anlatır. Bu ifadeyi bir bedenin ölçüsü saymak, cümlenin sorduğu soruyu değiştirir. Yeşaya da Haşem’in elinin kurtaramayacak kadar kısa, kulağının işitemeyecek kadar ağır olmadığını söyler. Bir sonraki ayette insanların suçları yüzünden Haşem’den uzak düştükleri açıklanır. Kurtuluşun önündeki engel, insanların yaptıklarıdır. (Bamidbar 11:21–23, Yeşaya 59:1–2)
İsrael’in denizi geçtikten sonra söylediği ezgide Haşem’in sağ eli düşmanı ezer, kolunun gücü karşısında düşmanlar taş gibi susar. Tehilim’de aynı sağ el ve kutsal kol, Haşem’in İsrael’e gösterdiği sadakatle birlikte anılır. Yeşaya, Haşem’in kutsal kolunu ulusların gözü önünde açığa çıkardığını söylerken onların neyi göreceğini de belirtir. Yeryüzünün uçları Haşem’in kurtarışını görecektir. Haşem’in eliyle gökleri gerdiği cümlede de vurgulanan, göklerin ve yerin O’nun eseri olmasıdır. Bu sözler Haşem’in ne yaptığını anlatır ve anlamlarını o eylemden alır. Midraş Tanhuma, sağ ve sol el dilini Haşem’in ödül vermesi veya ceza uygulamasıyla açıklar. (Şemot 15:6, 16, Tehilim 98:1–3, Yeşaya 52:10, 45:12)
Göz ve kulak ifadeleri de Haşem’in insanları gözetmesiyle ve yakarışlarını işitmesiyle ilgilidir. Tehilim, Haşem’in gözlerini doğru davrananlara, kulaklarını onların yakarışına yönelmiş olarak anlatır. Divre Hayamim’de Haşem’in gözlerinin bütün yeryüzünü dolaşması, O’na bütün yüreğiyle bağlı olanları güçlendirmesiyle ilgilidir.
İnsan, Haşem’in korumasını isterken benzer sözler kullanır. İnsan Haşem’in kanatlarının gölgesine sığınır, Haşem elinin gölgesinde onu örter. Tehilim’de öfke, burundan yükselen duman ve ağızdan çıkan ateşle tasvir edilir. Kanat, el ve yüz ifadelerinin her biri kendi bağlamında anlam kazanır. İnsan biçimine uyan sözcüklere fiziksel anlam vermek için ayetlerde ayrı bir kural yoktur. (Tehilim 34:16–17, Divre Hayamim Bet 16:9, Tehilim 17:8, 91:4, Yeşaya 51:16, Tehilim 18:8–9)
Kutsal hizmet görevlileri olan kohenlerin duasında Haşem’in yüzünü aydınlatması lütufla, yüzünü insana çevirmesi huzurla birlikte anılır. Tehilim’de yüzünün aydınlanması istenirken doğrudan kurtuluş dilenir. Haşem’in yüzünü gizlemesi ise İsrael’in başka ilahlara yönelmesi üzerine onu kendi seçiminin sonuçlarıyla baş başa bırakmasını anlatır. Yüz sözü, yakınlığın ve bu yakınlığın çekilmesinin insan için ne ifade ettiğini görünür kılar. Talmud’un Hagiga 5b bölümü, yüzün gizlenmesi sırasında bile Haşem’in elinin halkı korumak üzere uzandığını söyler. Haşem’in kendisine yakaranlara yakın olması için insan bedeni taşıması gerekmez. (Bamidbar 6:24–26, Tehilim 27:9, 31:17, 80:4, Devarim 31:17–18, 4:7, Tehilim 145:18)
Yehezkel, taht üzerinde insanı andıran görünüşü Haşem’in görkemine ait bir görüntü olarak adlandırır. Moşe de Horev’de Haşem’in gerçekten konuştuğunu ve halkın hiçbir biçim görmediğini söyler. Erkek veya kadın biçiminde bir suret yapma yasağını bu karşılaşmaya bağlar. Tanah’ta Haşem’in kurtarması, duayı işitmesi ve hüküm vermesi gerçek eylemlerdir. Bu eylemleri anlatan el, kulak, göz ve yüz sözlerinden Haşem’in fiziksel bedeni olduğu sonucunu çıkarmak, Tora’nın suret hakkında koyduğu sınırı aşar. (Yehezkel 1:26–28, Devarim 4:12–16)
Tanah kaynakları · Bamidbar 11:21–23 · Yeşaya 59:1–2 · Şemot 15:6, 16 · Tehilim 98:1–3 · Yeşaya 52:10 · Yeşaya 45:12 · Tehilim 34:16–17 · Divre Hayamim Bet 16:9 · Tehilim 17:8 · Tehilim 91:4 · Yeşaya 51:16 · Tehilim 18:8–9 · Bamidbar 6:24–26 · Tehilim 27:9 · Tehilim 31:17 · Tehilim 80:4 · Devarim 31:17–18 · Devarim 4:7 · Tehilim 145:18 · Yehezkel 1:26–28 · Bamidbar 11:23 · Devarim 4:12–16.
