204. İddia: Yehoyahin laneti yalnız ilk çocuk kuşağıyla sınırlıdır
Hristiyan iddiası
“The curse was therefore limited only to his immediate children, who were not to reign on the Davidic throne as originally intended.”
Cevap
Hristiyan yorum Yeremya 22:30’daki Yehoyahin hükmünün bütün sonraki nesilleri dışlamadığını savunur. Bunu iki noktaya dayandırır: ayetteki ariri sözcüğünün gerçek anlamda “çocuksuz” olamayacağını, çünkü Yehoyahin’in çocuklarının bulunduğunu söyler; ardından “soyundan hiçbir adam” ifadesini onun doğrudan çocuk kuşağına daraltır.2205 Bu iddianın sonucu ile onu kurmak için kullanılan dilsel gerekçe birbirinden ayrılmalıdır.
Masoretik metin kitvu et ha-iş hazeh ariri… ki lo yitslah mizaro iş yoşev al kise David der: bu adamı ariri yazın; çünkü onun soyundan David’in tahtına oturup Yehuda’da hükmeden bir adam başarıya ulaşmayacaktır.2206 Ariri sözcüğü gerçekten bir sorun doğurur, çünkü Divre HaYamim Yehoyahin’in oğullarını kaydeder. Fakat standart İbranice sözlüklerde sözcüğün anlamı “yıkılmış” değil, “çocuksuz, çocuklardan yoksun”dur.2207 Bir kelimenin kökeni veya ses yakınlığı, bağlamdaki anlamını istediğimiz yöne çevirmeye yetmez.
Ayetin ikinci yarısı da yalnız “oğulları” demez; mizaro, “onun soyundan” der. Zera Tanah’ta çocuklar kadar daha uzak nesilleri de kapsayabilen soy ve nesil kelimesidir. Bu nedenle sırf kelimenin sözlük anlamından “hüküm yalnız birinci kuşaktır” sonucu çıkmaz. Öte yandan Divre HaYamim I 3:17–19 Yehoyahin’in soyunu Şealtiel ve Zerubavel’e kadar sürdürür; yani Yeremya’daki sert ifade ile sonraki David soyuna ilişkin soy zinciri arasında gerçek bir metinsel gerilim vardır.2208
Hazal bu gerilimi görmezden gelmez. Şir HaŞirim Rabbah’ta bir yorum, günlerinde başarılı olmayacak sözünü özellikle onun günleriyle sınırlar ve Zerubavel’i bunun karşısına koyar. Aynı bölümde daha güçlü bir açıklama daha verilir: teşuva (Tanrı’ya dönüş) hükmü ve yemini kaldırmıştır; Yeremya’daki koparılan “mühür” ile Haggay’daki Zerubavel’in yeniden “mühür” yapılması yan yana okunur.2209 Bu açıklama sözlük anlamını değil, teşuvanın hüküm üzerindeki etkisini ele alır.
Rambam da aynı geleneği Hilkhot Teşuva’da kullanır. Yehoyahin kötülüğü sürerken Yeremya’daki hükmün verildiğini, sürgünde teşuva ettikten sonra Zerubavel hakkında Haggay’ın “seni mühür gibi yapacağım” dediğini aktarır.2210 Bu nedenle “Yehoyahin laneti bütün nesiller boyunca geri dönülmez biçimde devam eder” cümlesi klasik Yahudi kaynaklarının tamamı adına savunulamaz.
Bu, Hristiyan yorumun dilbilgisel açıklamasının doğru olduğu anlamına gelmez. Peşat düzeyinde mizaro sözcüğünü “yalnız ilk çocuk kuşağı” diye tanımlayan bir işaret yoktur; ariri de “yıkılmış” anlamına çevrilemez. Klasik Yahudi geleneğinin çıkış yolu başkadır: hüküm Yehoyahin’in teşuvası nedeniyle kaldırılmış veya onun günleriyle sınırlı biçimde gerçekleşmiş kabul edilir. Haggay 2:23’te Zerubavel’e yeniden “mühür” denmesi bu okumanın temel metnidir.2211
Bir Hristiyan soy çizelgesini yalnız “Yehoyahin laneti var, o halde imkansız” diyerek reddetmek yeterli değildir; klasik Yahudi kaynakları bu itirazı ciddi biçimde zayıflatır. Fakat lanetin kaldırılmış olması ayrı, belirli bir kişinin gerçekten David soyundan geldiğini kanıtlamak ayrıdır. Olumsuz bir engelin kalkması, olumlu soy kanıtının yerini tutmaz.
Kaynaklar
Heaster, Jesus for Jews, 5.3, PDF s. 18–19. Yeremya 22:30’daki ariri ve zera ifadelerini tartışarak hükmü Yehoyahin’in doğrudan çocuk kuşağıyla sınırlamaya çalışır. ↩
Yeremya 22:30, Masoretik metin: “כִּתְבוּ אֶת־הָאִישׁ הַזֶּה עֲרִירִי … כִּי לֹא יִצְלַח מִזַּרְעוֹ אִישׁ יֹשֵׁב עַל־כִּסֵּא דָוִד”. mizaro, “onun soyundan/neslinden” anlamındadır. ↩
Francis Brown, S. R. Driver ve Charles A. Briggs, A Hebrew and English Lexicon of the Old Testament, עֲרִירִי maddesi. Sözlük, sözcüğü çocuklardan yoksun, özellikle çocuksuz anlamında verir; Bereşit 15:2, Vayikra 20:20–21 ve Yeremya 22:30 kullanımlarını kaydeder. ↩
Divre HaYamim I 3:17–19. Yekhonya/Yehoyahin’in soy çizgisi Şealtiel ve Zerubavel’e kadar sürdürülür. ↩
Şir HaŞirim Rabbah 8:6. Midraş bir yandan “günlerinde başarılı olmayacak, oğlunun günlerinde başarılı olacak” okumasını verir; diğer yandan teşuvanın hükmü ve yemini kaldırdığını Yeremya 22:24, 22:30 ve Haggay 2:23 üzerinden açıklar. ↩
Rambam, Mişne Tora, Hilkhot Teşuva 7:6. Yehoyahin kötülüğündeyken Yeremya’daki hükmün verildiğini, sürgündeki teşuvasından sonra Zerubavel hakkında Haggay 2:23’te “mühür” dilinin kullanıldığını aktarır. ↩
Haggay 2:23; ayrıca Yeremya 22:24. “Mühür” imgesinin iki metinde karşıt yönlerde kullanılması, klasik Yahudi yorumunun hükmün geri çevrilmesi okumasının temelidir. ↩
