251. İddia: Daniel 9’un hesabı ay yılı ve takvim düzeltmeleriyle İsa’nın ölüm tarihine tam oturur
Hristiyan İddiası:
Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş yedili dönemden söz edilir. İlk bölümlerde yedi ve altmış iki yedili dönem ayrı ayrı anılır. Bu dönemlerden bir tarih çıkarmak için sayımın hangi olayla başladığını, bir yılın kaç gün sayıldığını ve her dönemin hangi olayla bağlantılı olduğunu belirlemek gerekir.
Bu hesabı savunan Hristiyanlar, ilk altmış dokuz yedili dönemi MÖ 457’den başlatırlar. 483 yılı ay yılına çevirdiklerini ve dört yıllık bir takvim düzeltmesi yaptıklarını söylerler. Onlara göre bu hesap, İsa’nın öldüğünü söyledikleri MS 33,5 tarihini tam olarak verir. Bu sonucu Daniel’in İsa’yı Maşiah olarak önceden belirlediğinin matematiksel kanıtı sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Hesap iki ayrı noktada yanlıştır. Önce 483 güneş yılı ay yılına yanlış çevrilir. Sonra Daniel’de bulunmayan bir başlangıç tarihi ve ek süreler kullanılır. Altmış dokuz yedili dönem 69 × 7 = 483 yıl eder. İddia bu sürenin 486,5 ay yılına eşit olduğunu söyler. Aşağıdaki işlem süreyi doğru birimlerle hesaplar. MÖ 457 başlangıcı, dört yıllık ekleme ve MS 33,5 sonucu da Daniel’in metninde bulunmamaktadır. Sonucun İsa’nın ölümüne yakın bir tarihe gelmesi, bu işlemlerin ayette bulunduğunu göstermez.
Bir süreyi başka bir birimle yazmak, sürenin uzunluğunu değiştirmez. Bir metre ile yüz santimetre aynı uzunluktur. Sayı değişir, ölçülen nesnenin uzunluğu değişmez. Güneş yılını ay yılına çevirmek için önce toplam gün sayısını bulmak, sonra bunu ay yılının gün sayısına bölmek gerekir. Hesapta kullanılan 365,2425 gün, Gregoryen takvim yılının ortalama uzunluğudur. Bir Ay döngüsü, Ay’ın aynı evresinin yeniden görülmesine kadar geçen süredir. Bu hesapta bir ay yılı on iki döngüye, yani yaklaşık 354,367 güne eşit sayılır.
Bu değerlerle 483 güneş yılı önce gün cinsinden yazılır. Ardından toplam, bir ay yılının uzunluğuna bölünür. 483 × 365,2425 ÷ 354,367 ≈ 497,82 ay yılıdır. İddiadaki 486,5 bu işlemin sonucuna eşit değildir.
Aynı eşitliği ters yönde sınamak için 486,5 ay yılını önce güne, ardından güneş yılına çeviririz. 486,5 × 354,367 ÷ 365,2425 ≈ 472,01 yıl bulunur. Yani 486,5 ay yılı, 483 güneş yılından yaklaşık on bir yıl daha kısadır. Başlangıçtaki 483 yıl zaten ay yılıysa, onu 486,5 ay yılına çıkaran bir dönüşüm de yoktur.
“Yahudiler zamanı Ay’a göre hesaplar” denilmesi bu hatayı gidermez. İsrael takviminde aylar Ay’ın döngüsüne bağlanırken, Pesah’ın baharda kalması da korunmaktadır. Şemot 12:2, ayların hangi aydan başlayarak sayılacağını söyler. Devarim 16:1, bahara karşılık gelen Aviv ayının gözetilmesini emreder.
On iki Ay döngüsü güneş yılından yaklaşık on bir gün kısa olduğundan, yalnız on iki aylık yıllar art arda sayılırsa bayram mevsimler arasında geriye kayar. Bunu önlemek için gerekli yıllara ek ay konur.
Bugünkü sabit takvimde on dokuz yılda yedi ek ay vardır. Antik dönemde kullanılan Ay gözlemiyle bugünkü sabit hesap aynı yöntem değildir. Ancak iki yöntemde de ayların Ay’a bağlı olması, her yılın 354 gün sayıldığı anlamına gelmez. İbn Ezra’nın Şemot 12:2 açıklamasında da ay döngüsüyle mevsim yılı arasındaki fark ve bunların takvimde birleştirilmesi ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.
MÖ ve MS arasındaki geçişte ayrıca yıl sıfırı bulunmamaktadır. MÖ 1’in hemen ardından MS 1 gelir. Bu iki yıl arasına ayrıca bir sıfır yılı konmaz. Bu nedenle MÖ 457’den 483 olağan takvim yılı ileri gidildiğinde yaklaşık MS 27’ye ulaşılır. 486,5 yıl kullanılıp buna dört yıl daha eklendiğinde ise sonuç yaklaşık MS 34,5 olur. İddiadaki MS 33,5 ile arasında yaklaşık bir yıllık fark vardır.
486,5 ay yılı kullanılırsa süre yaklaşık 472 güneş yılına iner. Aynı başlangıçtan yaklaşık MS 16’ya, dört yıllık eklemeyle MS 20’ye ulaşılır. Kesin gün ve ay seçilmeden yapılan bu hesaplarda, yıl birimi değişince hesaplanan tarih yıllarca ileriye ya da geriye kayar.
Hristiyan tarih hesaplarında başka başlangıçlar ve başka yıl uzunlukları da kullanılır. MÖ 445 başlangıcına 483 olağan yıl eklendiğinde yaklaşık MS 39’a varılır.
Aynı 483 yılın her biri 360 gün sayılırsa toplam 173.880 gün, yani yaklaşık 476,07 güneş yılı elde edilir. Bu hesap MÖ 445’ten başlatılırsa MS 32 dolaylarına ulaşılır. Ancak 360 günlük yıl, yaklaşık 354,367 günlük on iki aylık ay yılıyla aynı birim değildir. Daniel 9’da 360 günlük özel bir yıl tanımı da verilmemiştir. Başlangıç tarihi ve yıl uzunluğu değiştirilince farklı sonuçlar çıkar. Bunlar tek ve kesin bir peygamberlik hesabını doğrulamaz.
Başlangıç için neden belirli bir tarih seçildiği, ayetin konusu üzerinden açıklanmak zorundadır. Yeremya, ulusların Babil kralına yetmiş yıl hizmet edeceğini (25:11–12) ve Babil’e verilen yetmiş yıl dolunca sürgündekilerin geri getirileceğini (29:10) söyler. Daniel 9:2, Yeremya’nın bildirdiği yetmiş yılı Yeruşalayim’in yıkıntılarıyla ilişkilendirir. Ardından halkın günahlarını kabul eder ve şehrin ve kutsal yerin onarılması için dua eder (Daniel 9:3–19).
Verilen cevapta yetmiş yedili dönem עַל־עַמְּךָ וְעַל־עִיר קָדְשֶׁךָ, “senin halkın ve kutsal kentin üzerine” belirlenmiştir. İsyanın sona ermesi, günahın giderilmesi, suç için kefaret, kalıcı doğruluk, görüm ile peygamberin mühürlenmesi ve en kutsalın meshedilmesi birlikte anılır (9:24). Daniel’in verdiği dönemleri yorumlayan bir hesap, yalnız bir ölüm tarihini değil, birlikte sayılan bu olayları da açıklamalıdır.
9:25’te Yeruşalayim’in yeniden kurulmasıyla ilgili bir דָבָר, yani “söz, buyruk” anılır. Ezra 1:1–4, Koreş’in halkın dönüşü ve Bet Hamikdaş’la ilgili buyruğunu anlatır. Ezra 7:11–26, Artahşasta’nın Ezra’ya verdiği yetkileri kaydeder. Nehemya 2:1–8 ise Yeruşalayim’in yeniden inşası için verilen izni aktarır.
Bunlar farklı zamanlarda verilen ve aynı şeyi emretmeyen buyruklardır. Bu tarihlerden biri seçilecekse, önce o buyruğun Daniel’deki sözle neden aynı olduğu gösterilmelidir. MÖ 457’yi seçmek, hesaplanan tarihi hedeflenen sonuca yaklaştırabilir. Seçimin ayete dayandığını göstermek için, o yıl verilen buyruğun Daniel’in sözünü ettiği buyruk olduğunu açıklamak gerekir.
Aynı ayetteki dönemler de tek bir toplam olarak verilmemiştir. שָׁבֻעִים שִׁבְעָה, “yedi yedili dönem” ve וְשָׁבֻעִים שִׁשִּׁים וּשְׁנַיִם, “ve altmış iki yedili dönem” ayrı ifadelerle anılır. Geleneksel İbranice metnin, yani Masoretik metnin okuma işaretleri, yedi yedili dönemin ardından belirgin bir durak gösterir. Cümle okunurken iki dönem bu durakla birbirinden ayrılır.
Bu durakla, ilk yedi yedili dönem meshedilmiş önderin gelişine bağlanır. Sonraki altmış iki yedili dönem ise şehrin yeniden inşasıyla ilişkilendirilir. Yedi ile altmış iki toplanabilir. Fakat bu işlem, ayetteki iki dönemin tek bir kişinin ölümüne kadar süren kesintisiz 483 güneş yılı olduğunu kendiliğinden göstermez. Böyle bir toplamı ayetteki tek ve kesintisiz süre olarak okumak, İbranice metnin okuma işaretiyle yaptığı ayrımı değiştirir.
9:26’da, “Altmış iki yedili dönemden sonra meshedilmiş biri kesilecek” denir. מָשִׁיחַ (maşiah), “meshedilmiş kişi” anlamındadır. Vayikra 4:3’te kohen, Şemuel Alef 24:7’de Şaul ve Yeşaya 45:1’de Pers Kralı Koreş bu sözcükle anılmıştır. Bu sözcüğün kullanılması, kişinin İsa olduğunu göstermez.
יִכָּרֵת (yikkaret), kişinin kesilip ortadan kaldırılmasını, bu bağlamda öldürülmesini ifade edebilir. Ardından gelen וְאֵין לוֹ, kelime kelime “ve ona yok”, yani “onun için bir şey yok” ifadesidir. Bu sözlerde “başkaları uğruna öldü” anlamı bulunmamaktadır. Çarmıh, İsa’nın adı ve bütün insanlığın günahlarının bu ölümle bağışlanacağı öğretisi ayete dışarıdan eklenmektedir.
Hesabın ulaşmaya çalıştığı ölüm tarihi de kesin olarak bilinmemektedir. Humphreys ve Waddington’ın 1983 tarihli araştırmasında 3 Nisan MS 33 önerilmiştir. Helen Bond’un 2013 tarihli araştırmasında ise 7 Nisan MS 30’u desteklemek için gösterilen gerekçeler incelenir. Bond, eldeki bilgilerle kesin günün belirlenemeyeceği sonucuna varır.
MS 33,5 ifadesinin hem bir takvim tarihi hem de doğumdan itibaren tam 33,5 yıllık yaş gibi kullanılması iki farklı başlangıç noktasından sayılan yılları birbirine karıştırır. Miladi takvimin başlangıcı ile İsa’nın gerçek doğum tarihinin aynı olduğu gösterilmeden bu iki sayı eşitlenemez. Ölüm tarihinin kesin olarak bilinmesi, yanlış birim dönüşümünü düzeltmez.
Yetmişinci yedili döneme geçildiğinde aynı hesaba yeni bir ara eklenir. İlk altmış dokuz dönemin yaklaşık MS 33,5’te bittiği ileri sürülürken, son dönemin ilk yarısı, MS 66–67’de savaşın başlaması ile MS 70’te Bet HaMikdaş’ın yıkılması arasına yerleştirilir. İki tarih arasında yaklaşık otuz üç yıllık bir ara bırakılır. Bu ara, İsrael’e tövbe fırsatı verilmesiyle açıklanır.
Kalan yarım dönem için Masada’nın düşüşü veya gelecekteki bir dönem önerilir. Daniel 9:24–27’de ise altmış dokuzuncu dönemden sonra sayımın otuz üç yıl durdurulacağı söylenmemiştir. İlk bölüm için kesin tarih öne sürüp devamındaki olaylara ulaşmak için sayımı durdurmak, Daniel’in verdiği bir zaman çizelgesi değildir.
9:27’de וְהִגְבִּיר בְּרִית לָרַבִּים שָׁבוּעַ אֶחָד, “Bir yedili dönem boyunca çoklarıyla antlaşmayı güçlendirecek” ve וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה, “Yedili dönemin ortasında korbanı ve minhayı durduracak” denir. Son sözlerde hayvan sunusuyla tahıl sunusunun durdurulması anlatılmaktadır.
Bir hizmetin durdurulması, o hizmeti emreden Tora hükmünün kaldırılmasıyla aynı şey değildir. İlk Bet Hamikdaş yıkımından sonra Ezra 3:2’de sunak yeniden Moşe’nin Tora’sına uygun olarak kurulmuştur. Yehezkel 43:18–27 ve 45:15–22’de de gelecekteki hizmet için korban hükümleri verilmiştir. Daniel’deki durdurma eyleminin bütün korban emirlerinin sonsuza kadar kaldırıldığı biçiminde sunulması, bu açık hükümlerle çelişmektedir.
483 güneş yılı 486,5 ay yılına eşit değildir. Daniel ayrıca MÖ 457’yi başlangıç yılı olarak vermez, dört yıllık bir düzeltme bildirmez ve 69. dönemden sonra sayımın yaklaşık 33 yıl duracağını söylemez. Bu hesap, hem kendi rakamlarıyla MS 33,5’e ulaşamaz hem de Daniel’in metninde yer almayan seçimlere dayanır. Sonuç İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz.
Tanah kaynakları: Daniel 9:2–27 (özellikle 9:24–27, İbranice Masoretik metin); Yeremya 25:11–12 ve 29:10; Yeşaya 45:1; Ezra 1:1–4, 3:2 ve 7:11–26; Nehemya 2:1–8; Devarim 16:1; Yehezkel 43:18–27 ve 45:15–22. İbranice metin kontrolü: Mehon Mamre, Daniel 9. Takvim ve hesap kontrolü: ABD Deniz Rasathanesi, The Jewish Calendar; ortalama güneş yılı ve on iki sinodik aylı yıl üzerinden yukarıda gösterilen aritmetik.
Ek kaynaklar: Şemot 12:2; İbn Ezra, Şemot 12:2; Vayikra 4:3; Şemuel Alef 24:7. ABD Deniz Rasathanesi, Gregoryen yılının ortalama uzunluğu; Colin J. Humphreys ve W. G. Waddington, Dating the Crucifixion, Nature 306 (1983), 743–746; Helen K. Bond, Dating the Death of Jesus: Memory and the Religious Imagination, New Testament Studies 59/4 (2013), 461–475.



