Yahudi Kutsal Metinleri’ne göre kesin bir putperestlik olan üçlü birlik öğretisine inanan bir Hristiyan’a bu doktrinin Hristiyan İncili’nde nerede bulunduğunu sorduğunuzda size vereceği yanıt, 1 Yuhanna 5:7-8 cümleleridir. Yüzlerce yıldır bu cümleler, üçlü birlik doktrinin Hristiyan İncili’ndeki kanıtı olarak misyonerler tarafından kullanılmaktadır ve bu cümleler dışında üçlü birlik öğretisine açık kanıt olarak gösterilebilecek başka cümle bulunmamaktadır.

Şöyle ki, gökte tanıklık edenler üçtür: Baba, Söz ve Kutsal Ruh; bunların üçü birdir. Yerde tanıklık edenler üçtür: Ruh, su ve kan. Bunların üçü uyum içerisindedir. (1 Yuhanna 5:7-8)

1 Yuhanna 5:7-8 cümleleri, Hristiyan akademisyenler tarafından “Yuhanna cümleciği”, “Johannine Comma” veya “Comma Johanneum” olarak adlandırılır. Çoğu Hristiyan İncili yorumlayıcıları, Yuhanna cümleciğinin 1 Yuhanna mektubunun yazarı tarafından yazılmamış olduğu ve mektuba daha sonra ilave edilmiş olduğu konusunda hemfikirdir.

Metin tarihi bu eklemenin özgün olmadığını güçlü biçimde gösterir. En eski ve en önemli Yunanca elyazmalarında söz konusu cümle yoktur. Codex Vaticanus, Codex Sinaiticus ve Codex Alexandrinus “Baba, Söz ve Kutsal Ruh; bu üçü birdir” ifadesini içermez. Modern kritik Yunanca metinler de bu cümleyi 1 Yuhanna’nın özgün metnine dahil etmez.

Eski makaledeki “16. yüzyıldan önce hiçbir Yunanca elyazmasında yoktur” cümlesi ise fazla mutlak idi. Codex 629 adı verilen 14. yüzyıl Yunanca-Latince bir elyazması Comma’nın bir biçimini taşır. Bununla birlikte Yunanca tanıklık son derece geç ve seyrektir; Textus Receptus’taki biçim erken Yunanca gelenekten gelmez. Latin geleneğinde ise izler daha erkendir: “Baba, Söz ve Ruh” açıklaması büyük olasılıkla dördüncü yüzyıl sonlarında Latin dünyasında açıklayıcı bir gloss olarak ortaya çıkmış, daha sonra bazı Latin İncil metinlerine girmiştir.

Dolayısıyla doğru tarihsel sonuç daha güçlüdür: Comma Johanneum ilk mektubun erken Yunanca metninin parçası değildir; Latin yorum geleneğinde gelişmiş, çok geç dönemde az sayıdaki Yunanca elyazmasına geri taşınmıştır.

Codex Vaticanus – 4.yüzyıl

4.yüzyıl Codex Vaticanus el yazmasını dijital halinde incelemek ve kontrol etmek için bu bağlantıya tıklayabilirsiniz.

Veya bu bağlantıya tıklayabilirsiniz.

Codex Sinaiticus – 4.yüzyıl

Codex Alexandrinus – 5.yüzyıl

5.yüzyıl Codex Alexandrinus el yazmasını dijital halinde incelemek ve kontrol etmek için bu bağlantıya tıklayabilirsiniz.

Veya bu bağlantıya tıklayabilirsiniz.

Veya bu bağlantıya tıklayabilirsiniz.

Yuhanna cümleciği çevirilere dahil edilmeden önce 1 Yuhanna 5:7 şöyledir:

Tanıklık edenler üçtür: Ruh, su ve kan. Bunların üçü de birdir.

“Baba, Söz ve Kutsal Ruh; bunların üçü birdir” sözü nerededir?

Erken Hristiyan yazarların tanıklığı da Yunanca metin tarihine uyar. Üçlü Birlik tartışmalarında kullanılabilecek kadar açık görünen bu cümle, erken Yunanca teolojik tartışmalarda beklenen biçimde karşımıza çıkmaz. Buna karşılık Latin gelenekte dördüncü yüzyıl sonlarından itibaren üçlü tanıklığı teolojik biçimde açıklayan kullanımlar görülmeye başlar; Priscillian, Comma’ya benzeyen en erken açık Latin tanıklıklardan biridir.

Bu nedenle “hiçbir Kilise Babası bunu bilmiyordu” şeklindeki mutlak cümleye ihtiyaç yoktur. Asıl nokta şudur: erken Yunanca metin ve erken büyük kodeksler Comma’yı taşımaz; ifade Latin teolojik gelenekte ortaya çıkıp gelişir. Bu tarih, ayetin havari dönemine ait özgün bir Üçlü Birlik formülü olduğu iddiasıyla uyuşmaz.

Isaac Newton: 1 Yuhanna 5:7’de yer alan üçlü birlik ifadesi sahteciliktir.

Isaac Newton şüphesiz insanlık tarihinin en zeki ve en etkili bilim insanlarından biridir. Isaac Newton, ilginçtir ki, fizik ve matematik alanlarından çok Kutsal Kitap ve simya hakkında yazmıştır. Newton, üçlü birlik öğretisine karşıydı. 1690 tarihli  “Kutsal Yazılar’da Yapılmış Dikkate Değer İki Bozulmanın Tarihi” (A Historical Account of Two Notable Corruptions of Scripture) adlı eserinde Yuhanna Cümleciği’nin bir sahtecilik olduğunu belirtir. Şöyle der:

Jerome’nin zamanında ve hem ondan önce hem de yeterince uzun bir süre boyunca evrensel ve devam eden tartışmalar içinde, bu “gökteki üç” metni asla düşünülmemiştir. Şimdi herkesin ağzında ve konunun ana metni olarak sayılan, onlar için de geçerli olsaydı, kitaplarında yer alırdı.

Kaynak: Newton’s Views on the Corruptions of Scripture and the Church: Two Notable Corruptions, sayfa 17.

Kral James Versiyonu, Yuhanna Cümleciği’ni neden içeriyor?

Kral James Versiyonu, Yuhanna Cümleciği’ni içeriyor olsa da, birçok modern Hristiyan İncili çevirisi, örneğin NIV, NASB, ESV, NRSV çevirileri bu cümleciği çevirilerinden çıkarmıştır. Katolik Kilisesi tarafından ayinlerde okunması onaylanmış olan Vulgate’nin modern versiyonu Nova Vulgate çevirisi de bu cümleciği içermemektedir. Kendiniz kontrol edin!

Türkçe Yeni Çeviri ve önceki Kitab-ı Mukaddes çevirisi de Yuhanna Cümleciği’ne çevirilerinde yer vermemiştir. Kendiniz bakın!

İlk dönem el yazmalarında yer almadığı ve sonradan metne dahil edildiği için söz konusu çevirilerden çıkarılan Yuhanna Cümleciği, nasıl oldu da en çok okunan tercümelerden biri olan Kral James Versiyonu’na dahil olabilmiştir?

Bu konudaki merkezi figür, 1516 yılında Yunanca Hristiyan İncili baskısını yapmaya kalkan Roterdam’lı Erasmus’tur. Erasmus tarafından basılan Yunanca Hristiyan İncili’nın dört baskısı sonraki birkaç yüzyıl içerisinde Yunanca metin için standart hale gelecektir.

Elbette; Erasmus, Yunanca basım için Yunanca el yazmalarını kontrol ettiğinde bulduğu metin şudur: “Tanıklık edenler üçtür: Ruh, su ve kan. Bunların üçü de birdir.”  “Gökte tanıklık edenler üçtür: Baba, Söz ve Kutsal Ruh; bunların üçü birdir” ifadesi el yazmalarında yer almadığı için, Erasmus Yunanca Hristiyan İncili’nde bu ifadeye yer vermez.

Tahmin edebileceğiniz gibi, Erasmus’un Yuhanna Cümleciği’ne yer vermemesi o dönemde Kilise’nin önde gelen kişileri tarafından öfkeyle karşılanır. Erasmus, üçlü birlik doktrinini ortadan kaldırmaya çalışmakla suçlanır. Özellikle, Lopez de Zuniga, Erasmus’u İsa’nın Tanrılığını şüpheli hale getirmekle suçlar ve sonraki basımlarda Yuhanna Cümleciği’ni dahil etmesi için Erasmus’u zorlar.

Erasmus’un ilk iki Yunanca Yeni Ahit baskısında Comma yoktu; kullandığı Yunanca elyazmalarında bu metni bulmamıştı. Bu eksiklik ciddi teolojik baskıya yol açtı. Erasmus daha sonra İngiltere’den gelen ve Comma’yı içeren Codex 61 ile karşılaştı ve 1522 tarihli üçüncü baskısına ifadeyi aldı.

Popüler anlatıda Erasmus’un “bana tek bir Yunanca elyazması gösterin, ekleyeceğim” diye resmî bir söz verdiği ve Codex 61’in yalnız bu sözü yerine getirtmek amacıyla üretildiği kesin gerçek gibi tekrarlanır. Modern araştırma bu hikâyeyi bu kadar kesin biçimde kurmamaktadır. Codex 61 çok geç bir tanıktır ve Comma’nın Latin gelenekten Yunancaya geçtiğini gösteren güçlü işaretler taşır; fakat elyazmasının yalnızca Erasmus’u zorlamak amacıyla üretildiğini kanıtlanmış tarihsel olay diye sunmak gereksizdir.

Kanıtlanmış zincir yeterlidir: Erasmus’un erken baskılarında Comma yoktur; çok geç Yunanca tanığa ulaştıktan sonra üçüncü baskıya girer; ardından Textus Receptus geleneğinde yerleşir ve Kral James çevirisi aracılığıyla geniş biçimde tanınır. Geç baskı tarihinin kendisi, metnin 1 Yuhanna’nın özgün Yunanca cümlesi olmadığını göstermek için yeterlidir.

Sonuç

Comma Johanneum’un metin tarihi tartışmalı ayrıntılar barındırsa da ana hüküm tartışmalı değildir: “Baba, Söz ve Kutsal Ruh; bu üçü birdir” cümlesi 1 Yuhanna’nın en eski ve en güvenilir Yunanca metninde yoktur. Modern kritik Yunanca baskıların ve modern çevirilerin bunu ana metne almamasının nedeni de budur.

Bu gerçek Üçlü Birlik öğretisinin doğruluğu hakkında tek başına bütün tartışmayı bitirmez; fakat 1 Yuhanna 5:7’nin “havari tarafından açıkça yazılmış Üçlü Birlik kanıtı” olarak kullanılması metin tarihi açısından geçersizdir. Bir doktrin, yüzyıllar sonra metne giren bir cümleyi özgün vahiy gibi göstererek Tanah’ın veya erken Hristiyan metninin üzerine kurulamaz.

Temel kaynaklar

Codex Vaticanus, Codex Sinaiticus, Codex Alexandrinus; Codex 629; Codex 61; modern kritik Yunanca Yeni Ahit baskıları; H. A. G. Houghton, The Latin New Testament; Bruce M. Metzger ve Bart D. Ehrman, The Text of the New Testament; Erasmus’un 1516, 1519 ve 1522 Yunanca Yeni Ahit baskıları.