1. İddia: Yeni bir antlaşmadan söz edilmesi, Sinay antlaşmasının yetersiz olduğunu gösterir
Hristiyan iddiası
“The fact that a new covenant is spoken of indicates that the first covenant had some weaknesses; if it was all that man needed for salvation a second covenant would not have been necessary. There is therefore the implication that this new covenant was to be better than the first.”
Cevap
Yeremya, eski antlaşmanın neden bozulduğunu söylerken belirsiz konuşmaz. İsrael’in ataları için hema heferu et beriti, yani “onlar antlaşmamı bozdular” der. Kusur HaŞem’in verdiği Tora’ya değil, ona başkaldıran insana aittir. Bir ilacın kullanılmaması yüzünden hastalık ilerlediğinde ilacın yetersiz olduğu sonucuna varılamayacağı gibi, antlaşmanın insan tarafından bozulması da Tanrı’nın verdiği öğretinin kusurlu olduğunu göstermez. Yeremya’nın geleceğe ilişkin sözü tam bu noktadan başlar: Tora değişmeyecek, insanın Tora ile ilişkisi değişecektir.1
Bir sonraki ayet bunu kendi kelimeleriyle tanımlar: “Bu, o günlerden sonra İsrael Evi ile yapacağım antlaşmadır, diyor HaŞem: Tora’mı onların içine koyacağım ve onu kalplerine yazacağım; Ben onların Tanrısı olacağım, onlar da Benim halkım olacak.”2 Cümlenin merkezi Torati, “Tora’m” kelimesidir. HaŞem başka bir Tora’dan, yeni bir kutsal kitaptan veya Sinay’da verilen öğretinin sona ermesinden söz etmez. Aynı Tora artık yalnız dışarıdan işitilen İlahi söz olarak kalmayacak, insanın içine de yazılacaktır.
Radak’ın açıklamasını aktaran Şene Luhot HaBrit de yeniliği bu şekilde anlar. Yeni olan, öncekinin yerine geçen başka bir Tora değildir; insanların sadakatsizliği yüzünden bozulan antlaşmanın artık bozulmayacak oluşudur. Tora kalbe yerleştiğinde önceki kopuşun kaynağı olan insan başkaldırısı ortadan kalkacaktır. Yeremya’nın anlatımında değişen İlahi söz değil, onu taşıyan kalptir.
Yehezkel aynı geleceği başka bir görüntüyle anlatır: “Size yeni bir kalp vereceğim ve içinize yeni bir ruh koyacağım… Ruhumu içinize koyacağım ve sizi kurallarımda yürüteceğim; buyruklarımı koruyacak ve yerine getireceksiniz.”3 Yeni kalp ile yeni ruhun sonucu Tora’dan çıkış değil, HaŞem’in kurallarında yürümektir. Üstelik bu sözlerin hemen öncesinde İsrael’in uluslar arasından alınarak kendi toprağına getirileceği bildirilir. Ardından arınma, yeni kalp, yeni ruh ve HaŞem’in buyruklarına itaat gelir.4 Peygamberin sırası açıktır: İsrael geri gelir, arınır, içten dönüşür ve Tora’ya bağlanır. Hristiyan teolojisi bu düzeni İsrael’den, Erets İsrael’den ve Tora’dan kopararak başka bir dini yapının başlangıcı haline getirdiğinde, peygamberin verdiği yönü değiştirmiş olur.
Yeremya aynı bölümü İsrael’in sürekliliğine ilişkin olağanüstü bir güvenceyle tamamlar. Güneşi gündüzün ışığı, ayı ve yıldızları gecenin düzeni yapan yasalar sürdükçe İsrael’in HaŞem’in önünde ulus olmaktan çıkmayacağını söyler; göklerin ölçülmesi ve yerin temellerinin bütünüyle araştırılması kadar erişilmez bir şartı İsrael soyunun reddedilmesiyle yan yana koyar.5 Böylece yeni antlaşmanın tarafı İsrael ve Yehuda, içeriği HaŞem’in Tora’sı, sonucu Tora’nın kalbe yazılmasıdır; hemen ardından da İsrael’in ulus olarak sürekliliği güvence altına alınır.
Yeremya 31’den “Sinay yetersizdi ve yerine başka bir din geldi” sonucu çıkmaz. Peygamber başarısızlığın yerini zaten göstermiştir: antlaşmayı bozan insandır. Gelecekte yenilenecek olan Tanrı’nın sözü değil, insanın ona bağlılığıdır. HaŞem yeni antlaşmayı “Tora’mı onların içine koyacağım” diye tanımlar. Yeni olan Tora değildir; Tora’ya artık başkaldırmayan insandır.6
