26. İddia: Pesah kanı, günah bağışlanmasının kan gerektirdiğinin kanıtıdır
Hristiyan İddiası:
İsrael Mısır’dan çıkmadan önce, ilk doğanların başına gelecek felaket konusunda uyarıldı. İsraellilere o gece bir kuzu kesmeleri ve kanıyla evlerin girişini işaretlemeleri söylendi.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Pesah gecesinde kuzunun İsrael’in ilk doğanları yerine öldüğünü ve kanının onları ölümden kurtardığını söylerler. Bu olayı, günahkarın ancak kendisi için kan dökülürse bağışlanabileceğinin ilk örneği sayarlar. Kuzunun kusursuzluğunu ve kemiklerinin kırılmamasını İsa’ya işaret olarak okurlar. Onlara göre Pesah ile Yom Kippur, yani Kefaret Günü, İsa’nın ölümüyle tamamlanmıştır ve her çağda bağışlanma onun kanına dayanır.
Tanah’ın Cevabı:
Pesah, İsrael’in Mısır’dan çıkışını anan bayramdır. Pesah gecesinde kapılara sürülen kan, Haşem’in Mısır’daki ölüm felaketinden koruyacağı evleri işaretledi. Haşem, “Kan, bulunduğunuz evlerde sizin için bir işaret olacak” der. Kanı gördüğü kapıdan yok edicinin içeri girmesine izin vermeyeceğini de söyler. Ayet kanı אוֹת (ot), yani işaret olarak adlandırır. Mekhilta deRabbi Yişmael, bu işaretin Haşem’e bilmediği bir şeyi bildirmek için verilmediğini açıklar: İsrael’in yerine getirdiği mitsva, yani emir karşısında Haşem halkına merhamet eder ve onu korur. O gece bir evin beladan korunmasını bütün günahların ancak kanla bağışlanacağına kanıt saymak, Tora’nın bildirdiği sonucu değiştirir. (Şemot 12:13, 12:21–23)
Ailelerin her biri bir yaşında, bedensel kusuru bulunmayan erkek bir kuzu veya oğlak seçer. Bir ev halkı hayvanı bitiremeyecek kadar küçükse komşu aileyle paylaşılır. Kaç hayvan alınacağını yemeğe katılanların sayısı ve ne kadar yiyebilecekleri belirler. İlk doğanların sayısı ölçü olarak verilmez. Kan kapının iki yanına ve üst sövesine, yani kapının üstündeki parçaya sürülür. Et, matsa (mayasız ekmek) ve acı otlarla yenir. Halk sabaha kadar evden çıkmama emrini de alır. Korunma, ilk doğanların günahlarının hayvana yüklenmesine bağlanmaz. İsrael, Moşe ve Aharon’a verilen buyruğu yerine getirir. İsrael Haşem’e güvenir. Onları kurtaran da Haşem’dir. Bu geceye özgü işaret evin kapısına sürülen kandır; sonraki Tapınak hizmetinde bu uygulama evlerin kapılarında tekrarlanmaz. (Şemot 12:3–8, 22–23, 28)
İsrael bu emri henüz kölelikten çıkmamışken yerine getirir. Moşe daha önce İsrael’in kurbanlarını Mısırlıların gözü önünde kesmesi halinde halkın taşlanma tehlikesiyle karşılaşacağını söylemişti. Kurtuluşun ne anlama geldiği sonraki kuşaklara da öğretilecektir. Çocuklar Pesah ibadetini sorduklarında, Haşem’in Mısır’ı vururken İsrael oğullarının evlerini geçip onları kurtardığı anlatılır. Mekhilta deRabbi Şimon ben Yohay da bu sözü, Haşem’in İsrael evlerini korumasıyla açıklar.
Rabbi Yehoşua Hartman’ın aktardığı açıklamada Pesah korbanı, İsrael’in Haşem’e kulluğunu kabul etmesiyle ilişkilendirilir. Mısır’daki kölelikten çıkarılan halk, Haşem’e hizmet eder. Rambam, Pesah kuzusunun kesilmesini ve kanının kapılara sürülmesini Mısır’daki putperest inanışlardan ayrılmayla ilişkilendirir. Bu, korbanın tarihsel anlamına getirdiği bir açıklamadır; Şemot’un evlerin korunması hakkında verdiği açıklama da yerinde durur. More Nevuhim III:46 (Şemot 8:22, bazı baskılarda 8:26, 12:24–27)
Tora bir günahın bağışlanması için sunu verildiğinde kimin ne yapacağını ayrıca belirler. Bazı günahlar itiraf edilir. Kohen, yani Tapınak hizmetinde görevli kişi, emredilen işlemi yapar ve kişinin bağışlanacağı belirtilir. Kanın kullanılacağı yerde Vayikra, onun canla ilişkisini ve Haşem’in onu kefaret için “sunak üzerinde” verdiğini açıklar. Pesah gecesinde ise kan evin kapısına sürülür ve verilen söz, o evin ölüm felaketinden korunmasıdır. Kan her iki yerde de bulunsa da yapılan iş ve bildirilen sonuç farklıdır.
Mişna Zevahim 1:1, Pesah ile hatatı, yani günah sunusunu, ayrı korbanlar olarak ele alır; her birinin kendi adıyla sunulmasına ilişkin hükümleri belirtir. Mişna, Pesah’ı kodaşim kalim, yani farklı bir kutsallık derecesindeki sunular arasında sayar; günah sunuları ise ayrı bir sınıfta yer alır.
Aralarındaki fark uygulamada da görülür: Pesah sunusu Yeruşalayim içinde yenebilir. Yenebilen günah sunularının eti ise Tapınak avlusunda kohen erkekler tarafından yenir (Mişna Zevahim 5:3). (Mişna Zevahim 5:8)
Kızıl ineğin külü de belirli bir iş için kullanılır. Ölüyle temas nedeniyle kutsal alana yaklaşmayı engelleyen kirliliğin giderilmesinde kullanılması, bütün arınmalar için kül gerektiğini göstermez. Yom Kippur’daki yıllık hizmet de yılın başka günlerinde verilen bağışlanma hükümlerini geçersiz kılmaz. (Vayikra 4–5, 17:11, Bamidbar 19:1–19, Vayikra 16:29–34)
Vayikra bizzat kan içermeyen bir günah sunusu da buyurur. İki kuşa gücü yetmeyen kişi, belirtilen günahlardan biri için ince un getirir. Kohen bir avuç unu sunakta yakar, kalanı kohene ait olur ve kişinin bağışlanacağı söylenir. Un, kanlı sunuların da getirildiği sunakta yakılır. Tora bu kişi için başka bir hayvanın kanının kullanılmasını buyurmaz. Bu kişiden ne istendiği ve sununun ardından ne olacağı aynı hükümde belirlenmiştir. (Vayikra 5:11–13)
Pesah hayvanının kemiklerini kırmama emri, etinin tek bir evde yenilmesiyle birlikte verilir. Hayvanın bedensel kusursuzluğu da hangi kuzunun veya oğlağın seçileceğiyle ilgilidir. Bu iki özellik İsa’ya uygulandığında, emrin kendisi İsa hakkında kehanete dönüşmez. İsa’nın hem Pesah’ı hem Yom Kippur’u tamamladığı ve önceki bağışlanmaların da onun ölümünden kaynaklandığı görüşü, önce Hristiyan anlatısı kabul edilerek kurulur. Haşem, Pesah’ı Mısır’daki kurtuluşu anmak, günah sunularını ise belirlenen durumlarda bağışlanma için buyurur. Pesah kanından İsa’nın ölümünü bütün bağışlanmaların şartı yapan bir hüküm çıkarmak, Tora’daki bu iki ayrı emrin amacını değiştirir. (Şemot 12:46, 12:14, 24–27)
Pesah gecesindeki kan, ilk doğanların ölüm felaketinden korunacağı evleri gösterir. Şemot bu işlemi günah bağışlanması olarak tanımlamaz. Ölüm tehlikesinden korunmayı, her günahın ancak kanla bağışlanacağına delil saymak iki ayrı hükmü birbirine karıştırır.
Rabbinik açıklamalar: Mekhilta deRabbi Yişmael, Pisha 7, Şemot 12:13 açıklaması; Mişna Zevahim 1:1 ve 5:8; Rambam, More Nevuhim III:46; Mekhilta deRabbi Şimon ben Yohay, Şemot 12:27 açıklaması; Rabbi Yehoşua Hartman, Gevurot Haşem notları, bölüm 35, not 70.
Hristiyan iddiasının kaynakları: Birinci Korintliler 5:7 ve Yuhanna 19:36.
İlgili Kabalat yazıları: “İsa, Pesah (Paskalya) Kuzusu mudur?”; “Kan olmadan kefaret olmaz mı?”; “Günah ve Aklanma”; “İsa, Benim Günahlarım İçin mi Öldü?”.
Tanah kaynakları: Şemot 12, özellikle 3–14, 21–28 ve 43–49; Şemot 8:22 (bazı çevirilerde 8:26); Vayikra 4; Vayikra 5, özellikle 5–13; Vayikra 16:29–34; Vayikra 17:11; Bamidbar 19:1–19. Özgün metin karşılaştırması: Şemot 12:1–28; Vayikra 4–5; Vayikra 17:11.



