34. İddia: Hoşea 14’teki bağışlanma ancak gelecekte Maşiah’ın kanı sayesinde mümkündür

İddia başlığının kaynak notları: ²⁴⁸

Hristiyan iddiası

“In that day they will no longer trust in the Old Covenant and its animal sacrifices, but rather pray for forgiveness trusting in Jesus’ atoning blood; which is why they will be heard.”

Cevap

Hoşea 14, bağışlanma tartışmasını soyut bırakmaz. Peygamber İsrael’in ne yapacağını ve HaŞem’in buna nasıl cevap vereceğini peş peşe söyler. İsrael HaŞem’e döner, yanına sözler alır, suçunun kaldırılmasını ister, Aşur’a, askeri güce ve putlara güvenmeyi bırakır. HaŞem de “Dönekliğini iyileştireceğim, onları özgürce seveceğim; çünkü öfkem ondan döndü” der. Hristiyan yorum bu gelecekteki dönüşü kabul eder; fakat duaların gerçekte İsa’nın kapara sağlayan kanına güvenildiği için işitileceğini ekler. Hoşea’nın söylediği dönüş ile bu ek açıklama aynı şey değildir.

Peygamber şöyle seslenir: “Dön, ey İsrael, Tanrın HaŞem’e; çünkü suçunla tökezledin. Yanınıza sözler alın ve HaŞem’e dönün. O’na deyin: Bütün suçu kaldır ve iyiyi kabul et; dudaklarımızla boğaların karşılığını sunalım.” Ardından İsrael Aşur’un kendisini kurtarmayacağını, ata güvenmeyeceğini ve ellerinin eserlerine artık “Tanrımız” demeyeceğini bildirir. Saadia Gaon bu birkaç ayette teşuvanın temel unsurlarını görür: günahı bırakmak, pişman olmak, kapara istemek ve aynı günaha dönmemeye karar vermek. İsrael’in eski güven kaynaklarını açıkça reddetmesi, dönüşün yalnız bir duygu veya söz olmadığını gösterir.²⁴⁹

Şuv, yani “dönmek”, yön değiştirmektir. İnsan aynı yolda kalıp yalnız zihninde yeni bir düşünce benimsemez; gittiği yolu bırakır. Hoşea’nın İsrael’i Aşur’dan, savaş gücünden ve putlardan HaŞem’e döner. “Yanınıza sözler alın” çağrısı da bu dönüşün dile gelmesidir. Günah kabul edilir, kaldırılması istenir ve davranışı eski günaha taşıyan bağlılıklar terk edilir.

Hristiyan yorumun üzerinde durduğu parim kelimesi gerçekten “boğalar” demektir. Hoşea korban dilini bilerek kullanır. Bu nedenle “dudaklarımızın boğaları” ifadesini korbanlardan tamamen koparmak doğru olmaz. Fakat korban imgesinin bulunması ile sözlerin ancak gelecekte başka bir insanın kanı sayesinde kabul edilebileceği düşüncesi arasında büyük bir mesafe vardır. Birincisi ayetin içindedir; ikincisi değildir.

Yoma 86b bu imgenin Yahudi geleneğinde nasıl anlaşıldığını açıkça gösterir. İnsan başka bir insanı incittiğinde yalnız sözlerin onu yatıştırıp yatıştırmayacağı belli olmayabilir. HaŞem hakkında ise Gemara Hoşea’nın “Yanınıza sözler alın ve HaŞem’e dönün” sözünü getirir ve O’nun sözlerle yatıştığını söyler. “İyiyi kabul et” ifadesi teşuva eden kişinin değer kazanmasıyla, “dudaklarımızın boğaları” sözü ise ona boğalar sunmuş gibi değer yazılmasıyla açıklanır. Hemen sonraki “Dönekliğini iyileştireceğim, onları özgürce seveceğim” ayeti de bu kabulün nedava, yani gönüllü korban değeriyle ilişkilendirilmesine temel olur.²⁵⁰

İlişkinin yönü önemlidir. Hristiyan yorumun modelinde söz vardır, fakat asıl güç başka yerde dökülen kandadır. Yoma’da ise insan sözlerle HaŞem’e döner ve bu dönüş korban diliyle yüceltilir. Menorat HaMaor aynı öğretide, Pirkei Rabbi Eliezer’den aktardığı yalın vurguyla peygamberin “yanınıza gümüş ve altın alın” demediğine, özellikle “sözler alın” dediğine dikkat çeker. Raşi de Yoma’daki ve-neşalma parim sefatenu ifadesini bi-mkom parim, “boğaların yerine”, diye açıklar. Boğanın değeri sözün yetersizliğini kanıtlayan gizli engel değil, sözle ifade edilen teşuvanın ciddiyetini anlatan ölçü olur.

Hoşea’nın bunu Bet HaMikdaş henüz ayaktayken söylemiş olması da dikkat çekicidir. Maor VaŞemeş tam bu soruyu sorar: insanlar korban getirebiliyorken neden “dudaklarımızın boğaları” denmiştir? Cevabı, ayeti doğru teşuvanın yapısını anlatan bir metin olarak okumaktır. İnsan suçunun kaldırılmasını ister, bundan sonra davranışını düzeltmeyi üstlenir ve bu dönüşten çıkan dua korban diliyle ifade edilir. Demek ki ayet yalnız “Bet HaMikdaş yıkılınca korban yerine dua geçecek” düşüncesine indirgenemez. Söz ile teşuva arasındaki bağ daha temeldir.

Bunu gündelik bir örnekle düşünebiliriz. Bir öğretmen öğrencisine, “Yanlışını kabul et, bana gel, özür dile; ben de aramızdaki ilişkiyi düzelteceğim” derse, özrün kabul edilmesinin yıllar sonra üçüncü bir kişinin yapacağı başka bir eyleme bağlı olduğunu bu cümleden çıkaramayız. Böyle bir bilgi varsa başka bir kaynaktan gelmelidir. Hristiyan teolojisi bütün İlahi bağışlamaların nihai nedenini İsa’nın ölümünde görür. Fakat bu kabul Hoşea 14’ün kanıtı değildir; önce kabul edilen teoloji, daha sonra peygamberin sözlerinin arkasına görünmeyen neden olarak yerleştirilmiş olur.

Hristiyan yorum, Hoşea 14’ün yalnız gelecekteki büyük ulusal teşuvayı anlattığını da söyler. Böyle olsa bile sonuç değişmez. Peygamber o gelecekte ne olacağını yine kendi kelimeleriyle açıklar: İsrael HaŞem’e dönecek, sözler alacak, suçunun kaldırılmasını isteyecek, eski güven kaynaklarını bırakacak ve HaŞem onu iyileştirip yeniden sevecektir. Bir olayın geleceğe ait olması, içine adı geçmeyen bir kişinin ölümünü yerleştirme imkanı vermez.

Hazal da bu sözleri yalnız bir kez gerçekleşecek son zaman olayına kapatmaz. Yoma 86b Hoşea 14’ü bireysel teşuvanın genel öğretisi olarak kullanır; “teşuva dünyaya şifa getirir” derken “Dönekliğini iyileştireceğim, onları özgürce seveceğim” sözünü getirir ve biraz sonra “Yanınıza sözler alın” ayetiyle HaŞem’in sözlerle yatışmasını açıklar.²⁵¹ Saadia Gaon da aynı bölümü teşuvanın dört unsurunu tanımlamak için kullanır. Ayetin ekseni gelecekteki bir insanın kanına iman olsaydı, Saadia’nın teşuva yapısını tam bu metinden çıkarırken bunu hiç anmaması son derece garip olurdu. Onun gördüğü yapı peygamberin verdiği yapıdadır: günahkar döner, pişman olur, bağışlanma ister ve yolunu değiştirir.²⁵²

Bu, Yahudi düşüncesinin teşuvadan sonra bütün sonuçların aynı anda yok olduğunu söylediği anlamına gelmez. Beit Elohim, Hoşea’nın “dönekliğini iyileştireceğim” sözünü yorumlarken ağır günahlarda teşuvadan sonra başka arınma süreçlerinin bulunabileceğini tartışır. Buna rağmen dönen kişinin yeniden tsadik konumuna geldiğini ve “onları özgürce seveceğim” sözünün HaŞem’in yalnız öfkesini kaldırmakla kalmayıp sevgisini yeniden göstermesi anlamına geldiğini söyler. Hoşea’nın refua, yani iyileşme dili de aynı düşünceyi taşır. Günah yalnız dışarıdan ödenmesi gereken bir borç gibi değil, HaŞem ile ilişkiyi bozan bir hastalık gibi de düşünülebilir; teşuva bu ilişkinin iyileşmesidir.

Hristiyan yorumun açıklaması ayetin merkezini değiştirir. Peygamber “HaŞem’e dönün” der; yorum “İsa’nın kanına güvenin” sonucuna ulaşır. Peygamber “sözler alın” der; yorum bu sözlerin arkasına görünmeyen insan kanını yerleştirir. Peygamber HaŞem’in “dönekliğini iyileştireceğini” söyler; yorum iyileşmenin gerçek nedenini gelecekteki çarmıha gerilmeye bağlar. Zeharya 12:10 da bu zincire eklendiğinde önce o bölümün İsa hakkında olduğu, sonra İsrael’in gelecekteki teşuvasının İsa’yı reddetmekten dönüş olduğu, en sonunda Hoşea’daki sözlerin İsa’nın kanına güvenen dualar olduğu kabul edilir. Hoşea bu bağlantıların hiçbirini kurmaz.

Peygamberin kurduğu ilişki kendi içinde tamamdır. İsrael HaŞem’den uzaklaşmıştır; şimdi O’na döner. Günahını saklamaz; kaldırılmasını ister. Aşur’u, atları ve putları bırakır. Dudaklarını dönüşün aracına çevirir. HaŞem de “Dönekliğini iyileştireceğim, onları özgürce seveceğim” diye cevap verir. Korban dili gerçektir, fakat gelecekteki insan kanı ayetin içinde değildir. Hoşea’ya bu kanı eklemek, peygamberin açıklamasındaki bir boşluğu doldurmaz; Hristiyan kan teolojisini onun açık teşuva dilinin arkasına yerleştirir.²⁵³

Kaynaklar

248. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 3–6 ve 19–28. ↩

249. Saadia Gaon, HaEmunot veHaDeot / ilgili yorum geleneği. ↩

250. Bavli, Yoma 86a–86b. ↩

251. Bavli, Yoma 86a–86b. ↩

252. Saadia Gaon, HaEmunot veHaDeot / ilgili yorum geleneği. ↩

253. Kabalat.com: “Kan olmadan kefaret olmaz mı?”; “Günah ve Aklanma”; “İsa, Benim Günahlarım İçin mi Öldü?” ↩