35. İddia: “Dudaklarımızın boğalarını sunacağız” ifadesi kanlı korbanın zorunluluğunu gizlice korur

İddia başlığının kaynak notları: ²⁵⁴

Hristiyan iddiası

“The Hebrew word for ” calves” means a young bullock or ox, and this is how the word ‘par’ is elsewhere translated. Thus there is definitely a connection here between the idea of animal sacrifice and their words.”

Cevap

Hoşea 14:3’te korban dili vardır. Peygamber yalnız “dua edin” demez; “Yanınıza sözler alın ve HaŞem’e dönün… ve-neşalma parim sefatenu” der. Parim gerçekten “boğalar”dır. Dudaklarla birlikte boğalardan söz edilmesi, Hoşea’nın korban dilini bütünüyle terk etmediğini gösterir. Fakat bundan iki farklı sonuç çıkabilir. Korbanın değeri sözlerle yapılan teşuvayı anlatmak için kullanılabilir; ya da sözlerin ancak görünmeyen başka bir kan sayesinde kabul edildiği ileri sürülebilir. Hoşea’nın kelimeleri birinci bağlantıyı verir, ikincisini değil.

İbranice ifade kısadır: וּנְשַׁלְּמָה פָרִים שְׂפָתֵינוּ — u-neşalma parim sefatenu. Geleneksel Yahudi okuması, dudakların boğaların yerini alması veya boğaların dudaklarla karşılanması düşüncesini görür. Tosafot Yom Tov, sefatenu kelimesini sanki bi-sefatenu, “dudaklarımızla”, denmiş gibi açıklar ve ifadeyi “boğaları dudaklarımızla karşılayacağız” biçiminde anlar. Dudak gerçek bir boğaya dönüşmez. Korban avodasının dili, sözlerle gerçekleşen dönüşün üzerine taşınır.

Saadia Gaon da Hoşea’yı teşuvanın yapısını açıklamak için kullanır. “Dön, ey İsrael” günahı bırakmakla, “çünkü suçunla tökezledin” pişmanlıkla, “yanınıza sözler alın” kapara istemekle ilişkilendirilir. Saadia, “dudaklarımızın boğaları” ifadesinin dilsel yapısı için birden fazla açıklama ihtimalini de ele alır. Fakat ayetin merkezine gelecekteki bir ölümü yerleştirmez. Boğa imgesi teşuvanın içindedir; teşuvanın arkasında gizlenmiş başka bir kanın kanıtı değildir.²⁵⁵

Korban dilinin hangi yönde işlediğini Yoma 86b çok açık gösterir.²⁵⁶ Bir insan arkadaşını incittiğinde karşısındaki kişinin yalnız sözlerle yatışıp yatışmayacağı belirsiz olabilir. Gemara, HaŞem hakkında bunun böyle olmadığını söyler ve “Yanınıza sözler alın ve HaŞem’e dönün” ayetini getirir. Ardından “iyiyi kabul et” sözünden teşuva eden insanın değer kazanmasını, “dudaklarımızın boğaları” sözünden de onun sanki boğalar sunmuş gibi değerlendirilmesini çıkarır. “Dönekliğini iyileştireceğim, onları özgürce seveceğim” ayeti ise bu değeri nedava, gönüllü korban, diliyle daha da yükseltir.

Hristiyan yorumun modeli bunun ters yönünde ilerler. Sözün kabul edilebilmesi için görünmeyen kan zemini gerekir. Yoma’da ise önce HaŞem’in sözlerle yatıştığı söylenir, sonra bu sözlere korban benzeri değer verilir. Bir insan için “Onun bir sözü bin hediyeye bedeldir” dediğimizi düşünelim. Bu söz, başka bir yerde gerçekten bin hediye verilmesi gerektiği anlamına gelmez; hediyenin değeri sözün değerini anlatmak için kullanılır. Hoşea’daki ilişki elbette çok daha kutsal bir bağlamdadır, çünkü korban Tora’nın avodasıdır. Fakat mantıksal yön aynıdır: korbanın değeri, sözlerle yapılan teşuvanın ağırlığını anlatır.

Şelah da Yoma’daki çizgiyi korur. HaŞem’in günahkarın sözlerini kabul ettiğini söyler ve “Yanınıza sözler alın” ayetini viduy (itiraf) ile ilişkilendirir. “Bütün suçu kaldır ve iyiyi kabul et” dua ve kapara talebidir; “dudaklarımızın boğaları” ise kişinin sanki mizbeah kurup korban sunmuş gibi değerlendirilmesini anlatır. Söz burada şiirsel bir ses değildir. Viduy, dua ve teşuvanın dışa vurumudur.

Korbanın gerçek mitsva olması ile kanın bütün İlahi bağışlamalar için değişmez bir metafizik şart olması aynı iddia değildir. Tora belirli bir korbanı emrettiğinde kişi onu keyfine göre sözle değiştiremez. Fakat korban sunulamayan yerde dua ve teşuvanın geçersiz olduğunu ve bunların kabulü için mutlaka başka bir kan gerektiğini söyleyen bir ayet de yoktur.²⁵⁷ Hoşea’nın boğa imgesini kullanabilmesi, korbanın değerini varsayar; fakat bu değer insanın sözle dönüşünü küçültmek için değil, büyüklüğünü anlatmak için kullanılır.

Maor VaŞemeş’in sorusu bunu güzel gösterir. Hoşea peygamberlik ederken Bet HaMikdaş ayaktaydı ve insanlar korban getirebiliyordu. Öyleyse neden “dudaklarımızın boğaları” denmiştir? Eser, ayeti doğru teşuvanın yolunu açıklayan bir metin olarak okur. İnsan suçunun kaldırılmasını ister, gelecekte davranışını düzeltmeyi üstlenir ve kalpten çıkan duası korban diliyle ifade edilir. Bu nedenle ayet yalnız Bet HaMikdaş yıkıldıktan sonra ortaya çıkacak pratik bir “korban yerine dua” düzenine indirgenemez. Hoşea’nın İsrael’i Aşur’a, askeri güce ve putlara güvenmeyi de bırakır; söz, viduy ve davranış değişikliği aynı teşuvanın parçalarıdır. Bu bağ daha eski ve daha temeldir.

Hristiyan yorum parim kelimesinden bundan çok daha fazlasını çıkarır. “Boğa” vardır; fakat “boğanın kanı burada görünmeyen zorunlu şarttır” cümlesi yoktur. “Bu kan gelecekteki kusursuz insanın kanını temsil eder” cümlesi de yoktur. “İsrael’in sözleri yalnız İsa’nın kanına güvenirse kabul edilir” düşüncesi ise Hoşea’nın dilinden daha da uzaktadır. Daha önce kurulmuş Hristiyan kan öğretisi kabul edilir, sonra parim kelimesi bu sistemin içine alınır. Hareket Hoşea’dan İsa’ya doğru değil, İsa hakkındaki teolojiden Hoşea’ya doğru gerçekleşir.

Yoma aynı kelimelerden çok farklı bir sonuç çıkarır: HaŞem sözlerle yatışır ve teşuva eden kişi sanki boğalar sunmuş gibi kabul edilir. Menorat HaMaor da peygamberin “yanınıza gümüş ve altın alın” demediğini, özellikle söz istediğini hatırlatır. Korban ile teşuva böylece birbirinin rakibi değildir. Korban kendi yerinde kutsal avodadır; söz, dua ve viduy da gerçek dönüşün dili olabilir. Sorun, korbanın varlığından HaŞem’in başka hiçbir biçimde bağışlayamayacağı sonucuna geçildiğinde başlar.

Hoşea’nın devamı da görünmeyen bir kan aşaması tanımaz. İsrael döner, günahını söyler, eski güven kaynaklarını bırakır; HaŞem “Dönekliğini iyileştireceğim, onları özgürce seveceğim” diye cevap verir. Peygamber boğayı unutmamıştır; boğanın dilini dudağa taşımıştır. Bunu gelecekteki insan kanının gizli şartına çevirmek için ayetin dışında başka bir teolojik öncül gerekir. Hoşea’nın kendi çağrısı ise aynı yerde kalır: “Yanınıza sözler alın ve HaŞem’e dönün.”²⁵⁸

Kaynaklar

254. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 3–6 ve 19–28. ↩

255. Saadia Gaon, HaEmunot veHaDeot / ilgili yorum geleneği. ↩

256. Bavli, Yoma 86a–86b. ↩

257. Kaynaklar: Tanah, Hoşea 14:2-4; Bavli, Yoma; Şelah; Maor VaŞemeş. ↩

258. Kabalat.com: “Kan olmadan kefaret olmaz mı?”; “Günah ve Aklanma”; “İsa, Benim Günahlarım İçin mi Öldü?” ↩