59. İddia: Tehillim 16 Maşiah’ın ölmesini ve kısa süre sonra dirilmesini anlatır

İddia başlığının kaynak notları: ⁵²⁸

Hristiyan iddiası

“Psalm 16:10 describes Messiah’s brief death and resurrection: ” Thou wilt not leave my soul in hell; neither wilt Thou suffer Thine Holy One to see corruption” – i.e. he would be raised before decomposition of the body set in.”

Cevap

Hristiyan yorum, Tehillim 16:10’u Maşiah’ın ölümünü ve beden çürümeden önce gerçekleşecek dirilişini haber veren bir söz olarak okur. “Nefeşimi Şeol’e bırakmayacaksın; sadık kulunun şahatı görmesine izin vermeyeceksin” cümlesindeki Şeol’ü gerçek ölüm, şahatı da bedenin fiziksel bozulması sayar. Sonra David’in öldüğünü ve mezarının bilindiğini hatırlatır: söz David için doğru olamayacağına göre, konuşan David’in gelecekteki büyük soyundan gelen Maşiah olmalıdır.

Ayetin sözleri bu iddiayı desteklemez. Eğer Tehillim 16 gerçekten “Öleceğim, Şeol’e gireceğim ve bedenim bozulmadan oradan çıkacağım” diyorsa David’in ölümü ciddi bir güçlük oluşturur. Fakat mezmurun cümlesi bu değildir.⁵²⁹

Şiir “Beni koru ey Tanrı, çünkü Sana sığınıyorum” diye başlar.⁵³⁰ Konuşan HaŞem’i kendi payı ve mirası olarak tanımlar, Tanrı’yı sürekli önünde tuttuğunu söyler ve güven duygusu giderek yoğunlaşır: “HaŞem’i daima önümde tuttum; sağımda olduğu için sarsılmam. Bu nedenle yüreğim sevinir, bütün varlığım coşar; bedenim de güven içinde yaşar. Çünkü nefeşimi Şeol’e bırakmayacaksın; sadık kulunun şahatı görmesine izin vermeyeceksin. Bana yaşam yolunu bildireceksin.”⁵³¹

Konuşan “öldüm” demez. “Şeol’e indim” demez. “Orada kaldım” ve ardından “beni çıkardın” da demez. Tanrı’nın kendisini Şeol’e bırakmayacağına güvenir. Ölüm tehlikesindeki bir insan “Tanrı beni mezara bırakmayacak” dediğinde, bu sözün ilk anlamı ölüp yeniden dirileceği olmak zorunda değildir. Ölümden korunma da aynı dil içinde anlatılabilir.

Tehillim’in başka yerleri bunu gösterir. David Tehillim 30’da “HaŞem, nefeşimi Şeol’den çıkardın; çukura inenler arasında olmayayım diye beni yaşattın” der.⁵³² Şiirsel kurtuluş dili insanı ölümün elinden çekip çıkarılmış gibi anlatabilir. Yona balığın içindeyken “Şeol’ün karnından yardım çağırdım” der; o sırada fiziksel olarak ölü değildir. Şeol ölümcül sıkıntının dili olabilmektedir.

Tanah gerçek iniş ve çıkışı iki ayrı hareket olarak ifade etmek istediğinde bunu da açıkça yapar. Hanna’nın duasında “HaŞem öldürür ve yaşatır; Şeol’e indirir ve çıkarır” denir.⁵³³ Yahudi geleneği bu ayeti tehiyat ha-metim, yani ölülerin dirilişi ile ilişkilendirir. Tehillim 16:10 ise “indirir ve çıkarır” demez; “nefeşimi Şeol’e bırakmayacaksın” der. Hristiyan yorumun okuması ilk ek adımı burada atar: “Şeol’e bırakmamak”, önce “Şeol’e gerçekten girmek” haline getirilir.

İkinci dize de aynı ölçüde önemlidir: lo titen hasidkha lir’ot şahat, “sadık kulunun şahatı görmesine izin vermeyeceksin.” Hasid, “sadık/doğru kişi”dir; sözcük kendi başına Maşiah demek değildir. Şahat ise çukur, yıkım ve bozulma anlam alanına sahiptir. JPS burada “Pit”, yani “çukur” karşılığını verir.

Tehillim 49 aynı ifadeyi ölümün kendisi için kullanır. İnsan servetle kardeşini ölümden kurtaramaz; nefeşin bedeli çok yüksektir, “öyle ki sonsuza dek yaşasın ve şahatı görmesin.”⁵³⁴ Buradaki “şahatı görmemek”, bir kişinin öldükten sonra kısa süre içinde dirilmesi değildir. Ölümü ve yıkımı hiç görmemesidir. Bu kullanım Tehillim 16’daki sözün kendi başına “önce ölüm, sonra diriliş” anlamına gelmediğini gösterir.⁵³⁵

Tehillim 30’da da “Şahata inersem kanımdan ne yarar? Toz Sana şükreder mi?” denir. Konuşan bedeninin kısa süre sonra kalkacağını anlatmaz; ölmemek için yakarır. Böylece aynı sözcük Tehillim’in içinde çukur, ölüm ve yıkım çevresinde kullanılır. Hristiyan yorum ise 16:10’dan daha özel bir cümle çıkarır: Maşiah’ın bedeni “çürüme başlamadan önce” diriltilecektir.⁵³⁶

İbranice ayette “beden” sözcüğü yoktur. Bir önceki ayette besari, “bedenim/etim”, vardır: “Bedenim güven içinde yaşayacak.” Fakat 10. ayet nefşi, “nefeşim/hayatım/benliğim”, ve hasidkha, “sadık kulun”, der. Mezmurun bedenle hiçbir ilişkisi yokmuş gibi davranmak doğru olmaz; 9. ayet bedeni açıkça anmaktadır. Bununla birlikte “beden çürümeye başlamadan önce diriltilecek” cümlesi 10. ayetin kendi cümlesi değildir. 9 ve 10. ayetlerden hareketle kurulmuş daha sonraki bir yorumdur.⁵³⁷

Klasik Yahudi yorumunun tek bir yönde ilerlediğini söylemek de doğru olmaz. Radak ayeti nefeşin ölümden sonraki kaderiyle ilişkilendirir. David doğru yolda kaldığı sürece nefeşinin bedenle birlikte Şeol’e terk edilmeyeceğine, Tanrı’nın onu kendi yüceliğine yükselteceğine güvenir.⁵³⁸ Bu yorum ölüm sonrası boyut taşır; fakat yine de “Maşiah ölecek, bedeni çürümeden dirilecek ve bu kişi İsa’dır” demez.

Meiri de anlam alanını daraltmaz. “Bedenim güven içinde yaşayacak” sözünü bu dünyadaki korunmayla açıklarken, deraş düzeyinde dirilişe ilişkin bir ima bulunabileceğini kaydeder. Şeol’ü Gehinom ile ilişkilendiren veya sözü bedensel dirilişe açan açıklamalara da yer verir. Bu çeşitlilik ayetin zayıflığı değil, Hristiyan iddiasının ne kadar özel olduğunu gösterir. Bir metnin ölüm sonrası hayat veya gelecekteki diriliş düşüncesine uygulanabilmesi, belirli bir Maşiah’ın kısa süre ölü kalacağını haber vermesiyle aynı şey değildir.

Yahudilikte tehiyat ha-metim için Tehillim 16’ya muhtaç değiliz. Daniel 12:2 ve Yeşaya 26:19 gibi metinler dirilişi çok daha açık biçimde ele alır. Tehillim 16:10 bir Maşiah’ın ölüp bedeni bozulmadan kısa süre içinde dirileceğini söylemez.⁵³⁹ Cümlenin içinde böyle bir zaman dizisi yoktur.

Daha eski rabbinik kullanımlar da ayeti tek bir Maşiah biyografisine kapatmaz. Yoma 87a Tehillim 16:10’u, başkalarını doğru yola yönelten kişinin öğrencileri Gan Eden’deyken kendisinin Gehinom’a bırakılmayacağı düşüncesi için kullanır. Eruvin 19a ise Şeol ve şahat dilini Gehinom’un adları üzerine bir tartışmada aktarır.⁵⁴⁰ Bu kaynaklar “tek doğru yorum budur” demek için değil, ayetin Yahudi dil dünyasında ne kadar farklı bağlamlarda okunabildiğini göstermek için önemlidir.

Hristiyan yorumun yorumu bu geniş anlam alanından bir seçenek seçmekle yetinmez. Dört ayrı bilgi daha ekler: konuşan Maşiah’tır; gerçekten ölmüştür; ölüm ile diriliş arasında kısa bir süre vardır; şahat özellikle bedenin fiziksel çürümesidir.⁵⁴¹ Ayeti yeniden okuduğumuzda bunların hiçbiri cümlenin içinde açıkça bulunmaz. Maşiah sözcüğü yoktur. İsa yoktur. Üç gün yoktur. Çarmıh yoktur. Mezardan çıkış yoktur.

David’in sonunda ölmüş olması ancak “nefeşimi Şeol’e bırakmayacaksın” sözünü mutlak biyolojik ölümsüzlük vaadi sayarsak çelişki oluşturur. Aynı mezmurda David “Sarsılmam” der. Bu söz David’in hayatında hiçbir sarsıntı yaşamayacağına dair biyolojik veya siyasi bir mutlaklık değildir; Tanrı’ya güvenin dilidir. “Bedenim güven içinde yaşayacak” ve “nefeşimi Şeol’e bırakmayacaksın” da aynı güven akışı içinde okunabilir. Ayet nefeşin ölüm sonrası korunması şeklinde anlaşılırsa, David’in bedeninin ölmesi yine sözü geçersiz kılmaz. Radak’ın açıklaması bunun mümkün olduğunu gösterir.⁵⁴²

Hristiyan İncilindeki Elçilerin İşleri 2 başka bir yorum yolu izler. David’in öldüğü ve gömüldüğü belirtilir, ardından Tehillim 16 İsa’nın dirilişine uygulanır.⁵⁴³ Hristiyan biri Elçilerin İşleri’ni Tanrısal açıklama kabul ederek bu yorumu benimseyebilir. Fakat o durumda İsa’nın kimliği Tehillim 16’dan bağımsız olarak bulunmuş değildir; Hristiyan İncilinin Tehillim’e verdiği açıklama kabul edilmiştir.

Yahudi okuyucuya Tanah’tan İsa kanıtlanacaksa başlangıç noktası bu olamaz. Önce Hristiyan İncilinin yetkisini kabul edip, sonra o yetkiyle Tehillim’in İsa’yı anlattığını söylemek döngüyü kapatır ama Tanah’tan bağımsız kanıt oluşturmaz. 16:10’un bedensel dirilişten söz ettiği bütünüyle kabul edilse bile soru yine kalır: Kimin dirilişi?⁵⁴⁴

David’in kendisi, bütün doğru kişilerin gelecekteki dirilişi, genel bir tsadikin ölüm sonrası umudu veya daha sonraki bir Maşiah uygulaması düşünülebilir. Tehillim 16 bunlar arasından “Nasıralı İsa, öldürüldükten kısa süre sonra, bedeni çürümeden dirilecektir” sonucunu seçtirecek kimlik ve zaman bilgisi vermez. Hristiyan yorumun okumasındaki belirleyici unsur diriliş düşüncesinin varlığı değil, mezmurda bulunmayan biyografik ayrıntıların Hristiyan anlatıdan alınarak David’in güven duasına yerleştirilmesidir.

Kaynaklar

528. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 5. ↩

529. Kaynak: Tehillim 16:10. ↩

530. Kaynak: Tehillim 16:1. ↩

531. Kaynak: Tehillim 16:8–11. ↩

532. Kaynak: Tehillim 30. ↩

533. Kaynak: I. Şemuel 2:6. ↩

534. Kaynak: Tehillim 49. ↩

535. Kaynak: Tehillim 16. ↩

536. Kaynaklar: Tehillim 16:10, 30:10; Tehillim 16:10. ↩

537. Kaynak: Tehillim 16. ↩

538. Kaynaklar: Tehillim 16:10; Radak, Tehillim 16:10 yorumu. ↩

539. Kaynak: Yeşaya 26:19. ↩

540. Kaynaklar: Tehillim 16:10; Bavli, Yoma 87a. ↩

541. Kaynak: Tehillim 16. ↩

542. Kaynak: Radak. ↩

543. Kabalat.com, Tehillim 16 ve diriliş iddiasına ilişkin inceleme. ↩

544. Kaynak: Tehillim 16. ↩