60. İddia: Tehillim 16:11 göğe yükselişi anlatır

İddia başlığının kaynak notları: ⁵⁴⁵

Hristiyan iddiası

“And after this, he was to ascend to Heaven: ” In thy presence is fullness of joy; at Thy right hand are pleasures for evermore” (Ps.16:11).”

Cevap

Hristiyan yorum Tehillim 16’nın son iki ayetini ardışık iki olay olarak okur. 16:10, Maşiah’ın beden çürümeden önce ölümden dirilmesidir; 16:11 ise bunun ardından göğe yükselmesidir. Kendi cümlesinde “bundan sonra” Maşiah’ın Tanrı’nın huzuruna ve sağına çıkacağını söyler. Fakat mezmurun İbranicesinde ne “bundan sonra” vardır ne de “göğe yükseldi”. Şamayim, “gökler”, sözcüğü yoktur; alah, “yükselmek”, fiili yoktur; bir yerden başka bir yere hareket anlatan herhangi bir fiil de yoktur.

Ayet şöyle der: “Bana yaşam yolunu bildirirsin; Senin huzurunda sevinç doluluğu, sağında sonsuza dek hoşluklar vardır.”⁵⁴⁶ İbranice cümle תּוֹדִיעֵנִי אֹרַח חַיִּים שֹׂבַע שְׂמָחוֹת אֶת־פָּנֶיךָ נְעִמוֹת בִּימִינְךָ נֶצַח biçimindedir; todi’eni orah hayim; sova semahot et panekha; ne’imot biminekha netsah. Burada bir yol vardır, fakat adı “yaşam yolu”dur. Sevinç vardır, Tanrı’nın yüzü/huzuru vardır ve O’nun sağı vardır. Bunların hiçbirine metin “gök” adını vermez.

Mezmurun kendi içindeki “sağ” kullanımı fiziksel yer okumasını daha baştan sınırlar. David üç ayet önce “HaŞem’i daima önümde tuttum; O sağımda olduğu için sarsılmam” der.⁵⁴⁷ İbranice שִׁוִּיתִי יְהוָה לְנֶגְדִּי תָמִיד כִּי מִימִינִי בַּל אֶמּוֹט sözleriyle aynı mimin, “sağ”, dili kullanılır. 16:8’de Tanrı David’in sağındadır; 16:11’de hoşluklar Tanrı’nın sağındadır. İki cümleyi de göksel koordinat gibi okursak Tanrı’yı önce David’in fiziksel sağ tarafına yerleştirmek, sonra David’i Tanrı’nın fiziksel sağ tarafına taşımak gerekir. Şiirin dili böyle işlemez.

Tanah “sağ el”i sık sık güç, yardım, koruma ve yakınlık için kullanır. Şemot 15:6 “Sağ elin, ey HaŞem, güçte görkemlidir; sağ elin düşmanı parçalar” der.⁵⁴⁸ Tehillim 63 “Nefeşim Sana yapışır; sağ elin beni destekler” diye konuşur.⁵⁴⁹ Yeşaya 41’de HaŞem “Seni doğruluk sağ elimle destekleyeceğim” der.⁵⁵⁰ Bunlar Tanrı’nın anatomisini tarif etmez; insan dilinin Tanrısal eylemi anlatmak için kullandığı imgelerdir. Aggadat Bereşit de Tanrı’nın sağ elini İsrael’in korunmasıyla ilişkilendirir.⁵⁵¹

Aynı ilke 16:11’e uygulanınca “Tanrı’nın sağında olmak” ifadesinin kendi başına göğe çıkma hareketi olmadığı anlaşılır. Tanrı mekanın içinde bir varlık değildir; mekanın Yaratıcısıdır. “Sağ” sözünü fiziksel yön olarak dondurmak, benzetmenin anlattığı yakınlık ve iyilik boyutunu kaybettirir.

Ayetin diğer yarısı da bunu destekler: sova semahot et panekha, “Senin huzurunda sevinç doluluğu.” İbranice panim yüz demektir ve çok sık “huzur, önünde bulunma, yakınlık” anlamında kullanılır. Tanrı’nın huzurunda olmak, insan bedeninin gökyüzündeki bir adrese taşındığını söylemek değildir.

Tehillim 16 kendi içinde bu yakınlığı zaten yaşanan bir gerçeklik olarak anlatır. David “HaŞem’i daima önümde tuttum” der.⁵⁵² Yaşayan bir insan olarak Tanrı’nın huzurunu önünde tutmaktadır. Birkaç kelime sonra “Senin huzurunda sevinç doluluğu” demesi, zorunlu olarak yeni bir kozmik konum bildirmez. Bir kralın “sağ kolu” denildiğinde coğrafya değil güven ve yetki anlarız. İbrani şiirinde Tanrı’nın “sağı” da çoğu kez bu tür bir ilişki dilidir.

Hristiyan yorumun okuması üç dönüşüm gerektirir: Tanrı’nın huzuru “gök” olur; Tanrı’nın sağı gökte belirli bir konum olur; o konumdaki sevinç de Maşiah’ın oraya bedensel yükselişi olur. Tehillim 16:11 bu eşitliklerin hiçbirini söylemez.

Yahudi yorum geleneğinin ayete verdiği anlamlar da göğe yükselişi zorunlu kılmaz. Midraş Tehillim “Bana yaşam yolunu bildir” sözünü korku, Tora, mitsvalar ve doğru yaşamla ilişkilendirir; “huzurunda sevinç doluluğu”nu ise gelecek dünyada Şehina (İlahi huzur) ile karşılaşacak doğru kişilerle açıklar.⁵⁵³ Ölüm sonrası veya Olam HaBa boyutu burada bulunabilir, fakat tek bir Maşiah’ın dirildikten sonra göğe çıkışı yoktur. Gan Naul gibi başka Yahudi açıklamalarında “yaşam yolu” hikmet ve anlayış yollarıyla, nefeşin Tanrı’nın yüzünün ışığında duyduğu sevinç de yüce hikmetten aldığı hazla ilişkilendirilir.

Bu açıklamalar farklı yorum katmanlarına aittir. Ortak noktaları daha sınırlıdır: ayetin kelimeleri “göğe yükseliş” diye tek bir zorunlu biyografi kurmaz. 16:10’da gerçekten ölümden dirilen bir kişinin bulunduğu varsayılsa bile 16:11 yine bu kişinin göğe yükseldiğini söylemez. Diriltilen kişinin Tanrı’ya yakınlık ve sevinç yaşayacağı, sonsuz hayat bulacağı veya Olam HaBa’da Tanrı’nın huzurundan haz alacağı söylenebilir; bunların hiçbiri bedensel göğe yükselişle aynı cümle değildir.

Tanah bir insanın göğe yükseldiğini anlatmak istediğinde bunu açıkça söyleyebilir. Eliyahu için “Eliyahu kasırgayla göklere yükseldi” denir.⁵⁵⁴ Olayın hareketi, yönü ve hedefi cümlenin içindedir. Tehillim 16:11’de böyle bir fiil veya hedef bulunmaz. Tanah’ın Eliyahu hakkında doğrudan söyleyebildiği olay, David’in mezmurunda dolaylı bir “sağ” imgesinden çıkarılmak zorunda kalmaz.⁵⁵⁵

Hristiyan yorumun kronolojisinde yükü taşıyan ifade kendi eklediği “and after this”, yani “ve bundan sonra” sözüdür. 16:10 diriliş kabul edilir; ardından “bundan sonra göğe yükselecekti” denir ve 16:11 bunun kanıtı yapılır. İbranice mezmurda böyle bir zaman bağlacı yoktur.

David’in düşüncesi şiirsel bir güven akışı içinde ilerler: HaŞem’i önümde tutarım; O sağımda olduğu için sarsılmam; yüreğim sevinir; bedenim güven içinde yaşar; nefeşim Şeol’e terk edilmeyecektir; Tanrı yaşam yolunu bildirir; O’nun huzurunda sevinç ve sağında kalıcı hoşluk vardır. Bu diziyi “ölüm → kısa süre → diriliş → göğe yükseliş → Tanrı’nın sağında oturma” biçiminde biyografik sahnelere ayıran bağlayıcı ifadeler mezmurda bulunmaz.

Hristiyan karşılık, başka İncil metinlerinin İsa’nın dirildikten sonra göğe yükseldiğini ve Tanrı’nın sağında bulunduğunu söylemesine dayanır.⁵⁵⁶ Bu okuma, İsa’nın göğe yükseldiği inancını başlangıç noktası alır ve Tehillim 16:11’i o inanç üzerinden yeniden yorumlar.⁵⁵⁷ Fakat “Tehillim 16:11, Hristiyan İncilinden bağımsız olarak Maşiah’ın göğe yükseleceğini önceden bildirir” iddiası başka bir şeydir. Yahudi okuyucuya Tanah’tan kanıt sunulacaksa kanıtlanması gereken budur.⁵⁵⁸

Ayetin kendi kelimeleri bu ikinci iddiayı taşımaz. “Gök” demez. “Yükselmek” demez. Maşiah demez. Yeryüzünden ayrılan bir kişiden söz etmez. Dirilişten sonra gerçekleşen ikinci bir olay tarif etmez. Yaşam yolu, Tanrı’nın huzuru, sevinç ve kalıcı yakınlık anlatır.⁵⁵⁹ Yahudi mistik geleneğinde de “sağ” fiziksel bir adres değil, Hesed, sevgi, yakınlık ve Tanrısal destek gibi anlamlarla işlenir; Zohar geleneğinde “sağ el” özellikle sevgi ve yakınlık yönüyle ilişkilendirilir.

Hristiyan yorumun “dirilişten sonra göğe yükseliş” sırası Tehillim 16’dan değil, Hristiyan anlatının olay düzeninden gelir. 16:10’a kısa süreli ölüm ve diriliş, 16:11’e ardından göğe yükseliş anlamı verildiğinde Hristiyan biyografisi elde edilir; fakat bu sırayı kuran “kısa süre”, “ardından”, “gök” ve “yükseliş” kelimelerinin hiçbiri İbranice mezmurda yoktur.⁵⁶⁰ Tehillim’in söylediği Tanrı’nın huzurundaki yaşam ve sevinçtir. Bunu belirli bir Maşiah’ın bedensel göğe çıkışına dönüştüren bilgi ayetten değil, daha sonra kabul edilmiş Hristiyan anlatıdan gelmektedir.

Kaynaklar

545. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 5. ↩

546. Kaynak: Tehillim 16:11. ↩

547. Kaynak: Tehillim 16:8. ↩

548. Kaynak: Şemot 15:6. ↩

549. Kaynak: Tehillim 63:9. ↩

550. Kaynak: Yeşaya 41:10. ↩

551. Kaynak: Aggadat Bereşit. ↩

552. Kaynak: Tehillim 16. ↩

553. Kaynaklar: Tehillim 16:11; Midraş Tehillim. ↩

554. Kaynak: II. Melahim 2:11. ↩

555. Kaynaklar: Tehillim 16:11; Tehillim 16. ↩

556. Kaynak: Tehillim 16:11. ↩

557. Kaynak: Tehillim 16:11. ↩

558. Kaynaklar: Tehillim 16:11; Tehillim 16:10–11. ↩

559. Kaynak: Tehillim 16:11. ↩

560. Kaynak: Tanah, Tehillim 16:10-11. ↩