76. İddia: Zeharya 13:6’daki yaralar İsa’nın çarmıh yaralarıdır

İddia başlığının kaynak notları: ⁷⁸¹

Hristiyan iddiası

“Especially telling is Zechariah’s prophecy of the Jews weeping as a man for his only child, when at his second coming they see the marks in the hands where they crucified Christ (Zech. 12:10; 13:6). The style of their weeping will help them realize how God felt at the (temporary) loss of His only son at their hands through the crucifixion.”

Cevap

Hristiyan yorum, Zeharya 12:10 ile 13:6’yı aynı sahnenin iki parçası olarak okur. Ona göre İsrael gelecekte İsa’nın geri dönüşü sırasında onu görecek, ellerindeki çarmıh izlerini fark edecek ve öldürdüğü Maşiah olduğunu anlayacaktır. Hristiyan yorum bunu çok açık biçimde ifade eder: Yahudiler ikinci gelişte “Maşiah’ı çarmıha gerdikleri ellerdeki izleri” göreceklerdir. Böylece Zeharya 12:10’daki delinmiş kişi ile 13:6’daki yaralı kişi aynı kişiye, yani İsa’ya dönüşür. Fakat 13:6 tek başına okunduğunda bile ilk güçlük ortaya çıkar. İbranice ayet şöyledir: וְאָמַר אֵלָיו מָה הַמַּכּוֹת הָאֵלֶּה בֵּין יָדֶיךָ וְאָמַר אֲשֶׁר הֻכֵּיתִי בֵּית מְאַהֲבָי Ve-amar elav, ma ha-makkot ha-ele bein yadekha; ve-amar, aşer hukketi bet me-ahavai. Yaklaşık anlamıyla: “Biri ona, ‘Kollarının arasında bulunan bu yaralar nedir?’ diyecek; o da, ‘Beni sevenlerin evinde aldığım yaralardır’ diyecek.” Hristiyan yorumun kullandığı “ellerindeki izler” ifadesi İbranicenin söylediği şey değildir. Ayet בֵּין יָדֶיךָ — bein yadekha der. Bein “arasında” demektir; “ellerinin içinde” veya “ellerinde” anlamına gelmez. Modern JPS çevirisi bunu “sırtındaki yaralar” olarak verir ve sözcük sözcük ifadenin “kollarının arasında” olduğunu belirtir. Bu kullanım eski Yahudi yorumunda da ellerin avuç kısmındaki çivi delikleri olarak anlaşılmamıştır. Makkot geleneğinde Zeharya 13:6 doğrudan kırbaç cezasının kişinin iki omuzu arasına vurulan darbesiyle ilişkilendirilir. Nimukei Yosef, Rabbi Yehuda’nın görüşünü açıklarken kırkıncı darbenin bein ketefav — “omuzlarının arasına” — vurulduğunu ve bunun dayanağı olarak “Bu yaralar bein yadekha nedir?” ayetinin getirildiğini aktarır. Daha sonraki açıklamalar da bein yadekha ifadesini açıkça bein ha-ketefayim — “omuzların arası” — olarak anlar.⁷⁸² Dolayısıyla Hristiyan yorumun kanıtının ilk basamağında önemli bir değişiklik meydana gelmiştir. Zeharya: “Ellerindeki çivi yaraları nedir?” demez. Ayette çivi sözcüğü bulunmaz. Avuç içlerinden söz edilmez. Çarmıhtan söz edilmez. Hatta yaraların elde bulunduğunu söyleyen bir edat bile yoktur. Metnin “bein yadekha” sözü, eski Yahudi kullanımında omuzlar veya kollar arasındaki beden bölgesine uygulanabilir. Metzudat David de ayeti bedenin omuzlar arasındaki, kırbaç izlerinin görülebileceği bölgesi olarak açıklar.

Fakat asıl sorun yaraların yeri değildir. Asıl sorun yaralı kişinin kim olduğudur. Zeharya bunu okuyucunun tahminine bırakmaz. 13:6’dan birkaç cümle geriye gidildiğinde konu açıkça tanıtılır: “O gün… putların adlarını ülkeden kaldıracağım… peygamberleri ve murdar ruhu da ülkeden uzaklaştıracağım.” Zeharya 13:2⁷⁸³ Ardından peygamberlik etmeye devam eden kişi hakkında: “Sen yaşamamalısın, çünkü HaŞem’in adıyla yalan söyledin” deneceği ve kendi anne babasının onu deleceği anlatılır. 13:4’te bu yalancı peygamberlerin yaptıkları kehanetlerden utanacakları ve insanları aldatmak için peygamberlerin giydiği kıl giysiyi artık giymeyecekleri söylenir. 13:5’te aynı kişi: “Ben peygamber değilim; toprağı işleyen bir adamım.” diye kendisini gizlemeye çalışır. Hemen ardından 13:6 başlar: “Biri ona, ‘Bu yaralar nedir?’ diyecek…” İbranice anlatımda herhangi bir yeni kişi tanıtılmamıştır. 13:5’teki “ve-amar — ve diyecek” ile 13:6’daki “ve-amar elav — ve ona diyecek” birbirini izler. Bir önceki cümlenin adamı, şimdi bedenindeki yaralar hakkında sorgulanır. Metnin doğal akışında 13:6’daki kişi, birkaç kelime önce “Ben peygamber değilim” diyen ve peygamberlik geçmişini saklamaya çalışan kişidir. Metzudat David bunu tam olarak böyle açıklar. Ona göre 13:2’de sözü edilen peygamberler yalancı peygamberlerdir. 13:4’te bunlar geçmişteki yalanlarından utanır. 13:6’da kendilerinden birinin bedenindeki izler görülünce ona bunların ne olduğu sorulur. Metzudat David, yaraların yalancı peygamberlerin eski davranışlarını hatırlatan izler olabileceğini, kişinin ise bunların kendisini doğru yola döndürmek isteyenlerin verdiği cezadan kaldığını söylediğini açıklar.

Aynı kökün birkaç ayet sonra yeniden kullanılması daha da belirleyicidir. Hristiyan yorum, Zeharya 12:10’daki דקר — dakar, “delmek” fiilini 13:6’daki yaralarla birleştirerek tek bir çarmıh sahnesi kurar. Fakat 12:10 ile 13:6 arasında aynı kök zaten başka bir kişiye uygulanmıştır.⁷⁸⁴⁷⁸⁵ Zeharya 13:3 şöyle der: וּדְקָרֻהוּ אָבִיהוּ וְאִמּוֹ Udekaruhu avihu ve-immo. “Babası ve annesi onu delecek.” Buradaki dekaruhu tam olarak דקר — d-k-r köküdür. Ve kişi Maşiah olarak değil, HaŞem’in adıyla yalan söylemeye devam eden peygamber olarak tanıtılır. Bu kullanım, sözcük benzerliğinin tek başına kimlik kuramayacağını gösterir. Aynı birkaç ayet içinde “delmek” fiili vardır, fakat metin onu açıkça yalancı peygamber bağlamında kullanmaktadır. Demek ki dakar kelimesinin bulunması kendi başına “çarmıha gerilmiş Maşiah” anlamına gelmez. Eski rabbinik kullanım da 13:6’yı İsa’nın çarmıh yaralarının gizli tanımı olarak okumamıştır. Makkot geleneğinde ayet mahkeme kırbacının omuzlar arasındaki darbesine uygulanır. Yalkut Şimoni ise “Bu yaralar nedir?” sözünü mitsvot uğruna dayak yiyen veya eziyet gören İsrael mensubuna uygular: kişinin aldığı yaralar onu gökteki Babasına daha fazla bağlayan acılar olarak yorumlanır. Vayikra Rabba da aynı ayeti Şabat, matsa, brit mila, suka, lulav ve tefilin gibi mitsvot uğruna eziyet gören Yahudilerin yaralarıyla ilişkilendirir.⁷⁸⁶ Bunların hiçbiri ayetin tek peşatını belirlemek zorunda değildir. Makkot halakhik bir kullanım, Midraş ise deraştır. Fakat kaynakların ortak tanıklığı önemlidir: Zeharya 13:6’daki yaralar eski Yahudi metin dünyasında “gelecekte Maşiah’ın ellerindeki çarmıh delikleri” diye sabitlenmiş değildir. Aksine beden üzerindeki ceza, eziyet veya disiplin izleri olarak farklı biçimlerde anlaşılmıştır.

Hristiyan yorum burada farklı bir karşılık verir. 13:6’nın 13:5’teki yalancı peygamberle değil, daha önce 12:10’da delinmiş olan kişiyle bağlantılı olduğu söylenebilir. Bu okumaya göre 12:11–13:5 bir ara bölüm sayılır; 13:6 tekrar delinmiş Maşiah’a döner, 13:7’deki “Çobanımı vur” sözü de aynı Maşiah yorumunu destekler. Bazı Hristiyan yorumcular bu yapıyı açıkça savunur. Fakat bunun bedeli oldukça yüksektir. Çünkü 13:6’yı 12:10’a bağlamak için, hemen önceki cümleyle kurulan açık gramer zincirinin kesilmesi gerekir. 13:5’te bir adam konuşur. 13:6 “ve biri ona diyecek” sözleriyle devam eder. “Ona” zamirinin en yakın ve açık karşılığı bu adamdır. Metin, “sonra daha önce sözünü ettiğim delinmiş kişiye dönersek” gibi herhangi bir geçiş yapmaz. Üstelik Masoretik bölümleme de Hristiyanların önerdiği yerde bir kopuş göstermez. 13:6’nın sonunda פ — petuha, yani bölüm sonunu gösteren Masoretik işaret bulunur. Başka bir deyişle 13:2–6 bir bütün halinde kapanır, 13:7’de “Ey kılıç, çobanıma karşı uyan” sözleriyle yeni bir birim başlar. Bu durum 13:7’nin nasıl yorumlanacağı sorusunu tek başına çözmez; fakat 13:6’nın 13:5’ten koparılıp 13:7’ye yapıştırılmasını da desteklemez.

13:7’nin Maşiah’a uygulanabileceği kabul edilse bile aynı sonuç geçerlidir. Yeni bir cümlede yeni bir öznenin tanıtılması, önceki cümlenin öznesini geriye doğru değiştirmez. Bir metin önce yalancı peygamberi anlatıp ardından bir çobandan söz edebilir. İkinci kişinin önemli olması birinci kişiyi ikinci kişi haline getirmez. Nitekim Metzudat David, 13:7’yi bile Babil yöneticileri ve halklarını anlatan ayrı bir söylem olarak okur; bu da 13:7’nin kimliği konusunda Yahudi yorumunun Hristiyan yorumun kurduğu zorunlu bağlantıyı paylaşmadığını gösterir. Hristiyan yorumun ikinci geliş tablosu ise ayetten daha da uzaktadır. Zeharya 13:6’da kişinin öldüğü söylenmez. Dirildiği söylenmez. Göğe çıktığı söylenmez. Yüzyıllar veya binyıllar sonra geri geldiği söylenmez. Yahudilerin onu daha önce çarmıha gerdiği söylenmez. Yaraların çivi izleri olduğu söylenmez. Bunların tamamı İsa anlatısı önceden kabul edildiğinde ayetin içine yerleştirilen bilgilerdir. Hristiyan yorumun kendi cümlesindeki “ikinci gelişte ellerindeki, onu çarmıha gerdikleri izleri görecekler” anlatısının önemli bölümü Zeharya 13:6’da bulunmaz.

⁷⁸⁷Daha da önemlisi, Hristiyan yorumun okuması ayetin hemen önündeki kişiyi görmezden gelir. Zeharya 13:5’teki adam “Ben peygamber değilim” demektedir. Eğer 13:6 aniden İsa’ya aitse, metin bir kelimelik açıklama vermeden yalancı peygamberden Maşiah’a geçer, sonra 13:7’de yeniden çobana geçer. Hristiyan yorum böyle ani bir özne değişimi varsayar; metnin doğal akışı bunu gerektirmez. Hristiyan yorumun ihtiyaç duyduğu kişi değişimi, doğrudan İbranice cümleden değil, İsa’nın yaralarını önceden bilen okuyucunun beklentisinden gelir. Zeharya 13:6 İsa’nın ellerindeki çarmıh yaralarını tarif etmez. İbranice “ellerindeki yaralar” değil, bein yadekha — “kollarının/ellerinin arasında” der; eski Yahudi geleneği bunu omuzlar arasındaki beden bölgesiyle ilişkilendirmiştir. Daha belirleyici olan ise gramer ve bağlamdır: yaralı kişi, hemen önce kendisini peygamber olarak tanımaktan kaçınan yalancı peygamberdir. Onu İsa yapmak için 13:5 ile 13:6 arasındaki doğal bağlantının kesilmesi ve ayetin on cümle gerideki 12:10’a bağlanması gerekir.⁷⁸⁸ Hristiyan yorum bu nedenle Zeharya’nın verdiği bir çarmıh ayrıntısını keşfetmez. Hristiyan metinlerindeki yaralı İsa görüntüsünü Zeharya 13:6’ya taşıdıktan sonra, “bein yadekha” sözünü “ellerindeki çivi izleri” olarak okur. İbranice metnin kendisi ne bu yaraların yerini ne yaralı kişinin kimliğini Hristiyan yorumun söylediği biçimde verir.

Kaynaklar

781. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 7–8. ↩

782. Kaynak: Zeharya 13:6. ↩

783. Kaynak: Zeharya 13:2. ↩

784. Kaynak: Zeharya 12:10. ↩

785. Kabalat.com, “Zeharya 12:10 ayeti İsa hakkında mıdır?”; “Zeharya 12:10 ‘delip geçtikleri yüzünden, Bana bakacaklar’”. ↩

786. Kaynaklar: Vayikra Rabba; Yalkut Şimoni. ↩

787. Kaynak: Zeharya 13:6. ↩

788. Kaynak: Zeharya 13:6. ↩