77. İddia: Miha 5 Maşiah’ın fiziksel olarak Betlehem’de doğacağını kesin biçimde söyler

İddia başlığının kaynak notları: ⁷⁸⁹

Hristiyan iddiası

“Micah 5 is speaking of Messiah in the future tense: ” Thou, Bethlehem…out of thee shall he come forth unto me (i.e. as God’s very own son, implying a virgin birth?) that is to be ruler in Israel; whose goings forth have been of old, from everlasting” (Mic.5:2), showing that this is about a future person, although his ancestry (” goings forth” ) goes far back. 1 Sam.17:12 just makes the point that David was from Bethlehem Ephratah -and because Messiah is to be the great descendant of David, it is fitting that he should have been born in David’s city.”

Cevap

Miha 5, Hristiyan yorumun kullandığı metinler arasında gerçekten güçlü bir Maşiah metnidir. Targum Yonatan ayetteki yöneticiyi açıkça Maşiah diye adlandırır. Raşi “senden Benim için çıkacak” sözünü Maşiah ben David olarak açıklar; Radak da ayeti gelecekteki Melekh HaMaşiah ile ilişkilendirir. Güçlü Yahudi yorum geleneği ayeti Maşiah ile ilişkilendirir.⁷⁹⁰ Metnin kesin söylediği şey ise daha sınırlıdır: Miha, Maşiah’ın Betlehem’de fiziksel olarak doğacağını mı söyler, yoksa onun David hanesinden gelen tarihsel kökenini Betlehem’e mi bağlar? Hristiyan yorumun kendi sözleri bu ayrımı açıkça gösterir. Önce Miha 5 ile I. Şemuel 17:12 arasında paralellik kurarak ayetin David’in, yani Maşiah’ın atasının Betlehem’de doğmuş olduğunu hatırlattığını söyler. Ardından Maşiah David’in büyük soyundan geleceği için onun da David’in kentinde doğmuş olmasının “uygun” olduğunu belirtir. Daha sonra ise bu yorumu sabit bir kimlik işareti haline getirerek İsa’dan “Betlehem’de doğmuş Maşiah” diye söz eder.⁷⁹¹ Hristiyan yorumun yorumundaki belirleyici geçiş tam bu noktadadır.

Miha’nın İbranicesi şöyledir: וְאַתָּה בֵּית־לֶחֶם אֶפְרָתָה צָעִיר לִהְיוֹת בְּאַלְפֵי יְהוּדָה מִמְּךָ לִי יֵצֵא לִהְיוֹת מוֹשֵׁל בְּיִשְׂרָאֵל וּמוֹצָאֹתָיו מִקֶּדֶם מִימֵי עוֹלָם Ve-ata Bet-Lehem Efrata, tsair lihyot be-alfei Yehuda; mimkha li yetse lihyot moşel be-Yisrael, umotsaotav mikedem mimei olam. “Sen, Betlehem Efrata, Yehuda’nın toplulukları arasında küçük olsan da, İsrael’de Benim için yönetecek olan senden çıkacak; onun kökenleri eski zamandan, kadim günlerdendir.” Ayet: מִמְּךָ לִי יֵצֵא — mimkha li yetse der. Kelime kelime: “Senden Benim için çıkacak.” Fakat: “Betlehem’de doğacak” demez. Miha doğumu anlatmak istediğinde doğum dilini açıkça kullanır. Hemen sonraki ayette: עַד־עֵת יוֹלֵדָה יָלָדָה — ad et yoleda yalada “doğuracak olan doğuruncaya kadar” der. י־ל־ד — y-l-d, doğmak/doğurmak kökü açık biçimde bulunmaktadır. 5:1’deki yönetici için ise nolad — “doğdu”, yivaled — “doğacak” veya benzeri bir doğum fiili kullanılmaz. Söylenen şey onun Betlehem Efrata’dan çıkacağıdır.

Bu elbette fiziksel doğum yorumunu imkansız hale getirmez. Bir kişi bir kentten “çıkıyorsa”, o kent onun doğum yeri olabilir. Fakat mümkün bir yorum ile ayetin bunu kesin olarak söylemesi aynı şey değildir. Buradaki Betlehem bağlantısının başka ve çok doğal bir anlamı vardır: David hanesinin kökeni. I. Şemuel 17:12 David’i şöyle tanıtır:⁷⁹² וְדָוִד בֶּן־אִישׁ אֶפְרָתִי הַזֶּה מִבֵּית לֶחֶם יְהוּדָה “David, Yehuda Betlehem’inden bu Efratlı adamın oğluydu.” Miha’daki Betlehem, Efrata ve Yehuda üçlüsü, David anlatısındaki aynı soy coğrafyasını çağrıştırır. Eski Yahudi kaynakları da Betlehem ile Efrata’nın bu bağını açık biçimde korur. Tosefta, Rahel’in Efrata yolunda, yani Betlehem’de gömülmesinden söz ederken Miha 5:1’i doğrudan Betlehem’in Yehuda içindeki yerini belirlemek için kullanır. Daha önemlisi, Raşi’nin Maşiah ile ilgili açıklaması tam olarak bu yöndedir.⁷⁹³ Raşi önce: וְאַתָּה בֵּית לֶחֶם אֶפְרָתָה sözünü açıklarken: שֶׁיָּצָא דָוִד מִשָּׁם der: “David oradan çıktığı için.” Ardından “senden Benim için çıkacak” sözünde gelecek kişinin Maşiah ben David olduğunu belirtir. Raşi ayeti hem açıkça Maşiah ile ilgili okur hem de Betlehem’in önemini David’in oradan çıkmasına bağlar.⁷⁹⁴ Başka bir deyişle: Betlehem David’in kökünü, David de Maşiah ben David’in hanedan çizgisini gösterir. Raşi’nin kurduğu bağ hanedan çizgisidir. Betlehem’i Maşiah’ın zorunlu fiziksel doğum yeri olarak okumak ise başka bir iddiadır.

Radak bunu daha da açık hale getirir. Ona göre Betlehem küçük olsa bile oradan gelecekteki yönetici, yani Melekh HaMaşiah çıkacaktır. Fakat hemen ardından bunun nedenini açıklar:⁷⁹⁵ כִּי מִזֶּרַע דָּוִד שֶׁהָיָה מִבֵּית לֶחֶם יִהְיֶה “Çünkü o, Betlehem’den olan David’in soyundan olacaktır.” Ardından: וּמוֹצָאֹתָיו מִקֶּדֶם מִימֵי עוֹלָם sözünü de Maşiah’ın kadim kökeninin David’e kadar uzanması şeklinde açıklar: David ile Maşiah arasında uzun bir zaman bulunacaktır. Radak için ayet gerçek Maşiah’tan söz eder. Buna rağmen “Betlehem” bilgisinin anlamı Maşiah’ın annesinin doğum sırasında bulunacağı adres değildir. Bilgi, Maşiah’ın hangi hanedan çizgisinden geleceğini göstermektedir.⁷⁹⁶ Hristiyan yorumun başvurduğu eski Yahudi gelenekleri de fiziksel doğumu zorunlu hale getirmez. Targum Yonatan ayeti çok açık biçimde:⁷⁹⁷ מִנָךְ קֳדָמַי יִפּוֹק מְשִׁיחָא “Senden, Benim önümden Maşiah çıkacak” diye yorumlar. Bu, Maşiah ile ilgili okuma için güçlü bir kaynaktır. Fakat Targum da “Maşiah orada doğacak” şeklinde ayrı bir doğum fiili eklemez. İbranicedeki mimkha yetse — senden çıkacak düşüncesini koruyarak kişiyi Maşiah olarak tanımlar. Bu nedenle Targum Hristiyan yoruma Maşiah kimliği konusunda destek verir; zorunlu fiziksel doğum yeri konusunda ise iddia edilen fazladan adımı vermez.⁷⁹⁸ Maharzu’nun Bereşit Rabba üzerine açıklaması aynı yapıyı başka bir biçimde korur. Miha’daki “kökenleri kadimden” ifadesini Maşiah’ın çok eski köküyle ilişkilendirirken, Maşiah’ın David’den geldiğini, David’in de Efrati Betlehem olarak tanımlandığını özellikle belirtir. “Kadim köken” düşüncesi de doğrudan bir doğum adresinden çok David soyunun derin tarihsel köküne bağlanmaktadır.

Hristiyan yorumun dikkate aldığı Bereşit Rabba geleneği ise daha da farklı bir katmandadır. Hazal, “Tanrı’nın ruhu suların üzerinde hareket ediyordu” sözünü “Maşiah kralının ruhu” olarak açıklayabilir. Bu deraş, Maşiah düşüncesinin yaratılışın amacı içine yerleştirilmesiyle ilgilidir. Daha sonraki Maharzu açıklaması da Maşiah’ın adının veya düşüncesinin yaratılıştan önce bulunduğu fikrini Miha 5 ile ilişkilendirir.⁷⁹⁹ Bu tür bir kaynak: “Maşiah fiziksel olarak Betlehem’de doğacaktır” iddiasını kanıtlamaz. Aynı şekilde “mikedem mimei olam” ifadesi de bunu değiştirmez. Hristiyan yorum da sözlerin kişinin ezelden beri yaşayan ilahi bir varlık olduğunu söylemek zorunda olmadığını kabul eder: sözler kişinin ezelden beri yaşayan ilahi bir varlık olduğunu söylemek zorunda değildir. Mikedem ve mimei olam Tanah’ın başka yerlerinde kadim tarihsel zamanlar için de kullanılabilir. Hristiyan yorum bunu kendisi açıkça belirtir. Radak da aynı nedenle “kökenleri kadimden” sözünü David’e kadar uzanan eski hanedan kökü olarak açıklar.⁸⁰⁰ Ayetin yapısını basit bir örnekle görmek mümkündür. Bir kişiye: “Senin ailenden ülkeye yeniden bir kral çıkacak; onun kökleri eski krallara dayanır” denildiğini düşünelim.

Bu söz gelecek kralın hangi soy zincirine ait olduğunu çok güçlü biçimde belirleyebilir. Fakat kralın annesinin doğum sırasında ailenin ilk yurdunda bulunacağını ayrıca söylemez. Soyun çıktığı yer ile bireyin doğduğu yer çoğu zaman aynı olabilir; fakat dil bakımından bunlar iki ayrı bilgidir. Miha 5’te de Betlehem, sıradan bir kent adı olarak kullanılmaz. Efrata, Yehuda, David’in ailesi ve eski kökenler aynı cümlede birleşir. Raşi ile Radak’ın metni David hanedanına bağlamasının nedeni budur.⁸⁰¹ Hristiyan yorum burada şu karşılığı verir: Maşiah David soyundan gelecekse peygamber neden yalnız “David’in soyundan” demek yerine doğrudan Betlehem’e seslenir? “Senden çıkacak” sözü kişinin gerçekten oradan çıkmasını, dolayısıyla orada doğmasını düşündürebilir. Miha 5’in dili fiziksel doğum okumasını dışlamaz; fakat bu okuma ayetin tek zorunlu anlamı değildir. Fakat iddia bundan daha güçlü olduğunda sorun başlar. Çünkü aynı ayeti açıkça Maşiah ben David’e uygulayan Raşi, Betlehem sözünü David’in oradan çıkmasıyla açıklar. Açıkça Maşiah kralından söz eden Radak, “çünkü Betlehemli David’in soyundan olacaktır” der. Targum Yonatan Maşiah kelimesini ayete yerleştirir, fakat fiziksel doğum ifadesi eklemez. Bu kaynakların hiçbiri Maşiah ile ilgili okumayı reddetmeden Betlehem’i David hanesinin kökü olarak anlayabilmektedir.⁸⁰²

Miha 5’in Maşiah hakkında okunması ile Maşiah’ın fiziksel doğum yerini kesin biçimde belirlemesi aynı iddia değildir. Hristiyan yorumun kendi anlatımı da bu geçişi gösterir. Önce Betlehem’in David’in doğum yeri olduğunu kabul eder. Sonra Maşiah David’in soyundan olduğu için onun da Betlehem’de doğmasının uygun olduğunu söyler. Birkaç cümle sonra bu uygunluk “Betlehem’de doğmuş Maşiah İsa” biçiminde bir kimlik kanıtına dönüşür. “Uygundur” ile “peygamber bunu zorunlu kılmıştır” aynı cümle değildir. Miha 5’in güçlü sözü şudur: İsrael’in gelecekteki yöneticisi, kadim kökü Betlehem Efrata’ya ve oradan David hanesine uzanan krallık çizgisinden gelecektir. Raşi ve Radak bunu açıkça Maşiah ben David olarak okur. “Maşiah’ın annesi onu fiziksel olarak Betlehem kentinde dünyaya getirecektir” şeklindeki daha dar cümle ise ayette yazılı değildir. Böyle bir doğum Miha 5 ile uyumludur; fakat uyum, zorunlu anlam değildir.⁸⁰³ Miha 5 Betlehem’i Maşiah’ın David soyundaki köküne bağlar. Ayet Maşiah’ın Betlehem’de doğmasıyla uyumlu olsa da, fiziksel doğumu tek mümkün anlam olarak belirlemez. Hristiyan anlatısı İsa’nın doğumunu Betlehem’e yerleştirerek Miha 5’teki coğrafi ifadeyle bir eşleştirme kurar; Miha 5 bu ayrıntıyı Nasıralı İsa’yı tanımlayan zorunlu bir Maşiah kimlik işareti haline getirmez.

⁸⁰⁴

Kaynaklar

789. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 35–41. ↩

790. Kaynaklar: Miha 5; Targum Yonatan; Targum; Raşi, Miha 5 yorumu; Radak, Miha 5 yorumu. ↩

791. Kaynaklar: Miha 5; I. Şemuel 17:12. ↩

792. Kaynak: I. Şemuel 17:12. ↩

793. Kaynaklar: Miha 5:1; Raşi, Miha 5:1 yorumu; Tosefta. ↩

794. Kaynak: Raşi. ↩

795. Kaynak: Radak. ↩

796. Kaynak: Radak. ↩

797. Kaynaklar: Targum Yonatan; Targum. ↩

798. Kaynak: Targum. ↩

799. Kaynaklar: Miha 5; Bereşit Rabba. ↩

800. Kaynak: Radak. ↩

801. Kaynaklar: Miha 5; Raşi, Miha 5 yorumu; Radak, Miha 5 yorumu. ↩

802. Kaynaklar: Targum Yonatan; Targum; Raşi; Radak. ↩

803. Kaynaklar: Miha 5; Raşi, Miha 5 yorumu; Radak, Miha 5 yorumu. ↩

804. Kaynak: Miha 5. ↩