117. İddia: Rabbinik görüş ayrılıkları dini hukuk otoritesinin geçersizliğini gösterir
Hristiyan iddiası
“How can Rabbinic teaching about Jesus of Nazareth be accepted as inspired and reliable, when they are so evidently prone to error, as shown by their contradiction of themselves?”
Cevap
Hristiyan yorumun bir sonraki itirazı Bet Şammay ile Bet Hillel arasındaki görüş ayrılıklarına dayanır: rabbiler birçok konuda farklı düşünmüştür; Maşiah konusunda da aynı görüşte değildir; buradan rabbilerin hata yapabileceği ve birbirleriyle çelişebileceği sonucunu çıkarır. Buraya kadar sorun yoktur. Yahudilik hiçbir rabbinin her sözünde yanılmaz olduğunu söylemez.1373 Sorun, yanılabilirler önermesinden öyleyse yetkili bir dini hukuk kurumu olamazlar sonucuna geçildiğinde başlar.
Tora bu iki şeyi birbirinden ayırır. Vayikra 4:13, bütün topluluğun yanıldığı ve bir meselenin topluluğun gözlerinden saklı kaldığı bir durumu açıkça düzenler. Sifra bu ifadeyi Büyük Sanhedrin’in yanlış hukuki yönlendirmesiyle ilişkilendirir; Horayot da merkezi mahkemenin yanlış kararı üzerine halkın davranması sorununu ayrıntılı biçimde işler.1374 Demek ki Tora’nın dünyasında iki cümle aynı anda doğrudur: mahkemenin yetkisi vardır ve mahkeme hata edebilir. Yanılma ihtimali yetkiyi yok etseydi, Tora merkez kurumun yanılmasına ilişkin hukuk kurmazdı.
Gündelik hayatta da bunu ayırırız. Bir doktor hata yapabilir; bundan tıbbın bulunmadığı sonucu çıkmaz. Bir mühendis yanlış hesap yapabilir; bundan mühendisliğin her insanın kişisel sezgisine bırakılması gerektiği sonucu çıkmaz. Bir yargıç yanlış karar verebilir; bundan mahkeme fikri ortadan kalkmaz. Tam karşısına, hata ihtimali yöntem, denetim, itiraz, kayıt ve düzeltme ihtiyacını doğurur.
Devarim 17 zaten görüş ayrılığını kurumun başlangıç şartı olarak kabul eder: yerel kapılarda çözülemeyen divrei rivot, uyuşmazlık meseleleri vardır ve bu yüzden merkezi yere çıkılır.1375 Görüş ayrılığı, yargı otoritesinin niçin var olamayacağının değil niçin gerekli olduğunun sebebidir. Herkes aynı sonucu kendiliğinden verseydi merkezi karar kurumuna daha az ihtiyaç olurdu.
Eruvin 13b’de Bet Şammay ile Bet Hillel’in üç yıl tartıştığı anlatılır. Göksel ses iki taraf için de “Bunlar da bunlar da yaşayan Tanrı’nın sözleridir” derken uygulamanın Bet Hillel’e göre olacağını bildirir.1376 Bu söz her iki zıt davranış aynı anda uygulanmalıdır demek değildir. Bir Tora meselesinde birden fazla ciddi yorum yolu bulunabileceğini, fakat toplumun uygulamada yine belirli bir yolu izlemesi gerektiğini anlatır. Tartışmanın değeri ile ortak uygulamanın gereği birbirine rakip değildir.
Mişna Eduyot’un ilk bölümü bu yapıyı bilinçli biçimde korur. Şammay ve Hillel’in kabul edilmeyen görüşlerinin neden yazıldığını sorar ve bunun gelecek kuşaklara en büyük bilgelerin bile kendi görüşlerinde inat etmemesi gerektiğini öğretmek için olduğunu söyler. Ardından, çoğunluğa karşı tek kişinin görüşü neden kaydedilir diye sorar; bir gelecekteki mahkemenin belirli şartlarda o görüşe dayanabilmesi ihtimalini kayda geçirir. Rabbi Yehuda ise başka bir gerekçe verir: daha sonra biri “Ben geleneği böyle aldım” dediğinde bunun daha önce reddedilmiş azınlık görüşü olduğu bilinsin.1377
Bu son derece öğreticidir. Rabbinik literatür yanılmazlık görüntüsü üretmek isteseydi en kolay yol kaybeden görüşleri, yanlış cevapları ve değiştirilen kanaatleri silmek olurdu. Mişna bunun tam karşısını yapar. Bet Şammay’ın kaybeden görüşlerini, Rabbi Eliezer’in reddedilen yollarını ve Rabbi Meir gibi büyük bilgelerin her kanaatinin uygulama haline gelmediğini biliriz; Talmud kimi soruları teyku diye çözümsüz de bırakır. Hangi yolun düşünüldüğünü, hangisinin kabul edilmediğini ve bazen neden saklandığını gösterir. Bir hesap dosyasında yalnız son rakamın tutulup bütün ara hesapların silinmesi güveni artırmaz; sonucun nasıl elde edildiğini sınamayı zorlaştırır. Rabbinik tartışma hafızası çoğu zaman ara yolları da korur.
Hristiyan yorumun ilham kelimesini buraya getirmesi başka bir karışıklık yaratır. Halakhik bilge peygamber değildir. “Tanrı şimdi bana yeni bir vahiy verdi” demekle “verilmiş Tora, aktarılmış gelenek, önceki kararlar ve yorum ölçüleri içinde bu mesele böyle çözülmelidir” demek aynı bilgi türü değildir.1378 Yahudilik, her rabbinin her cümlesini yeni Tanrısal vahiy saymadığı için rabbilerin birbirleriyle tartışması sistemin kendi iddiasıyla çelişmez.
Bava Metsia’daki Lo baŞamayim hi anlatısı bu ayrımı daha da keskinleştirir. Hukuki tartışma, göksel sesin bile verilen Tora’nın içindeki karar yönteminin yerine geçirilmemesi gerektiği fikriyle sonuçlanır.1379 Böyle bir gelenek için rabbiler birbirinden farklı düşünüyor; demek ki peygamber değiller itirazı hedefini bulmaz. Zaten hukuki otorite peygamberlik iddiasına dayandırılmamıştır.
Çoğunluk ilkesinin anlamı da dikkatle kurulmalıdır. Yetmiş kişinin bir fizik gerçeği hakkında aynı hatayı yapması gerçeği değiştirmez. Çoğunluk metafizik hakikati meydana getiren bir güç değildir. Fakat bir toplumun aynı olay hakkında iki uygulanabilir hukuki görüş bulunduğunda nasıl davranacağı belirlenmek zorundadır. Her birey yalnız kendi yorumunu son söz sayarsa ortak hukuk çözülür.1380 Çoğunluk veya yetkili mahkeme, dünyanın ne olduğunu yaratmaz; sonlu insanların verilen Tora altında ortak olarak ne yapacağını belirler.
Kaynak türleri arasındaki fark da bu noktada unutulmamalıdır. Bir halakhik karar, bir aggada, bir Tanah yorumu ve Maşiah zamanına ilişkin eskatolojik bir tahmin aynı ağırlıkta değildir. Rabbi Hillel’in Sanhedrin’de Maşiah hakkında söylediği tartışmalı söz ile Bet Hillel’in medeni veya ritüel hukuk alanındaki kabul edilmiş uygulaması tek kategori sayılamaz.1381 Hristiyan yorum bunların hepsini rabbiler çelişiyor başlığı altında topladığında, çelişkinin hangi tür metinde ve hangi yetki düzeyinde bulunduğunu kaybeder.
Bu yüzden belirli bir rabbinin İsa hakkındaki sözü Hristiyan için bağımsız kanıt olmayabilir; bunu kabul etmekte zorluk yoktur. Bir aggadik söz de Büyük Sanhedrin kararı değildir. Fakat buradan bütün Tora yorum geleneğinin yetkisiz olduğu sonucu çıkmaz.1382 Her rabbinin her görüşü doğru mudur? sorusuyla Tora yanılabilir insanlardan oluşan bir yargı ve yorum düzeni kurmuş mudur? sorusu ayrıdır. Birincisine hayır demek, ikincisine de hayır demeyi gerektirmez.
Tora’nın kendi örgüsü bunun tersini gösterir. Devarim 17 yetkili karar yolunu kurar; Vayikra 4 kurumun hata edebileceğini bilir; Eruvin 13b ciddi görüş ayrılığı ile tek uygulamayı yan yana tutar; Eduyot azınlık görüşünü yok etmek yerine neden kayda geçirdiğini açıklar.1383 Bu nedenle rabbiler yanılabilir, öyleyse dini hukuk otoritesi olamaz çıkarımı Tanah’a açıkça aykırıdır. Tora insan yargıcını yetkilendirirken onun insan olmaktan çıkacağını hiçbir yerde söylemez.
Yanılmazlık ile otorite aynı şey değildir. Yahudi hukuk düzeninin amacı kusursuz insanlar bulmak değil, yanılabilir insanların Tora’nın verdiği yöntem içinde tartışmasını, karar vermesini, hatayı fark ettiğinde düzeltmesini ve toplumu ortak bir uygulamada tutmasını sağlamaktır.1384 Bet Şammay ile Bet Hillel’in tartışması bu düzeni geçersiz kılmaz. Böyle bir düzene neden ihtiyaç bulunduğunu gösterir.
Kaynaklar
Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 51–55; Bet Şammay, Bet Hillel ve Maşiah’a ilişkin görüş ayrılıklarını rabbinik güvenilirliğe karşı kullanması. ↩
Vayikra 4:13–21; Sifra, Vayikra Dibbura de-Hovah 4; Bavli Horayot, merkezi mahkemenin yanlış yönlendirmesi ve toplumun buna göre davranmasıyla ilgili sugyot. ↩
Devarim 17:8; divrei rivot ve yerel düzeyde çözülemeyen uyuşmazlık. ↩
Bavli Eruvin 13b; Bet Şammay ile Bet Hillel’in tartışması, elu ve-elu divrei Elohim hayim ve halakhanın Bet Hillel’e göre belirlenmesi. ↩
Mişna Eduyot 1:4–6; Şammay-Hillel görüşlerinin ve azınlık görüşünün neden kaydedildiğine ilişkin açıklamalar. ↩
Peygamberlik ile halakhik kararın farklı bilgi türleri olması; karşılaştırma için Devarim 17:8–12 ve 18:15–22. ↩
Bavli Bava Metsia 59b; göksel sesin hukuki sürecin yerine geçirilmemesi. ↩
Şemot 23:2’deki çoğunluk ilkesi ve Bava Metsia 59b’deki uygulaması; hukuki kararın fizik veya metafizik gerçeği yaratması anlamına gelmez. ↩
Aggada, Tanah yorumu, eskatolojik görüş ve halakhanın tek kaynak türü olmadığı; örnek olarak Bavli Sanhedrin 98b ile halakhik Mişna ve Talmud sugyotunun farklı işlevleri. ↩
Belirli bir rabbinin İsa hakkındaki kişisel veya aggadik sözünün Büyük Sanhedrin kararı olmaması, genel yargı kurumunun yetkisizliğini göstermez. ↩
Devarim 17:8–12; Vayikra 4:13–21; Bavli Eruvin 13b; Mişna Eduyot 1:4–6. ↩
Mişna Eduyot 1:4–6; Bavli Horayot; yanılma, azınlık görüşü, karar ve düzeltmenin rabbinik hukuk hafızasında birlikte korunması. ↩
