116. İddia: Bu karar bağlayıcı değildir

Hristiyan iddiası

“The quotation of Deut.17:8-13 is hardly proof that the views of modern Rabbis about Jesus should be accepted. It describes how in difficult cases the opinion of the High Priest and the priests on duty at the temple should be sought and obeyed. Their pronouncement is called ” the sentence of the law which they shall teach thee” (v.11) -i.e. all they were doing was reiterating the relevant parts of the Mosaic Law already existing.”

Cevap

Hristiyan yorum aslında eski merkezi kararın bağlayıcılığını bütünüyle reddetmez. Bet HaMikdaş çevresindeki kohenlere başvurulacağını ve onların sözünün dinleneceğini kabul eder. İtirazı, sonraki rabbilerin bu yetkiyi devraldığının kanıtlanmadığı ve onların kohen soylarını gösteremediği noktasındadır.¹³⁶¹ Bu nedenle soru kararın hiç bağlayıcı olup olmadığı değil, Devarim 17’deki kurumun yalnız kohen soyuna indirgenip indirgenemeyeceğidir.

Ayetin kendisi buna izin vermez. Devarim 17:9 “kohenlere” deyip durmaz; “kohenler Levilere ve o günlerde bulunacak yargıca” gitmeyi söyler. Birkaç ayet sonra itaatsiz kişi için yine “orada HaŞem’e hizmet etmek üzere duran koheni veya yargıcı dinlemeyen” ifadesi kullanılır.¹³⁶² Demek ki yargı düzeni kohenlik ile ilişkilidir, fakat kohenlikle özdeş değildir. Ha-şofet, yani yargıç, ayetin bağımsız unsurudur.

Tora’nın başka yerleri de bunu destekler. Devarim 16 bütün kapılara yargıçlar ve görevliler atanmasını ister. Şemot 18’de Yitro, Moşe’ye yetenekli ve Tanrı’dan korkan insanları halkın davalarını görmeleri için seçmesini söyler. Bamidbar 11’de yetmiş ihtiyar kamusal sorumluluğu paylaşır.¹³⁶³ Moşe Aharon soyundan bir kohen değildir; Yehoşua da kohen değildir; ihtiyarlar ve Şoftim kurumu da yalnız kohenlerden oluşmaz. Bu yapı yalnız Aharon soyundan gelen kişi hukuk açıklayabilir değildir.

Sifrei Devarim tam bu noktayı açıkça sorar: merkezi mahkemede kohen veya Levi bulunmazsa mahkeme geçersiz mi olur? Cevap hayırdır; çünkü ayet ayrıca yargıç der. Sifrei, “o günlerdeki yargıç” ifadesini de insanın kendi çağında bulunan ehil yargıca başvurması gerektiği şeklinde okur.¹³⁶⁴ Bu, Hristiyan yorumun soy itirazını doğrudan sınırlar. Kohenlik soyu başka bir statüdür; yargıçlık yetkisini yalnız ona bağlamak ayetin kendi eklediği yargıç kelimesini gereksiz kılar.

Ezra 2’de bazı ailelerin kohen soyağacını kanıtlayamadıkları için kohenlikten uzak tutulması bu nedenle karşı örnek değildir. Orada tartışılan şey kohenlik hizmetidir.¹³⁶⁵ Bir kişinin mizbeah hizmeti, teruma veya kohenlik statüsü için soyağacı göstermesiyle, bir Tora bilgesinin mahkeme üyeliğine hangi ölçülerle seçileceği aynı soru değildir. Rabbiler kohen soylarını gösteremiyor demek, ancak Tora yargıçlığı yalnız kohen soyuna bağlasaydı belirleyici olurdu.

Devarim 17’nin “o günlerde bulunacak yargıç” sözü ayrıca kurumun tek bir tarihsel kuşağa dondurulmadığını gösterir. Tora, Moşe’den veya ilk Bet HaMikdaş’taki belirli isimlerden söz etmez; insanı kendi gününde bulunan yargıca gönderir.¹³⁶⁶ Bu, her sonraki kişinin aynı derecede yetkili olduğu anlamına gelmez. Büyük Sanhedrin’in, daha küçük mahkemelerin, sonraki semikha düzeninin ve modern rabbinin yetki alanları birbirinden farklıdır. Fakat kuşak değişti diye yargı fikrinin ortadan kalktığı da söylenemez.

Bet HaMikdaş’ın yıkılması elbette önemli bir kırılmadır. Merkezi mahkemenin tapınakla bağlantılı bazı yetkileri ve özellikle Devarim 17’deki asi bilgeye uygulanacak ağır ceza tarihsel şartlara bağlıdır. Rabbinik gelenek bunu bilir; Yavne sonrası durumu Bet HaMikdaş döneminin bütün yetkileri sürüyormuş gibi anlatmaz.¹³⁶⁷ Bir kurumun bazı yetkilerini kaybetmesiyle, Tora öğreniminin, yerleşmiş kararların, aktarılmış geleneklerin ve mahkeme yönteminin tamamının yok olması aynı şey değildir.

Mişna Avot’un Moşe → Yehoşua → ihtiyarlar → peygamberler → Anşe Kneset HaGedola diye özetlenen zinciri, rabbinik geleneğin kendisini nasıl gördüğünü gösterir.¹³⁶⁸ Rambam da Mişne Tora girişinde aktarım düzenini çok daha ayrıntılı biçimde sıralar. Bu, dışarıdan bağımsız tarih kanıtı değildir; geleneğin kendi öz tanımıdır. Daha da önemlisi, soy ağacı iddiası değildir. Aktarımın ekseni kohen kanı değil, Tora öğretimi ve yetkili öğrenim zinciridir.

Burada modern rabbinin konumu da gereğinden fazla büyütülmemelidir. Bugün bir rabbinin İsa hakkındaki kişisel kanaati, yalnız rabbi söyledi diye Devarim 17’nin Büyük Sanhedrin kararı olmaz. Bir hukuk profesörünün görüşü ile ülkenin en yüksek mahkemesinin kararı aynı tür yetki değildir. Aynı biçimde aggadik bir söz, yerel bir responsa, yaygın kabul görmüş halakha ve eski merkezi mahkeme kararı birbirinden ayrılır.¹³⁶⁹ Bu ayrımlar Yahudi hukukunu zayıflatmaz; hangi sözün ne kadar ağırlık taşıdığını belirler.

Tora’nın insan yargıcına verdiği rolün yeni vahiy olmadığı Bava Metsia 59b’de çarpıcı biçimde görünür. Rabbi Eliezer’in görüşünü destekleyen göksel ses karşısında Rabbi Yehoşua “Lo baŞamayim hi — O gökte değildir” der. Gemara bunu Tora’nın Sinay’da verilmiş olması ve hukuki kararın artık verilen Tora’nın içindeki çoğunluk ilkesine göre yürütülmesiyle açıklar.¹³⁷⁰ Anlatının mantığı, halakhik yargıcı yeni peygamber yapmak değil, tam karşısına hukuki süreci yeni göksel vahiyden ayırmaktır.

Nehemya 8’de de Tora okunurken Levilerin halka anlamı açması aynı ilişkiyi gösterir: metin vardır, öğretim vardır, kavrama vardır.¹³⁷¹ Metnin sabitliği insan yorumunu gereksiz kılmaz; insan yorumunun varlığı da metni değiştirilen bir vahiy haline getirmez. Sonlu olayların içinde sabit bir Tora’yla yaşamak için bu ikisinin birlikte çalışması gerekir.

üç ayrı sorunun cevabı birbirine karıştırılmamalıdır. Eski merkezi karar bağlayıcı mıdır? Devarim 17 evet der. Bu yetki yalnız kohen soyuna mı aittir? Ayette ayrıca yargıç bulunduğu ve Sifrei bunu açıkça ayırdığı için hayır. Her modern rabbinin her kişisel görüşü Büyük Sanhedrin kararıyla aynı mı? Yine hayır.¹³⁷² Hristiyan yorumun soy itirazı bu üç soruyu tek soruya dönüştürdüğü için hedefini ıskalar.

Kaynaklar

1361. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 51–55; eski kohen kararlarının bağlayıcılığını kabul ederken sonraki rabbinik yetki ve kohen soyu konusunda yaptığı itiraz. ↩

1362. Devarim 17:9–12. ↩

1363. Devarim 16:18–20; Şemot 18:17–26; Bamidbar 11:16–17, 24–25. ↩

1364. Sifrei Devarim, Pisqa 153; kohen veya Levi bulunmasa da “yargıç” nedeniyle mahkemenin işleyebilmesi ve “o günlerdeki yargıç” açıklaması. ↩

1365. Ezra 2:61–63; burada tartışılan statü kohenlik ve kutsal hizmete katılımdır. ↩

1366. Devarim 17:9; ha-şofet aşer yihye bayamim hahem, “o günlerde bulunacak yargıç”. ↩

1367. Mişna Sanhedrin 11:2 ve Sifrei Devarim 153–154; merkezi kurumun yer ve dönemle bağlantılı yetkileri. ↩

1368. Mişna Avot 1:1; aktarım zincirinin rabbinik geleneğin kendi öz tanımı olması. Ayrıca Rambam, Mişne Tora, Giriş, daha ayrıntılı aktarım sıralaması. ↩

1369. Rabbinik kaynak türlerinin ve mahkeme derecelerinin farklılığı için Mişna Sanhedrin; Mişna Eduyot; klasik responsa ve halakha geleneği. ↩

1370. Bavli Bava Metsia 59b; Lo baŞamayim hi ve çoğunluk ilkesinin göksel ses karşısında uygulanması. ↩

1371. Nehemya 8:7–8. ↩

1372. Devarim 17:9–12; Sifrei Devarim 153; modern bireysel rabbi görüşü ile eski merkezi mahkemenin aynı kategori olmadığı ayrımı. ↩