124. İddia: “Meshedilmiş kişinin kesilmesi” İsa’nın öldürülmesini açıkça bildirir
Hristiyan iddiası
“From this it is clear that after 69 weeks (literally ” sevens” ) from the decree to rebuild the temple Messiah was to be ” cut off” .”
Cevap
Hristiyan yorumun son adımı Daniel 9:26’daki “meshedilmiş kişinin kesilmesi” sözüdür. Önceki kronolojiyle kişi İsa olarak belirlenir; ardından yikkaret fiili İsa’nın çarmıhta öldürülmesinin açık peygamberliği sayılır. Hristiyan yorum bunun Yahudilerin acı çeken veya öldürülen bir Maşiah düşüncesine itirazını “bir kez ve sonsuza kadar” susturması gerektiğini söyler.1475
İbranice cümle şöyledir: ve-aharei ha-şavuim şişim u-şnayim yikkaret maşiah ve-ein lo — “Altmış iki haftadan sonra meshedilmiş biri kesilecek ve artık ona ait bir şey olmayacak / o olmayacak.”1476 Buradaki yikkaret, כרת — k-r-t kökünden gelir. Bir insan hakkında öldürülmeyi de anlatabilir. Fakat kelimenin içinde “çarmıha germek” yoktur. “Başkalarının günahları için kurban olmak”, “günahsız vekil olarak ölmek” veya “sonra dirilmek” anlamları da yoktur.
Aynı biçim Bereşit 9:11’de Tufan sonrasında kullanılır: canlıların artık tufan sularıyla yikkaret, “kesilmeyeceği/yok edilmeyeceği” söylenir.1477 Tora’nın başka yerlerinde aynı kök ağır ihlaller sonucunda kişinin halkından “kesilmesi” için kullanılır. Sözcüğün anlam alanı geniştir. Bu nedenle Daniel 9:26’daki kişi bağlama göre öldürülen veya ortadan kaldırılan biri olabilir; fakat fiilin kendisinden ölüm biçimi ve teolojik anlam çıkarılamaz.
Saadya Gaon bu fiilin cezai kullanımıyla bağlantı kurar ve kendi yorumunu meshedilmiş kohenlik düzeninin ortadan kalkmasına bağlar.1478 Onun açıklaması Daniel’in kelimesinin bütün Tanah kullanımlarını tek bir teknik karet cezasına indirgememizi gerektirmez. Nitekim Bereşit 9:11 böyle bir indirgemeyi zaten engeller. Yikkaret kesilme, yok edilme veya öldürülme alanındadır; çarmıh teolojisini kendi içinde taşımaz.
Kimlik sorunu bundan önce gelir. “Bir meshedilmiş kişi öldürülecek” ile “İsa çarmıhta öldürülecek” aynı bilgi değildir. Tarihte öldürülen bir kraldan söz eden eski bir metni düşünelim. Metinde yalnız “kral öldürülecek” yazıyorsa, öldürülmüş yüzlerce kral arasından birini seçmek için başka işaretlere ihtiyaç vardır. Daniel’de de önce maşiahın kimliği gösterilmelidir. 123. iddiada görüldüğü gibi maşiah tek başına İsa’ya ait özel bir unvan değildir.1479
Bu yüzden Hristiyan yorumun kanıt zinciri dairesel hale gelir. Önce Daniel’deki meshedilmiş kişinin İsa olduğu kabul edilir. Sonra o kişinin “kesilmesi” İsa’nın ölümünü kanıtlar. Fakat kesilme fiili kimliği kurmaz; daha önce kurulmuş kimliğin başına gelen olayı anlatır. İlk önerme kanıtlanmadıkça ikinci önerme onu doğrulayamaz.
Zaman ifadesi de dikkat ister. Daniel 9:26 “altmış iki haftadan sonra” der.1480 Masoretik vurgular 9:25’te yedi haftayı ayırır; modern çevirilerin önemli bir bölümü de bu ayrımı takip eder. 7+62’yi toplam 69 hafta sayan eski ve modern yorumlar da vardır; bu yorum ayrıca gerekçelendirilmelidir. Fakat Hristiyan yorumun “Daniel açıkça 69 hafta sonra İsa’nın ölümünü verdi” cümlesi de aynı nedenle fazla kesindir. Metnin kendi sözü 9:26’da “62 haftadan sonra”dır.
Ayet aynı nefeste Yeruşalayim’in ve kutsal yerin yıkımına geçer: ve-ha-ir ve-ha-kodeş yaşhit am nagid ha-ba — “gelecek önderin halkı kenti ve kutsal yeri yıkacak.”1481 Daniel’in anlatısı, meshedilmiş kişinin ortadan kaldırıldığı tek bir bağımsız ölüm kehaneti değildir; Yeruşalayim, sürgün, günah, kutsal yer ve tarihsel yıkım zincirinin parçasıdır. Am nagid ha-ba ifadesi “Maşiah’ın orduları” da demek değildir; “gelecek önderin halkı”dır.
Raşi bu tarihsel zinciri 9:26’da Agrippa’nın öldürülmesi ve ardından Titus’un halkının/ordularının kenti ve Mikdaşı yıkmasıyla açıklar.1482 Saadya ise tek bir özel kişiyi değil meshedilmiş kohenlik düzenini düşünür ve hemen sonraki kent-kutsal yer yıkımını aynı dönemsel bütün içinde okur.1483 Bu açıklamalar birbirinden farklıdır. Farklı olmaları burada sorun değildir; ikisi de “maşiah + yikkaret = İsa’nın çarmıhı” denkleminin İbranice kelimelerden zorunlu olarak çıkmadığını gösterir.
Ve-ein lo ifadesi de Hristiyan kefaret öğretisini kurmaz. Raşi bunu özünde “artık olmayacak” diye açıklar.1484 İfade “kendisi için değil öldürülecek” anlamında, başkaları adına vekaleten ölüm öğreten bir cümle değildir. Bazı eski İngilizce çeviri gelenekleri bu sözleri kefaret fikrine yaklaştıracak biçimde vermiş olabilir; Masoretik İbranicede “başkalarının yerine” veya “kendisi için değil” anlamını açıkça kuran bir unsur yoktur.1485
Hristiyan teolojisi açısından da yalnız ölüm yetmez. İsa’nın ölümünün kurtarıcı olması için masumiyet, başkalarının günahlarının yüklenmesi, vekaleten kefaret, kurban niteliği ve diriliş gibi ek önermeler gerekir. Daniel 9:26’da kurban sözcüğü yoktur. Günahların bu kişiye yüklendiği söylenmez. Onun başkalarının yerine öldüğü söylenmez. Ölümünün bağışlanma sağladığı söylenmez. Çarmıh biçimi ve diriliş yoktur.1486 Hristiyan yorum tek bir genel “kesilme” fiilinin içine Hristiyan metinlerinin ölüm teolojisini yerleştirir.
Kronoloji de aynı baskıyı gösterir. Hristiyan yorum meshedilmiş kişinin ölümünü MS 33,5’e yerleştirir; Yeruşalayim ve Bet HaMikdaş’ın yıkımını ise yaklaşık kırk yıl sonraki Roma savaşıyla ilişkilendirir. Son haftayı yerleştirebilmek için MS 33,5 ile MS 66,5 arasında olağanüstü bir boşluk kabul eder.1487 Böylece kişinin kimliği İsa olarak seçildikten sonra ayetin geri kalanı da bu kimliğe göre yeniden zamanlandırılır.
Hristiyan yorumun “bu, acı çeken Maşiah itirazını bir kez ve sonsuza kadar susturmalıdır” sözü bu yüzden kanıtın taşıdığından daha fazlasını söyler. Daniel 9:26 “beklenen David soyundan Maşiah halkın günahları için acı çekerek ölecek” demez. “Meshedilmiş biri kesilecek” der. O kişinin önce beklenen eskatolojik Maşiah, sonra özellikle İsa olduğu iki ayrı bağlantıyla kurulmalıdır. Ardından ölümünün vekaleten kefaret olduğu üçüncü bağlantı gerekir.1488
Daniel’in yikkaret sözü bir kişinin kesilmesini veya bağlama göre öldürülmesini anlatabilir. Fakat çarmıha gerilmeyi, vekaleten kefareti, günahsız kurbanı ve dirilişi bildirmez. Maşiah da kişinin adı değildir. Hristiyan yorum önce kişiyi İsa olarak kabul etmekte, sonra genel “kesilme” fiilini bu kabulün kanıtı yapmaktadır. Hristiyan çarmıh teolojisini Daniel’in fiilinin içine yerleştirmek, metni açıklamak değil Tanah’ı önceden kabul edilmiş Hristiyan teolojisine uydurmaktır.1489
Kaynaklar
Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 42–47; Daniel 9:26’nın İsa’nın ölümünü ve “acı çeken Maşiah”i açıkça bildirdiği savı. ↩
Daniel 9:26: ve-aharei ha-şavuim şişim u-şnayim yikkaret maşiah ve-ein lo. ↩
Bereşit 9:11; aynı כרת kökünün tufanla yok edilme/kesilme bağlamındaki kullanımı. ↩
Saadya Gaon, HaEmunot veHaDeot, VIII/9:1; yikkaret ve meshedilmiş kohenlik düzenine ilişkin açıklaması. Saadya’nın cezai bağlantısı kökün bütün Tanah kullanımlarını tek teknik cezaya indirgeyen evrensel kural olarak kullanılmamıştır. ↩
Vayikra 4:3; Yeşaya 45:1; Daniel 9:25–26. ↩
Daniel 9:26; “altmış iki haftadan sonra” ifadesi. 7+62’nin kümülatif okunması konusunda farklı çeviri ve yorum gelenekleri vardır. ↩
Daniel 9:26: ve-ha-ir ve-ha-kodeş yaşhit am nagid ha-ba. ↩
Raşi, Daniel 9:26: kesilen kişi Agrippa; kenti ve kutsal yeri yıkan gelecek hükümdarın halkı Titus ve orduları. ↩
Saadya Gaon, HaEmunot veHaDeot, VIII/9:1: meshedilmiş kohenlik düzeni ve hemen ardından şehir-kutsal yer yıkımı. ↩
Raşi, Daniel 9:26, ve-ein lo açıklaması: özünde “artık olmayacak / bulunmayacak.” ↩
Daniel 9:26’nın Masoretik İbranicede ve-ein lo ifadesi. “Kendisi için değil” biçimindeki kefaret çağrışımı İbranice cümlede açıkça kurulmaz. ↩
Daniel 9:26’da kurban, vekaleten günah yüklenmesi, çarmıh ve diriliş ifadelerinin bulunmaması. ↩
Heaster, Jesus for Jews, Daniel 9 kronolojisi; MS 33,5 ölüm tarihi ve MS 66,5–70’e taşınan sonraki olaylar. ↩
Heaster’ın “suffering Messiah” çıkarımıyla Daniel 9:26’nın gerçek sözcük alanının karşılaştırılması. ↩
Daniel 9:26; Vayikra 4:3; Bereşit 9:11; Raşi Daniel 9:26; Saadya Gaon, HaEmunot veHaDeot, VIII/9:1. ↩
