126. İddia: 69 hafta bittikten sonra tarih hesabı yaklaşık 33 yıl durabilir ve sonra tekrar başlayabilir
Hristiyan iddiası
“This extraordinary gap in the 70 weeks between AD33.5 and AD66.5 must be significant. Does it not imply that something happened in AD33.5 which gave Israel the opportunity to repent, and that during that time the judgments to come upon them were suspended, although being resumed in AD66.5-70, presumably due to Israel’s failure to do anything in the former period to avert those judgments?”
Cevap
Hristiyan yorumun Daniel kronolojisinde ilk büyük zaman boşluğu İsa’nın ölümünden sonra ortaya çıkar. İlk 69 haftayı MÖ 457’den başlatır ve kendi hesabıyla MS 33,5’e kadar getirir. Yetmişinci haftanın ilk yarısını ise Yahudi-Roma savaşının başlangıcından Yeruşalayim’in yıkımına, yaklaşık MS 66,5–70 arasına yerleştirir. Böylece sayımın içinde yaklaşık otuz üç yıllık bir dönem kaybolur. Hristiyan yorum bu boşluğu gizlemez; onu “olağanüstü” diye niteler ve İsa’nın ölümünden sonra İsrael’e teşuva fırsatı verildiği, yargının bu sırada askıya alındığı, sonra yeniden başladığı açıklamasını önerir.1499
Daniel’in başlangıç cümlesi farklı bir beklenti kurar:
şavuim şivim nehtakh al amekha ve-al ir kodeşekha — שָׁבֻעִים שִׁבְעִים נֶחְתַּךְ עַל־עַמְּךָ וְעַל־עִיר קָדְשֶׁךָ.
“Senin halkın ve kutsal kentin üzerine yetmiş hafta belirlenmiştir.”1500
Ardından yedi hafta, altmış iki hafta ve son bir hafta verilir. Son hafta için de şavua ehad, “bir hafta” denir; aynı cümlenin içinde hatsi ha-şavua, “haftanın yarısı” belirtilir.1501 Metin zaman birimlerini bölümlere ayırır, fakat “altmış dokuz haftadan sonra kronolojik saat duracak” diye yeni bir kural koymaz.
Peygamberlik metinlerinde iki olay arasında zaman bulunamayacağı gibi genel bir ilke öne sürmek doğru olmaz. Tanah böyle mekanik bir okuma istemez. Buradaki sorun başka: Hristiyan yorumun kendi iddiası Daniel’in sayılarının hesaplanabilir ve İsa’nın ölüm tarihine kadar şaşırtıcı biçimde kesin olduğudur. İlk 69 hafta için “69 × 7 = 483 yıl” denecek kadar sıkı kronoloji talep edildiğinde, hangi yılların hesaba girmeyeceğini belirleyen kural da aynı metinden çıkmalıdır.
Daniel böyle bir istisna vermiyor. “MS 33,5’te sayımı durdurun” demiyor. “Yaklaşık otuz üç yıl hesaba katılmayacak” demiyor. “İsrael’in teşuvası beklenirken yetmiş hafta askıda kalacak” demiyor. Boşluğun başlangıç ve bitiş noktaları Daniel’den hesaplanmıyor; İsa’nın ölümü için seçilen tarih ile Roma savaşının başlangıcı arasındaki farktan elde ediliyor.1502
Bunun neden önemli olduğunu basit bir zaman ölçüsü gösterir. “Yetmiş hafta içinde tamamlanacak” denen bir süreçte altmış dokuzuncu hafta bitince takvim otuz üç yıl durdurulup sonra son hafta başlatılırsa, artık gerçek sürenin yetmiş hafta olduğu söylenemez. Aradaki zamanı sayım dışına çıkaran ayrıca bir kural gerekir. Kural yoksa “yetmiş hafta” hesaplanabilir zaman olmaktan çıkar ve yorumcunun istediği yerde açıp kapattığı bir kronolojiye dönüşür.
Hristiyan yorumun açıklaması tam da böyle çalışır. İlk 69 hafta İsa’ya ulaşırken kesintisizlik kanıtın gücüdür. Aynı sayı dizisi Roma yıkımına ulaşmadığında kesintisizlik vazgeçilmez olmaktan çıkar. Saat MS 33,5’te durur, MS 66,5’te yeniden çalışır. Sonra boşluğun kendisi anlamlı sayılır: İsa öldüğü için İsrael’e zaman tanınmıştır. Böylece önce hesapta oluşan sorun için teolojik bir açıklama üretilir, sonra üretilen açıklama hesabın doğruluğunu destekleyen bir işaret gibi kullanılır.1503
Bu yöntem kronolojiyi yanlışlanamaz hale getirir. Sayılar uyarsa gerçekleşme sayılır; uymadığında görünmeyen bir ara dönem eklenir. Oysa Daniel 9:27’de “bir hafta” ile “haftanın yarısı” arasındaki ilişki cümlenin kendisinde kuruludur. Bir haftayı yedi yıllık dönem olarak okuyorsak yarısı üç buçuk yıldır. Bu yapının içine onlarca yıllık sayılmayan bir dönem sokan ikinci bir zaman göstergesi yoktur.
Raşi’nin klasik okuması farklı bir kronoloji kullanır; fakat tam da bu nedenle öğreticidir. 9:26’daki yıkımı Titus ve Roma kuvvetleriyle, 9:27’deki bir haftayı da Titus’un İsrael önderleriyle ilişkili son savaş süreciyle açıklar.1504 Seder Olam Rabba geleneği daha geniş çerçeveyi Birinci Bet HaMikdaş’ın yıkımından İkinci Bet HaMikdaş’ın yıkımına uzanan 490 yıllık dönem olarak kurar. Bavli Nazir 32b ile Raşi’nin Daniel 9:24 açıklaması aynı 70 + 420 yıllık rabbinik kronolojiyi açıkça korur.1505 Bu hesabın tarihsel ayrıntıları modern kronolojiyle bire bir aynı olmak zorunda değildir. Buradaki nokta, metnin son haftasını önceki dönemden koparıp İsa’nın ölümü ile Roma savaşı arasına görünmez otuz üç yıllık bir ada yerleştirmemesidir. Kabalat.com’daki Daniel çalışması da 9:26–27’yi İkinci Bet HaMikdaş’ın sonu çevresindeki olay dizisi içinde okur.1506
Daniel 9:24 ayrıca bütün yetmiş haftaya amaçlar yükler: başkaldırının sona ermesi, günahın tamamlanması, suç için kapara, kalıcı doğruluk, görüm ile peygamberin mühürlenmesi ve Kutsalların Kutsalı’nın meshedilmesi.1507 Bu sonuçlar MS 33,5’te görünmediği için zamanı durdurmak, onların gerçekleştiğini göstermez. Tam tersine, hesap ile vaat edilen sonuçlar arasındaki gerilimi görünür hale getirir.
Hristiyan yorumun otuz üç yıllık boşluğu Daniel’in bir verisi değildir. İsa’nın ölümü için seçtiği tarih ile Roma savaşı için seçtiği tarih arasındaki uyumsuzluğun adıdır. İlk 69 hafta için kesintisiz matematik talep edip, son haftaya ulaşmak için hesap saatini durdurmak aynı yöntem içinde savunulamaz. Daniel’in İbranicesinde bu ara yoktur; boşluk, Hristiyan kronolojinin iki ayrı hedef tarihini aynı çizgide tutabilmek için eklediği bir unsurdur.1508
Kaynaklar
Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 45: MS 33,5–66,5 arasını “extraordinary gap” olarak adlandırır ve bunu İsrael’e teşuva fırsatıyla açıklar. ↩
Daniel 9:24. ↩
Daniel 9:25–27; özellikle 9:27’de şavua ehad ve hatsi ha-şavua. ↩
Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 45; boşluk tarihleri Heaster’ın İsa ve Roma savaşı için kullandığı tarihlerden doğar. ↩
Aynı eser, s. 45; boşluğun “anlamlı” olması gerektiği ve yargının askıya alınması önerisi. ↩
Raşi, Daniel 9:26–27; Titus ve Roma yıkımı bağlamı. ↩
Seder Olam Rabba 28:2; Bavli, Nazir 32b; Raşi, Daniel 9:24. Bu rabbinik kronolojide yetmiş hafta 490 yıl olarak, Birinci Bet HaMikdaş’ın yıkımı ile İkinci Bet HaMikdaş’ın yıkımı arasındaki dönemle ilişkilendirilir; 70 yıllık yıkım/sürgün dönemini 420 yıllık İkinci Bet HaMikdaş dönemi izler. ↩
Gökhan Duran, “Daniel ve 70 Hafta”, Kabalat.com; Daniel 9:26–27’nin İkinci Bet HaMikdaş sonu çevresindeki okuması. ↩
Daniel 9:24. ↩
Daniel 9:24–27; Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 45. ↩
