127. İddia: Yetmişinci hafta MS 66–73 arasında tamamlanmış olabilir
Hristiyan iddiası
“Masada, the last outpost of Jewish resistance to the Roman re-invasion, fell in AD73.5, suggesting that the final part of this week and indeed the whole prophecy, finished then. This would mean that by AD73 ” reconciliation for iniquity…everlasting righteousness” as promised in Dan.9:24 would have been brought in. This would imply that by that date a major atonement would have been made, and there is no record of any special sacrifice having been made to this end amongst Jewish records. The idea of Jesus as the perfect sacrifice which permanently overcame sin, thus doing away with the need for animal sacrifices, seems to fit the requirements of the prophecy perfectly.”
Cevap
Hristiyan yorum son haftayı bütünüyle Roma savaşı çevresine yerleştiren ikinci bir model de dener. Çatışmanın MS 66/67’de başlamasını haftanın başı, MS 70’te Yeruşalayim ile Bet HaMikdaş’ın yıkılmasını haftanın ortası, Masada’nın düşüşünü de haftanın sonu sayar. Kendi kitabında Masada için MS 73,5 rakamını kullanır ve böylece yaklaşık yedi yıllık bir dönem elde eder.1509
Bu rakamın kendisiyle ilgili önce küçük ama önemli bir tarih düzeltmesi gerekir. Modern tarih yazımı Masada’nın düşüşünü genellikle MS 73 veya 74’e tarihler; “73,5” tarihsel kaynakların verdiği yarım-yıl kesinliğinde bir veri değildir.1510 Hristiyan yorumun hesabını kendi rakamlarıyla sınamak için 73,5’i geçici olarak kabul edebiliriz. Fakat bu kabul bile asıl sorunu çözmez.
Daniel yetmiş haftanın sonunu yalnız takvimle tanımlamaz. Daha 9:24’te o dönemin neye ulaşacağını söyler. İbranicedeki lehavi tsedek olamim — לְהָבִיא צֶדֶק עֹלָמִים — “kalıcı doğruluğu getirmek” ifadesi özellikle önemlidir.1511 Bunun yanında başkaldırının sona ermesi, günah, suç için kapara, görüm ve peygamberin mühürlenmesi ve Kutsalların Kutsalı’nın meshedilmesi vardır. “Yaklaşık yedi yıllık bir savaş dönemi bulduk” demek, kehanetin sona erdiğini tek başına göstermez. Metnin kendi sonuç listesi de sınanmalıdır.
Hristiyan yorum bu güçlüğü fark eder. Masada’nın düşüşünün bütün kehanetin orada bittiğini düşündürebileceğini söyledikten hemen sonra şu sonucu kabul eder: Daniel 9:24 de o tarihe kadar gerçekleşmiş olmalıdır. Ardından Yahudi kayıtlarında bu döneme karşılık gelen özel bir korban bulunmadığını söyler ve İsa’yı, günahı kalıcı biçimde yenen kusursuz korban olarak devreye sokar.1512
Fakat burada iki tarih birbirine karışır. Kronolojinin sonu MS 73 civarına yerleştirilir; temel kapara ise yaklaşık kırk yıl önceki İsa’nın ölümüne bağlanır. Daniel “yetmiş hafta MS 73’te bitecek, fakat dönemin başlıca ruhsal sonucu MS 33’te gerçekleşmiş sayılacak” demez. Eğer zaman kehanetinin tamamlanması MS 73 ise, 9:24’teki sonuçların da o modelin içinde açıklanması gerekir.
Üstelik sorun yalnız kapara değildir. Tsedek olamim nerede? Günahın tamamlanması nasıl görünür? Görüm ve peygamberin mühürlenmesi ne zaman gerçekleşmiştir? Kutsalların Kutsalı’nın meshedilmesi hangi olaya karşılık gelir? Hristiyan yorum bu unsurları tek bir tarihsel gerçekleşme içinde göstermiyor. Bir kısmını İsa’nın ölümünde ruhsal anlamlandırıyor, bir kısmını MS 70 çevresine taşıyor, henüz görünmeyen sonuçları ise geleceğe bırakıyor.1513
Böylece aynı kehanetin bitiş ölçütleri farklı tarihlere dağılır. Eğer “günahın sona ermesi” dünyada görünmediyse İsa’nın günahın bedelini ödediği söylenir. Kalıcı doğruluk görünmediyse ruhsal anlam öne çıkar. İsrael’in nihai kurtuluşu gerçekleşmediyse geleceğe bırakılır. Bu, Daniel’in sonuçlarını tarih içinde sınamak yerine onları Hristiyan öğretisinin farklı kategorilerine dağıtmaktır.
Hristiyan yorumun bir sonraki seçeneği ilk modeli daha da zayıflatır: son üç buçuk yılın henüz gelecekte olabileceğini söyler.1514 Burada iki model birbirini dışlar. Yetmiş hafta Masada’da tamamlandıysa son yarım hafta gelecekte değildir ve Daniel 9:24’ün sonuçları o tarih düzeni içinde açıklanmalıdır. Son yarım hafta gelecekteyse kehanet MS 73’te tamamlanmamıştır; Masada artık “bütün kehanetin sonu” olarak kullanılamaz.
MS 66–73 modeli 126. iddiadaki boşluğu da gidermez. İlk 69 hafta Hristiyan yoruma göre MS 33,5’te bitmiştir. Son hafta MS 66,5 civarında başlar. Aradaki yaklaşık otuz üç yıl yine hesap dışındadır. MS 66’dan sonra yedi yıl bulmak, önceki 69 haftaya kronolojik bağlantı kurmaz; yalnız boşluğun öteki tarafında uygun uzunlukta yeni bir dönem bulur.
Daniel’in Roma savaşı ve Bet HaMikdaş’ın sonuyla ilişkili okunması kendi başına ayrı bir meseledir. Nitekim klasik Yahudi yorumları bölümün sonunu Roma yıkımıyla ilişkilendirebilir. Raşi 9:26’da Titus ve ordularını, 9:27’de de Titus’a bağlı son hafta anlatısını görür.1515 İbn Ezra da Roma egemenliği ve kutsal hizmetin sona ermesiyle bağlantı kurar.1516 Bu okuma Daniel’in merkezini İsa’ya değil, Daniel’in duasında baştan beri bulunan Yeruşalayim, halkın günahları, kutsal yer ve onun kaderine yerleştirir.
Hristiyan yorumun kendisi de Daniel 9’da Maşiah’a ilişkin göndermenin bölümün ana konusu değil, yan unsur olduğunu söyler.1517 Bu kabul önemlidir. Son hafta Roma savaşı çevresinde okunacaksa, kronolojinin ağırlık merkezi zaten Yeruşalayim’in tarihidir. İsa’yı bu zincirin merkezi haline getirmek için Daniel’in dışından başka teolojik öncüller gerekir.
MS 66–73 arasında yaklaşık yedi yıllık bir savaş çerçevesi kurulabilmesi İsa kronolojisini kanıtlamaz. Önceki 69 haftaya bağlanmayan bir son hafta vardır; ayrıca Daniel 9:24’ün sonuçları MS 73’te görünmez. Tarih MS 73’te biterse vaatlerin açıklanması gerekir. Vaatler geleceğe bırakılırsa tarih MS 73’te bitmemiştir. İki seçenek aynı anda “tam gerçekleşme” kanıtı yapılamaz.1518
Kaynaklar
Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 45; MS 66/67, 70 ve “AD73.5” Masada modeli. ↩
Hai Ashkenazi, Omer Ze’evi-Berger, Boaz Gross ve Guy D. Stiebel, “The Roman siege system of Masada: a 3D computerized analysis of a conflict landscape,” Journal of Roman Archaeology 37/1 (2024), s. 215–240: Masada kuşatmasını MS 73/74’e tarihler. Heaster’ın “73,5” rakamı bağımsız tarihsel kaynağın verdiği yarım-yıl kesinliğinde bir tarih değildir. ↩
Daniel 9:24; lehavi tsedek olamim. ↩
Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 45; Masada sonrası “reconciliation for iniquity” ve İsa’nın kusursuz korbanı bağlantısı. ↩
Daniel 9:24 ile Heaster’ın s. 45’teki açıklamasının karşılaştırılması. ↩
Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 45–46; son yarım haftanın geleceğe ait olabileceği alternatif model. ↩
Raşi, Daniel 9:26–27. ↩
İbn Ezra, Daniel 9:25–26. ↩
Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 42–43: Daniel 9’un ana konusunun Yeruşalayim’in kaderi olduğu ve Maşiah göndermesinin ikincil kaldığı kabulü. ↩
Daniel 9:24–27; Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 45–46. ↩
