155. İddia: Yeremya 23:6 Maşiah’ın doğruluğunun halka aktarılacağını öğretir

Hristiyan iddiası

“For this reason Jer. 23:5,6 calls Messiah ” The Lord our righteousness” , showing that through that one man’s perfect character, God’s righteousness would be imputed to His people.”

Cevap

Hristiyan iddiası, ayetin yalnız Maşiah hakkında olduğunu söylemekten daha ileri gider. Yeremya’nın David için çıkarılacak “doğru Dal”a verdiği YHWH tsidqenu, “HaŞem doğruluğumuzdur” adını, Maşiah’ın kusursuz karakterinin başkalarının hesabına geçirilmesi olarak okur. Targum’un pasajı Maşiah’a uygulamasını da bu sonucun Yahudi kaynaklarınca doğrulandığına kanıt sayar.¹⁸²⁷

İlk nokta tartışmalı değildir: Yeremya 23:5-6’nın David soyuna ilişkin gelecek kralı Maşiah ile ilişkilendirilmesi Yahudi geleneğinde vardır. Targum Yonatan, tsemah tsaddiq, “doğru Dal” sözünü açıkça meşiha de-tsaddiqaya, “doğru Maşiah” diye açar. Hazal da ayeti Maşiah hakkında kullanabilir. Fakat bundan Hristiyan yorumun ikinci önermesi çıkmaz. “Bu kişi Maşiah’tır” ile “bu kişinin doğruluğu başkalarının hukuki hesabına aktarılır” iki ayrı iddiadır.^18281829

İbranice cümle kısadır:

ve-zeh şemo aşer yiqre’u YHWH tsidqenu — “Ona verilecek ad budur: HaŞem doğruluğumuzdur.”

Adın anlamını en yalın biçimde Raşi açıklar: HaŞem matsdiq otanu be-yamav şel zeh, yani “HaŞem bu kişinin günlerinde bizi haklı çıkaracak / doğrulayacaktır.” Burada doğruluğu halka aktaran kral değildir. Kralın günlerinde İsrael’i doğrulayan HaŞem’dir.¹⁸³⁰

Yeremya’nın kendi kitabı bunu sınamak için olağanüstü bir paralel verir. 33:16’da aynı ad bu kez bir insana değil Yeruşalayim’e uygulanır:

ve-zeh aşer yiqra lah YHWH tsidqenu — “Ona [Yeruşalayim’e] verilecek ad: HaŞem doğruluğumuzdur.”¹⁸³¹

Bir şehrin “HaŞem doğruluğumuzdur” diye adlandırılması, şehrin ilahi öz taşıdığı veya kendi ahlaki doğruluğunu insanların hesabına geçirdiği anlamına gelmez. Ad, o dönemde HaŞem’in gerçekleştirdiği kurtuluşu ve doğrulamayı ilan eder. Yeremya 23’teki kral için kullanılan adın tek başına “aktarılan doğruluk” doktrinine dönüştürülememesi de aynı nedenle açıktır.

Bava Batra 75b’nin deraşı daha da öğreticidir. Rabbi Yohanan adına aktarılan söz, tsadiklerin, Maşiah’ın ve Yeruşalayim’in Kutsal Olan’ın adıyla anılacağını söyler; Maşiah için Yeremya 23:6’yı getirir. Bu aggadik kullanım yüksek onur ve Tanrısal temsil dilidir. Aynı sugya Yeruşalayim’i de aynı çerçeveye aldığı için, ad ortaklığını ontolojik özdeşlik veya doğruluk transferi gibi okumak metnin kendi mantığını aşar.¹⁸³²

Tora ve peygamberler ahlaki sorumluluğu anlatırken başka bir ilke kullanır. Yehezkel bunu neredeyse formül haline getirir: “Tsadikin doğruluğu kendi üzerinde, kötünün kötülüğü kendi üzerinde olacaktır.” Devarim de babaların çocuklar, çocukların babalar yüzünden öldürülmeyeceğini; herkesin kendi günahı için sorumlu olduğunu söyler. Yeremya aynı kişisel sorumluluk ilkesini “herkes kendi günahı için ölecek” sözüyle yeniden kurar.^183318341835

Elbette doğru bir kralın yönetimi halka gerçek iyilik getirir. Yeremya’nın vaadi de bunu söyler: kral bilgelikle hükmedecek, adalet ve doğruluk yapacak; Yehuda kurtulacak ve İsrael güven içinde yaşayacaktır. Bir hükümdarın doğruluğunun topluma bereket getirmesi ile onun ahlaki doğruluğunun suçluların hesabına geçirilmesi aynı şey değildir. İlkini Yeremya açıkça anlatır. İkincisi ayete Hristiyan kefaret teorisinden eklenir.

Kaynaklar

1827. Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 5 (dosyanın 5. sayfası; metin satırları 182-193). Heaster, Yeremya 23:5-6’daki “The Lord our righteousness” adından “through that one man’s perfect character, God’s righteousness would be imputed to His people” sonucunu çıkarır ve Targum’un pasajı Maşiah’a uygulamasını ayrıca kullanır. ↩

1828. Yeremya 23:5-6. İbranice: ve-hakimoti le-David tsemah tsaddiq… ve-zeh şemo aşer yiqre’u YHWH tsidqenu. Pasaj David için çıkarılacak doğru Dalın kral olarak hükmedeceğini, Yehuda’nın kurtulacağını ve İsrael’in güven içinde yaşayacağını söyler. ↩

1829. Targum Yonatan, Yeremya 23:5-6. 23:5’te tsemah tsaddiq ifadesini meşiha de-tsaddiqaya, “doğru Maşiah” diye açar; 23:6’yı ise “onun günlerinde HaŞem’in huzurunda bizim için haklılık/liyakat gerçekleştirilecek” anlamında paraphrase eder. Targum böylece Maşiah kimliğini kabul ederken doğrulamanın kaynağını HaŞem olarak bırakır. ↩

1830. Raşi, Yeremya 23:6: YHWH tsidqenu ifadesini “HaŞem matsdiq otanu be-yamav şel zeh” — “HaŞem bu kişinin günlerinde bizi doğrular/haklı çıkarır” diye açıklar. ↩

1831. Yeremya 33:14-16. 33:16’da Yeruşalayim için ve-zeh aşer yiqra lah YHWH tsidqenu ifadesi kullanılır; aynı ilahi ad formülü şehre uygulanır. ↩

1832. Bavli, Bava Batra 75b. Rabbi Şmuel bar Nahmani’nin Rabbi Yohanan adına aktardığı deraşta tsadiklerin, Maşiah’ın ve Yeruşalayim’in Kutsal Olan’ın adıyla anılacağı söylenir; Maşiah için Yeremya 23:6, Yeruşalayim için Yehezkel 48:35 getirilir. ↩

1833. Yehezkel 18:20: “Tsadikin doğruluğu kendi üzerinde, kötünün kötülüğü kendi üzerinde olacaktır.” Bölüm babanın suçunun oğula, oğlun suçunun babaya taşınmamasını ve teşuvayla değişen kişinin kendi durumuna göre yargılanmasını anlatır. ↩

1834. Devarim 24:16: Babalar çocuklar yüzünden, çocuklar babalar yüzünden öldürülmez; “herkes kendi günahı için öldürülecektir.” ↩

1835. Yeremya 31:29-30. “Babalar koruk yedi, çocukların dişleri kamaştı” atasözünün bırakılacağı; “herkes kendi günahı için ölecek” ilkesi verilir. ↩