165. İddia: Rabbinik kaynaklar 2000 yıl Tora, 2000 yıl Maşiah ve 1000 yıllık Şabat öngörmüştür
Hristiyan iddiası
“2000 years of Torah [following 2000 years since creation], and then 2000 years of Messiah, followed by a 1000 year sabbath on earth.”
Cevap
Bu iddia önceki maddelerden farklıdır; dayandığı rabbinik malzeme gerçektir. Sanhedrin 97a ve Avoda Zara 9a, Eliyahu okuluna atfedilen bir baraita aktarır: dünyanın altı bin yıllık düzeni iki bin tohu, iki bin Tora ve iki bin yemot ha-Maşiah, “Maşiah günleri”, olarak üç döneme ayrılır. Bu geleneği yok saymak veya Hristiyan yorumun uydurduğunu söylemek yanlış olur.19171918
Fakat baraitanın devamı Hristiyan yorumun kullanımını hemen zorlaştırır. Metin “çok günahımız yüzünden bu son iki bin yıldan geçen yıllar geçti, Maşiah gelmedi” der. Yani sugya bunu “Maşiah kesin olarak dönemin başında geldi” diye doğrulanmış bir tarih damgası olarak sunmaz. Tersine, Maşiah için ayrılmış dönemin bir kısmının gerçekleşmeden geçmiş olmasını açıkça kabul eder.1919
Daha önemlisi, “iki bin Tora”nın başlangıcı Sinay değildir. Avoda Zara 9a Gemarası hesabı özellikle sorar ve Tora dönemini Avraam’ın insanları Tanrı bilgisine yaklaştırdığı döneme kadar geri götürür. Geleneksel kronolojide Avraam 1948 yılında doğar; elli iki yaşında olduğunda dünya yılı 2000 olur. Böylece iki bin Tora 2000-4000, iki bin Maşiah günleri de 4000-6000 aralığıdır.19201921
Bu ayrıntı Hristiyan yorumun “bu, İsa gerçekten Maşiah ise kusursuz biçimde anlamlıdır” sonucuna ciddi bir kronoloji problemi çıkarır. Rabbinik hesabın kendi takviminde yıl 4000, Nasıralı İsa’nın yaşam zamanı değildir. Seder Olam çizgisini temel alan geleneksel Yahudi kronolojisinde İkinci Bet HaMikdaş 3828 yılında yıkılır; 4000 yılı bunun yaklaşık 172 yıl sonrasıdır. Miladi karşılığı yaklaşık 239/240’tır. Dolayısıyla baraitayı Hristiyan yaratılış kronolojisiyle yeniden hizalayıp İsa’nın birinci yüzyıldaki yaşamına taşımak, rabbinik hesabın kendi sayımını kullanmak değildir.1922
Burada “Maşiah günleri” ifadesinin anlamı da dikkat ister. Baraita son iki bin yılı Maşiah’ın mutlaka iki bin yıl boyunca bedenen hüküm sürdüğü dönem diye tanımlamaz. Kendisinin “yıllar geçti ve Maşiah gelmedi” demesi, dönemi messianik beklenti için ayrılmış bir çağ olarak kullandığını gösterir. Bu metni birinci yüzyıla ait kesin doğum veya geliş kehaneti gibi okumak sugya ile bağdaşmaz.
Hristiyan yorum ayrıca buna bin yıllık Şabat fikrini ekler. Sanhedrin 97a’da Rav Ketina’ya atfedilen başka bir gelenek altı bin yılın ardından bir bin yıllık haruv döneminden söz eder; başka bir baraita da yedinci bin yılı “tamamı Şabat olan gün” imgesiyle açıklar ve Tehillim 92 ile 90:4’ü kullanır. Bu malzeme de gerçektir.1923
Fakat iki geleneği ayırmak gerekir. “İki bin tohu + iki bin Tora + iki bin Maşiah günleri” Eliyahu okuluna atfedilen bir baraitadır. Altı bin yıl + yedinci bin yıllık Şabat/haruv şeması ise aynı sayfada aktarılan başka bir öğretidir. Bunlar ilişkilendirilebilir, hatta sonraki geleneklerde bir arada okunabilir; fakat Hristiyan yorumun tek cümlesi iki ayrı aktarımı sanki tek bir ayrıntılı kronolojik kehanetmiş gibi kaynaştırır.1924
Rabbinik gelenek ayrıca son tarih hesapları konusunda kendisini eleştirir. Sanhedrin 97b “hesaplanan bütün sonlar geçti” cümlesini aktarır. Rambam daha sonra Maşiah çağının ayrıntılarında aggadaları kesin dogma haline getirmemeyi ve sonları hesaplamaya dalmamayı söyler. Bunlar baraitayı silmez; onun nasıl kullanılacağına sınır koyar.19251926
Kaynağın kronolojisi Hristiyan yorumun sonucunu taşımaz. Hristiyan yorumun kullandığı Yahudi kaynak, Maşiah’ın beklenen dönemin başlangıcında gelmediğini söyler; bin yıllık Şabat ise ayrı bir aktarım katmanından gelir ve kaynak İsa’nın zamanını vermez. Bu malzemeyi “rabbiler İsa’nın geliş tarihini önceden verdiler” diye sunmak, kaynak metnin verdiğinden fazlasıdır.1927
Kaynaklar
Bavli, Sanhedrin 97a: “Tanna devei Eliyahu: şeşet alafim şana have alma; şnei alafim tohu, şnei alafim Tora, şnei alafim yemot ha-Maşiah.” ↩
Bavli, Avoda Zara 9a:5 aynı baraitayı aktarır: iki bin tohu, iki bin Tora, iki bin Maşiah günleri. ↩
Avoda Zara 9a:5 ve Sanhedrin 97a. Baraita “ba-avonotenu şe-rabbu yatsu mehen ma şe-yatsu”, “çok günahımız yüzünden onlardan geçen yıllar geçti” diyerek Maşiah’ın henüz gelmediğini açıkça kabul eder. ↩
Avoda Zara 9a:6. Gemara iki bin Tora’nın Sinay’dan başlatılamayacağını hesaplar; başlangıcı Avraam dönemine, Bereşit 12:5’teki “Haran’da yaptıkları nefisler” yorumuna bağlar. ↩
Raşi, Avoda Zara 9a:6. Geleneksel hesapta Avraam dünya yılı 1948’de doğar; Tora döneminin başlangıcı için gereken 52 yıl eklendiğinde yıl 2000 elde edilir. Sinay ise 2448’dir. ↩
Raşi, Avoda Zara 9a:6 ve geleneksel Seder Olam kronolojisi. İkinci Bet HaMikdaş’ın yıkımı dünya yılı 3828 kabul edilir; yıl 4000 yaklaşık MS 239/240’a denk gelir. Bu, birinci yüzyıldaki İsa yaşamıyla aynı tarih değildir. ↩
Bavli, Sanhedrin 97a. Rav Ketina dünyanın altı bin yıl sürüp bir bin yıl haruv olacağını söyler; devamındaki baraita yedinci bin yılı “tamamı Şabat olan” dönem olarak Tehillim 92:1 ve 90:4 ile ilişkilendirir. ↩
Sanhedrin 97a’daki metin düzeni iki ayrı aktarımı yan yana verir: Rav Ketina/Şabat geleneği ile Tanna devei Eliyahu’nun 2.000 + 2.000 + 2.000 şeması. Kavramsal yakınlık, kaynakların aynı baraita olduğu anlamına gelmez. ↩
Bavli, Sanhedrin 97b: Rav “kalu kol ha-kitsin”, “bütün hesaplanan sonlar geçti” der ve meseleyi teşuva ve iyi eylemler tartışmasına taşır. ↩
Rambam, Mişne Tora, Hilkhot Melakhim uMilhamoteihem 12:2. Maşiah çağındaki aggadik ayrıntıların kesin düzeninin bilinmediğini, bunların dinin temeli yapılmaması gerektiğini ve “son” hesabına saplanılmamasını söyler. ↩
Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 7-8. Heaster rabbinik 2.000 + 2.000 + 2.000 şemasını ve 1.000 yıllık Şabat fikrini “This all makes perfect sense if Jesus is indeed Messiah” diye yorumlar. Kaynağın kendi kronolojisi ve kendi “Maşiah henüz gelmedi” cümlesi bu sonuçla birlikte hesaba katılmalıdır. ↩
