185. İddia: Suetonius’un Chrestus kaydı İsa’yı doğrular
Hristiyan iddiası
“All this accords with the New Testament record of Jesus, the disciples and the apostles first spreading their teaching in Judaea, and then throughout the Roman world, including Rome, with great opposition to them. 2) Suetonius, another Roman historian, commented on the reign of Claudius (41-54 AD): ” Because the Jews at Rome caused continuous disturbances at the instigation of Chrestus, he (Claudius) expelled them from the city” . ” Chrestus” is another spelling of ” Christ” .”
Cevap
Hristiyan yorum Suetonius’a dayanır: Claudius döneminde Roma’daki Yahudilerin Chrestus’un kışkırtmasıyla sürekli karışıklık çıkardığını ve imparatorun onları şehirden uzaklaştırdığını aktarır. Ardından Nero döneminde Christiani adlı grubun cezalandırıldığını da kaydeder. Chrestus, Christus’un bir yazım biçimiyse, bir Roma yazarı daha birinci yüzyıldaki Hristiyan hareketini İsa ile ilişkilendirmiş olur. Bu veri tarihsel İsa tartışmasına dolaylı bir Roma tanıklığı olarak girer.2084
Suetonius’un Latince cümlesi gerçekten önemlidir: Iudaeos impulsore Chresto assidue tumultuantis Roma expulit. Fakat metnin söylediği ad Chrestus’tur, Christus değil. Bu fark küçük görünse de tarihsel sonuç bakımından belirleyicidir. Chrestus antik dünyada kullanılan sıradan bir kişisel ad olabilir; öte yandan Christus ile Chrestus’un telaffuz ve yazımda karıştırıldığı da bilinmektedir. Bu nedenle modern araştırmada özdeşlik mümkün görülür, fakat tartışmasız bir okuma değildir.2085
Üstelik Suetonius Chrestus hakkında hiçbir biyografik ayrıntı vermez. Onu Nasıralı İsa diye adlandırmaz; Yahudiye’den, Pilatus’tan, çarmıhtan, dirilişten veya Maşiah kimliğinden söz etmez. Cümle yüzeyde, Claudius dönemindeki Roma karışıklığının kışkırtıcısı olarak Chrestus’u gösterir. İsa’nın o sırada Roma’da bulunmadığı kabul edildiğinde, Hristiyan yorum cümlenin doğrudan anlamından bir adım uzaklaşmak ve Roma Yahudileri arasındaki Christ tartışmalarını varsaymak zorundadır.2086
Bu, kaydın değersiz olduğu anlamına gelmez. Eğer Chrestus gerçekten Christus’a yapılan yanlış veya halk dilindeki bir göndermeyse, Suetonius Roma’daki Yahudi çevrelerinde Christ konusu etrafında ciddi çatışmalar bulunduğuna dair önemli bir dış tanıklık sunmuş olur. Fakat bu durumda bile tanıklık İsa’nın yaşamına doğrudan değil, onun hakkındaki hareketin Roma’daki etkisine ilişkindir.
Suetonius’un Nero 16’daki Christiani kaydı daha açıktır. Yazar, Nero’nun cezalandırdığı topluluklardan biri olarak Hristiyanları ve onların yeni, zararlı sayılan batıl inancını anar. Bu, Nero çağında Hristiyan adını taşıyan bir topluluğun varlığına dış tanıklıktır. Fakat Suetonius burada da kurucunun yaşamından tek bir olay anlatmaz. Ayrıca Hristiyan yorumun cümlesi bu cezalandırmayı Roma yangınıyla yan yana verirken Suetonius’un kendi düzeninde yangın başka bir bölümde, Nero 38’de anlatılır; Nero 16’daki Hristiyan cezası yangının açıklaması olarak sunulmaz.2087
Burada iki ayrı tarih sorusu birbirine karıştırılmamalıdır. Birinci soru, Nasıralı İsa’nın tarihsel bir kişi olup olmadığıdır. Suetonius, özellikle diğer Roma kaynaklarıyla birlikte okunduğunda, birinci yüzyılın ortalarında Christ adıyla ilişkili bir hareketin varlığı konusunda yardımcı olabilir. İkinci soru ise o kişinin Tanah’ın Maşiah’ı olup olmadığıdır. Suetonius bu ikinci soruya hiçbir kanıt sunmaz.
Tanah Maşiah’ı Roma’daki bir topluluğun adından veya bir imparatorluk tarihçisinin bir hareketi kaydetmesinden tanımaz. Yeremya 23’te David soyuna ilişkin kral gerçekten hükmeder ve başarılı olur; Yehezkel 37’de İsrael birleştirilir, kendi ülkesinde yerleşir ve David soyuna ilişkin kralın yönetimi altında yaşar. Chrestus’un kimliği ne olursa olsun, Suetonius’un cümlesi bu görevlerin gerçekleştiğini söylemez.2088
Suetonius kaydı tarihsel İsa tartışmasında kullanılabilir, fakat Hristiyan yorumun kurduğu kadar düz bir kanıt değildir. Chrestus ile Christus özdeşliği önce ayrıca gerekçelendirilmelidir. Özdeşlik kabul edilse bile ulaşılan sonuç en fazla erken Hristiyan hareketi ve onun kurucu figürü hakkında dolaylı tarihsel destek olur. Bunun Nasıralı İsa’nın Tanah’ın Maşiah’ı olduğu sonucuna çevrilmesi ise bambaşka bir kanıt gerektirir.
Kaynaklar
Duncan Heaster, Jesus for Jews, Carelinks Publishing, 5.2 “The Historicity of Jesus of Nazareth”, PDF s. 9. Heaster, Suetonius Claudius 25.4’teki Chrestus’u doğrudan Christ ile özdeşleştirir ve Nero 16’daki Christiani kaydını da aynı tarihsel kanıt zincirine ekler. ↩
Suetonius, Divus Claudius 25.4. Latin metin: “Iudaeos impulsore Chresto assidue tumultuantis Roma expulit.” İngilizce çeviri için Perseus, Suetonius, Claudius 25.4. Jobjorn Boman, “Inpulsore Cherestro? Suetonius’ Divus Claudius 25.4 in Sources and Manuscripts,” Liber Annuus 61 (2011), s. 355–376, en güvenilir okumanın Chresto olduğunu savunur. ↩
Dixon Slingerland, “Suetonius ‘Claudius’ 25.4 and the Account in Cassius Dio,” Jewish Quarterly Review 79/4 (1989), s. 305–322; ayrıca Slingerland, “Suetonius Claudius 25.4, Acts 18, and Paulus Orosius’ Historiarum Adversum Paganos Libri VII,” Jewish Quarterly Review 83/1–2 (1992), s. 127–144. Çalışmalar, Chrestus olayının kimliği ve tarihinin sanıldığından daha belirsiz olduğunu gösterir. ↩
Suetonius, Nero 16.2, Christiani’yi “genus hominum superstitionis novae ac maleficae” diye anar. Büyük Roma yangını Suetonius, Nero 38’dedir. Bu nedenle Heaster’ın “after the great fire at Rome … punishments were also inflicted on the Christians” biçimindeki sunumu Suetonius’un iki ayrı bölümünü bir araya getirir. ↩
Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Bu pasajlarda Maşiah çağının ölçütleri Davidik hüküm, İsrael’in yeniden birleşmesi, antlaşma düzeni ve ülkede yerleşme gibi gerçekleşmiş sonuçlardır. ↩
