185. İddia: Suetonius’un Chrestus kaydı İsa’yı doğrular
Hristiyan İddiası:
Romalı yazar Suetonius, İmparator Claudius döneminde Roma’da çıkan karışıklıklarla ilgili kısa bir kayıt bırakmıştır. Karışıklıkların ardında Chrestus adında birinin olduğunu söyler. Bu adın kimi anlattığını anlamak için hem yazılışına hem de yazarın olay hakkında verdiği ayrıntılara bakılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Chrestus adını, İsa için kullanılan Latince Christus ile ilişkilendirirler. Onlara göre Suetonius, Roma’da İsa hakkında çıkan tartışmaları kaydetmiştir ve bu kayıt erken Hristiyan anlatısını doğrular.
Tanah’ın Cevabı:
Suetonius, Claudius 25.4’te imparatorun, Chrestus’un kışkırtmasıyla sürekli karışıklık çıkaran Yahudileri Roma’dan sürdüğünü yazar. Bu kısa cümlede Chrestus’un kim olduğu açıklanmaz. Nasıralı İsa’nın adı, yaşamı ve ölümü de anılmaz.
Latince ifade Iudaeos impulsore Chresto assidue tumultuantis Roma expulit şeklindedir. Metindeki ad Chrestus’tur. Bu ad antik dünyada bir kişisel ad olarak kullanılır. Ayrıca İsa için kullanılan Christus ile ses ve yazım bakımından benzerlik taşır.
Bazı araştırmacılar kaydın İsa hakkındaki tartışmaları anlattığını düşünür. Başka araştırmacılar Chrestus’un farklı bir kişi olabileceğini söyler. Cümle bu kimliği kesinleştirecek ayrıntı vermez.
Kayıt İsa hakkındaki tartışmalarla ilgiliyse, Roma’daki bir topluluğun İsa hakkında anlaşmazlık yaşadığına dolaylı kanıt sağlar. Suetonius burada İsa’nın doğumunu, öğretilerini, Pilatus tarafından yargılanmasını veya dirilişini anlatmaz. Suetonius, Claudius döneminde yaşanan karışıklık için “İsa Roma’daydı ve karışıklığı bizzat yönetti” diyen bir görgü tanığı da aktarmaz.
Dio Kassius, Roma Tarihi 60.6.6’da Claudius’un Yahudilerin toplantılarını yasakladığını, kalabalık oldukları için onları şehirden çıkarmadığını yazar. Suetonius ise şehirden çıkarma sözünü kullanır. Araştırmacılar iki kayıt için farklı açıklamalar verir. Biri, yazarların aynı kararı farklı biçimde anlatmış olmasıdır. Diğeri, Claudius’un farklı zamanlarda iki ayrı önlem almış olmasıdır. İki kısa kayıttan bütün ayrıntıları kesin bir olay dizisi olarak çıkarmak güçtür.
Suetonius, Nero 16.2’de ayrıca Hristiyan adlı bir topluluğun cezalandırıldığını yazar. Bu, o dönemde böyle bir topluluğun varlığına ilişkin başka bir Roma kaydıdır. Yazar bu bölümde de kurucunun yaşamını anlatmaz. Roma yangını ise aynı eserde ayrı bir bölümde, Nero 38’de anlatılır.
Tanah’ın Maşiah hakkındaki vaatleri başka bir sorudur. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 David soyundan adil kralı ve halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını anlatır. Chrestus adının İsa’yla ilişkilendirilmesi, Roma’da neyin tartışılmış olabileceğine dair bir yorumdur. Suetonius’un kaydı İsa’nın yaşamını doğrulamaz ve Maşiah’la ilgili bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez.
Roma kaynakları: Suetonius, Claudius 25.4; Suetonius, Nero 16.2 ve 38; Dio Kassius, Roma Tarihi 60.6.6. Tanah: Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.



