210. İddia: Yeşaya 27’deki bağışlanma daha önce sunulan kanlı korban sayesinde gerçekleşir
Hristiyan iddiası
“Thus the taking away of Jacob’s iniquity referred to in Isa.27:9 was due to blood sacrifice followed by their actual destruction of the altars. Obviously the sacrifice alone would not have made atonement without there being some sign of repentance in practice.”
Cevap
Hizkiyahu reformunun başındaki olay sırası Tanah’ta açıktır. Hizkiyahu reformunun başında Bet HaMikdaş’ta hatat korbanları sunulmuş, daha sonra putperest yüksek yerler, massevot ve aşeralar kaldırılmıştır. Bu sırayı Yeşaya 27:9’a taşıyarak Yaakov’un suçunun giderilmesini önceki kanlı korbanın sonucu, altarların parçalanmasını ise bu kefareti tamamlayan teşuva eylemi olarak okur.2249 Sorun olay sırasının kendisinde değil, Yeşaya’nın cümlesine verilen nedensellikte yatar.
Masoretik metin lakhen bezot yekhupar avon Yaakov, “bu nedenle, bununla Yaakov’un suçu kefaret edilir” der; ardından “günahını kaldırmanın bütün meyvesi” olarak altar taşlarının ezilmiş kireç taşları gibi yapılmasını ve aşera ile güneş imgelerinin artık dikilmemesini anlatır.2250 Ayetin bezot, “bununla” diye işaret ettiği şey cümlede görünürdür. Önceki bir bölümde sunulmuş kan ayette anılmaz.
Raşi de bağlantıyı aynı yerde kurar. Yaakov’un günahının “bununla” bağışlanacağını söyler ve bunun yararlı meyvesini, yüksek yerlerin altar taşlarını parçalamak ve putperestliği sürdürmemek olarak açıklar.2251 Metsudat David ve Malbim de ayetin ağırlığını putperestliğin terk edilmesi ve teşuva üzerine koyar; Malbim özellikle cezanın insanı dönüşe götürmesini ve putperest altarların kırılmasıyla suçun giderilmesini öne çıkarır.2252 Bu yorumlar, bağışlanmanın ayetteki gerekçesini putperestliğin terk edilmesine bağlar; önceki korban kanını ayetin gizli nedeni yapmaz.
Divre HaYamim gerçekten Hristiyan yorumun anlattığı kronolojiyi verir: Hizkiyahu önce korbanlar sunar, daha sonra bütün İsrael Yehuda şehirlerinden çıkarak put sütunlarını, aşeraları ve yüksek yerleri parçalar.2253 Fakat “A olayı B’den önce oldu” cümlesi, “B hakkında söylenen bağışlanmanın gerçek nedeni A’dır” sonucunu tek başına taşımaz. Yeşaya 27:9 bunu söylemek isteseydi, kan veya korbanı nedensel unsur olarak adlandırabilirdi. Bunun yerine ayetin kendi işaret zamiri putperestliğin sökülmesine yönelir.
Üstelik Yeşaya 27’nin bütünü yalnız Hizkiyahu’nun kısa reform günlüğü değildir. Bölüm Yaakov’un kök salması, İsrael’in çiçeklenmesi, sürgünlerin büyük şofar sesiyle toplanması ve Yeruşalayim’de YHWH’ye secde etmesi gibi daha geniş bir yeniden kuruluş sahnesiyle ilerler.2254 Hizkiyahu reformu ayetin tarihsel dilini aydınlatabilir; fakat “bu ayetin tek gerçekleşmesi budur ve görünmeyen önceki kan onun gerçek nedenidir” cümlesi metnin kendisinden çıkmaz.
Bu ayrım, kanın Tora’daki korban sisteminde önemli olmadığı anlamına gelmez. Tora kanlı korbanlara açık işlev verir. Fakat aynı Tora, gücü hayvana yetmeyen günahkarın ince un getirdiği durumda da bu sunuyu hatat diye adlandırır ve “kohen onun için kefaret edecek ve o bağışlanacaktır” der.2255 Dolayısıyla “Tanah’ta her bağışlanmanın görünmeyen asıl nedeni mutlaka dökülmüş kandır” gibi evrensel bir kural, Yeşaya 27:9’dan çıkarılamaz.
Kaynaklar
Heaster, Jesus for Jews, 5.4, PDF s. 26, “Forgiveness due to repentance alone? (Isa. 27:9)”. Hizkiyahu’nun 2 Divre HaYamim 29:21’de korban sunduğunu, ardından 31:1’de yüksek yerleri yıktırdığını ve Yeşaya 27:9’daki suçun giderilmesinin “blood sacrifice followed by” altarların yok edilmesine dayandığını savunur. ↩
Yeşaya 27:9, Masoretik metin: “לָכֵן בְּזֹאת יְכֻפַּר עֲוֹן־יַעֲקֹב … בְּשׂוּמוֹ כָּל־אַבְנֵי מִזְבֵּחַ כְּאַבְנֵי־גִר מְנֻפָּצוֹת …”. bezot, “bununla”, ayetin kendi içinde altar taşlarının parçalanması ve putperest kültün kaldırılmasıyla açıklanır. ↩
Raşi, Yeşaya 27:9. Raşi “bununla Yaakov’un suçu kefaret edilir” sözünü, yüksek yerlerin altar taşlarını ezmek ve putperestliği sürdürmemekle açıklar. ↩
Metsudat David ve Malbim, Yeşaya 27:9. Her iki klasik yorum da ayetin merkezine putperest altarların ortadan kaldırılmasını yerleştirir; Malbim cezayı teşuvaya götüren süreç ve putperestliğin fiilen sökülmesiyle ilişkilendirir. ↩
Divre HaYamim II 29:21–24; 31:1. Hizkiyahu’nun arınma programında hatat korbanları sunulur; daha sonra İsrael ve Yehuda’da massevot, aşeralar, bamot ve altarlar yıkılır. Heaster’ın kronolojik sıra tespiti bu açıdan gerçektir; tartışmalı olan, Yeşaya 27:9’un nedenselliğini yalnız önceki kana bağlamasıdır. ↩
Yeşaya 27:6–13. Bölüm Yaakov’un kök salıp İsrael’in çiçeklenmesini, sürgünlerin toplanmasını ve büyük şofar sesiyle Yeruşalayim’de YHWH’ye secde edilmesini anlatan geniş bir yeniden kuruluş ufkuna sahiptir. ↩
Vayikra 5:11–13. İki kuşa dahi gücü yetmeyen kişi ince un getirir; sunu hatat diye adlandırılır ve 5:13’te “kohen onun için kefaret edecek ve o bağışlanacaktır” denir. Bu hüküm, “bütün kefaret zorunlu olarak kan dökülmesine dayanır” şeklindeki evrensel önermeye açık bir sınır koyar. ↩
