220. İddia: Yetmişinci Yovel yaklaşık 1996’ya denk gelir ve son zamanlara işaret edebilir

Hristiyan iddiası

“As a final piece of fascinating speculation, it should be noted that this prophecy is concerning the 70 ” sevens” . The idea of seven weeks of years, i.e. 49 years, must make every Jewish mind think of the year of Jubilee. The 70th Jubilee year will be around 1996, if the first Jubilee was kept 49 years after Israel entered the land of Canaan under Joshua. This would therefore associate the period around the end of the 20th century with the time when Israel’s sufferings will end, and when through their Messiah their desolators and desolation will finally end.”

Cevap

Hristiyan yorum, Daniel 9’daki yetmiş “yedi”yi Yovel döngüleriyle ilişkilendiren son bir tarih önerisi yapar. Kendi sözleriyle bu “fascinating speculation”, yani ilgi çekici bir spekülasyondur. Yedi yıllık yediler ona kırk dokuz yılı, kırk dokuz yıl da Yovel’i hatırlatır. İlk Yovel’in İsrael’in Yehoşua yönetiminde ülkeye girişinden kırk dokuz yıl sonra tutulduğunu varsayar; buradan yetmişinci Yovel’in yaklaşık 1996’ya düşeceğini ve yirminci yüzyıl sonunu İsrael’in sıkıntılarının bitişiyle ilişkilendirmenin anlamlı olabileceğini söyler.²³²⁵

Bu, kitabında Daniel’in kesin matematiksel sonucu diye sunulan bir hüküm değildir. Spekülasyon olarak verilir. Bu tarih hesabı Tanah’ın verdiği süreyle ve klasik Yahudi Yovel hesabıyla uyuşmaz.²³²⁶

Vayikra 25, yedi Şemita döngüsünün sayılmasını ve kırk dokuz yılın ardından Yovel düzenini verir. Fakat İsrael’in ülkeye girdiği gün sayacın hemen başlamış olduğu klasik kronolojinin kabulü değildir. Arakhin 12b, Yovel hesabını tartışırken yedi yıllık fetih ve yedi yıllık paylaşım döneminin sayımdan çıkarılması gerektiğini açıkça söyler; ilk Yovel döngüsü bu on dört yıllık yerleşme döneminden sonra başlar. Böylece Hristiyan yorumun “ilk Yovel, ülkeye girişten kırk dokuz yıl sonra” başlangıç varsayımı rabbinik kronolojiyle uyuşmaz.²³²⁷

Dahası, Yovel döngüsünün kendisinde de tek bir aritmetik model yoktur. Standart okumada ellinci yıl Yovel’dir; Rabbi Yehuda’nın görüşünde ellinci yıl aynı zamanda bir sonraki döngünün ilk yılı sayıldığı için ardışık döngüler kırk dokuz yıllık hesaplanır. Arakhin 12b tam bu fark üzerinden İkinci Bet HaMikdaş kronolojisini tartışır. Başlangıç yılı ve döngü uzunluğu konusunda iki ayrı kabul değiştiğinde, “yetmişinci Yovel = 1996” gibi tek bir tarih Tanah’ın zorunlu sonucu olamaz.²³²⁸

Asıl mesele Daniel 9’un kendisidir. Daniel “yetmiş Yovel sayın” demez; “yetmiş yedi”den söz eder. Yedi yıllık dönemlerle Yovel arasında kavramsal bir yakınlık kurulabilir, fakat kavramsal yakınlık kronolojik özdeşlik değildir. Yovel yasasının ayrıca toprağın dinlenmesi, mülklerin geri dönüşü ve özgürlük ilanı gibi kendi hükümleri vardır. Daniel 9’un yetmiş haftasını yetmiş ayrı Yovel döngüsüne dönüştürmek, metnin verdiği 490 yıllık yapıdan bambaşka bir ölçek üretir.²³²⁹

Hristiyan yorum ayrıca Yeşaya 37:30’daki işareti Hizkiyahu döneminde bir Yovel yılına dolaylı gönderme olarak kullanır ve Asur istilasının bu nedenle son zamanlardaki kurtuluş için örnek olabileceğini düşünür. Fakat Yeşaya 37:30 metni “bu yıl kendi başına yetişeni, ikinci yıl ondan çıkanı yiyeceksiniz; üçüncü yıl ekin ve biçin” der. Ayet Yovel kelimesini kullanmaz. Bu diziyi Yovel takvimine yerleştirmek ayrıca tarihsel hesap ister; sonra bu hesap 1996 ile bağlanmak için bir yorum adımı daha gerektirir.²³³⁰

Bugün bu önerinin tarihsel tarafı da sınanabilir durumdadır. 1996 ve yirminci yüzyıl sonu geçmiş tarihlerdir. Hristiyan yorumun öngördüğü biçimde İsrael’in bütün sıkıntılarının sona ermesi, Maşiah çağının evrensel barışı veya Daniel 9’un nihai tamamlanması o tarihin kendisi tarafından gösterilmiş değildir. Hristiyan yorumun kendisinin “spekülasyon” diye nitelediği bu hesap, geçen tarihle birlikte doğrulanmış bir kehanet olmaktan daha da uzaklaşmıştır. Tarih geçtiğinde hesabın esnek biçimde başka tarihe taşınması, ilk hesabı Tanah kanıtına dönüştürmez.²³³¹

Yovel, Yahudi zaman anlayışında güçlü bir simgedir: özgürlük, geri dönüş ve toprağın Tanrı’ya ait olduğunun ilanıdır. Daniel’in yedileriyle Yovel arasında düşünsel bağ kurmak bu nedenle verimli bir yorum olabilir. Fakat sembolik verim ile kronolojik ispat ayrıdır. Klasik Yovel hesabı Hristiyan yorumun başlangıç varsayımını desteklemez; döngünün kırk dokuz/elli yıl hesabında görüş ayrılığı vardır; Daniel 9 “yetmiş Yovel” demez; 1996 sayısını da vermez. Hristiyan yorumun kendi ifadesiyle bu bir spekülasyondur ve İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlayan tarihsel veri olarak kullanılamaz.²³³²

Kaynaklar

2325. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 46. Heaster ‘As a final piece of fascinating speculation’ diyerek yetmiş ‘yedi’ ile Yovel arasında bağ kurar; ilk Yovel’i Yehoşua altında ülkeye girişten 49 yıl sonra varsayıp 70. Yovel’i yaklaşık 1996’ya yerleştirir. ↩

2326. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 46. Heaster bu hesabı kesin kehanet hesabı değil açıkça ‘speculation’ olarak etiketler; değerlendirmede bu ihtiyat korunmalıdır. ↩

2327. Vayikra 25:8–13; Bavli, Arakhin 12b. Gemara Yovel sayımının İsrael ülkeye girer girmez başlamadığını; yedi yıl fetih ve yedi yıl paylaşım tamamlandıktan sonra ilk Yovel döngüsünün sayıldığını belirtir. ↩

2328. Bavli, Arakhin 12b. Standart elli yıllık Yovel hesabı ile Rabbi Yehuda’nın ellinci yılı bir sonraki döngünün ilk yılı da sayan 49 yıllık döngü görüşü ayrı ayrı tartışılır. Tek bir aritmetik model yoktur. ↩

2329. Daniel 9:24–27; Vayikra 25:8–13. Daniel ‘yetmiş yedi’ der; ‘yetmiş Yovel’ demez. Yedi yıllık dönemlerle Yovel arasında tematik bağ kurulabilir, fakat iki kronolojik yapı metin tarafından özdeşleştirilmez. ↩

2330. Yeşaya 37:30–32. Ayet ilk iki yıl kendi başına yetişen ürün ve üçüncü yıl ekim-biçim işaretini verir; ‘Yovel’ kelimesini kullanmaz. Bunu belirli bir Yovel yılına yerleştirmek ayrıca tarihsel kronoloji gerektirir. ↩

2331. 1996 ve yirminci yüzyıl sonu artık geçmiş tarihlerdir. Heaster’ın s. 46’da ilişkilendirdiği ‘İsrael’in sıkıntılarının sona ermesi’ ve Maşiah çağının sonu, bu tarihin kendisiyle gerçekleşmiş bir Tanah göstergesi haline gelmemiştir. Bu değerlendirme Heaster’ın kendi ‘spekülasyon’ kaydıyla uyumludur. ↩

2332. Vayikra 25:10–24. Yovel özgürlük, mülklerin geri dönüşü ve toprağın HaŞem’e ait oluşu gibi güçlü teolojik temalar taşır; bu tematik zenginlik 1996 gibi tek tarih üretmeye yetmez. ↩