Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorumcu Tehillim 16’nın son iki ayetini ardışık iki olay olarak okur. 16:10, Maşiah’ın beden çürümeden önce ölümden dirilmesidir; 16:11 ise bunun ardından göğe yükselmesidir. Kendi cümlesinde “bundan sonra” Maşiah’ın Tanrı’nın huzuruna ve sağına çıkacağını söyler. Fakat mezmurun İbranicesinde ne “bundan sonra” vardır ne de “göğe yükseldi”. Şamayim, “gökler”, sözcüğü yoktur; alah, “yükselmek”, fiili yoktur; bir yerden başka bir yere hareket anlatan herhangi bir fiil de yoktur.

Ayet şöyle der: “Bana yaşam yolunu bildirirsin; Senin huzurunda sevinç doluluğu, sağında sonsuza dek hoşluklar vardır.” İbranice cümle תּוֹדִיעֵנִי אֹרַח חַיִּים שֹׂבַע שְׂמָחוֹת אֶת־פָּנֶיךָ נְעִמוֹת בִּימִינְךָ נֶצַח biçimindedir; todi'eni orah hayim; sova semahot et panekha; ne'imot biminekha netsah. Burada bir yol vardır, fakat adı “yaşam yolu”dur. Sevinç vardır, Tanrı’nın yüzü/huzuru vardır ve O’nun sağı vardır. Bunların hiçbirine metin “gök” adını vermez.⁵⁴⁷

Mezmurun kendi içindeki “sağ” kullanımı fiziksel yer okumasını daha baştan sınırlar. David üç ayet önce “HaŞem’i daima önümde tuttum; O sağımda olduğu için sarsılmam” der. İbranice שִׁוִּיתִי יְהוָה לְנֶגְדִּי תָמִיד כִּי מִימִינִי בַּל אֶמּוֹט sözleriyle aynı mimin, “sağ”, dili kullanılır. 16:8’de Tanrı David’in sağındadır; 16:11’de hoşluklar Tanrı’nın sağındadır. İki cümleyi de göksel koordinat gibi okursak Tanrı’yı önce David’in fiziksel sağ tarafına yerleştirmek, sonra David’i Tanrı’nın fiziksel sağ tarafına taşımak gerekir. Şiirin dili böyle işlemez.⁵⁴⁸

Tanah “sağ el”i sık sık güç, yardım, koruma ve yakınlık için kullanır. Şemot 15:6 “Sağ elin, ey HaŞem, güçte görkemlidir; sağ elin düşmanı parçalar” der. Tehillim 63 “Nefeşim Sana yapışır; sağ elin beni destekler” diye konuşur. Yeşaya 41’de HaŞem “Seni doğruluk sağ elimle destekleyeceğim” der. Bunlar Tanrı’nın anatomisini tarif etmez; insan dilinin Tanrısal eylemi anlatmak için kullandığı imgelerdir. Agadat Bereşit de Tanrı’nın sağ elini İsrael’in korunmasıyla ilişkilendirir.^549550551552

Aynı ilke 16:11’e uygulanınca “Tanrı’nın sağında olmak” ifadesinin kendi başına göğe çıkma hareketi olmadığı anlaşılır. Tanrı mekanın içinde bir varlık değildir; mekanın Yaratıcısıdır. “Sağ” sözünü fiziksel yön olarak dondurmak, benzetmenin anlattığı yakınlık ve iyilik boyutunu kaybettirir.

Ayetin diğer yarısı da bunu destekler: sova semahot et panekha, “Senin huzurunda sevinç doluluğu.” İbranice panim yüz demektir ve çok sık “huzur, önünde bulunma, yakınlık” anlamında kullanılır. Tanrı’nın huzurunda olmak, insan bedeninin gökyüzündeki bir adrese taşındığını söylemek değildir.

Tehillim 16 kendi içinde bu yakınlığı zaten yaşanan bir gerçeklik olarak anlatır. David “HaŞem’i daima önümde tuttum” der. Yaşayan bir insan olarak Tanrı’nın huzurunu önünde tutmaktadır. Birkaç kelime sonra “Senin huzurunda sevinç doluluğu” demesi, zorunlu olarak yeni bir kozmik konum bildirmez. Bir kralın “sağ kolu” denildiğinde coğrafya değil güven ve yetki anlarız. İbrani şiirinde Tanrı’nın “sağı” da çoğu kez bu tür bir ilişki dilidir.⁵⁵³

Hristiyan yorumun okuması üç dönüşüm gerektirir: Tanrı’nın huzuru “gök” olur; Tanrı’nın sağı gökte belirli bir konum olur; o konumdaki sevinç de Maşiah’ın oraya bedensel yükselişi olur. Tehillim 16:11 bu eşitliklerin hiçbirini söylemez.

Yahudi yorum geleneğinin ayete verdiği anlamlar da göğe yükselişi zorunlu kılmaz. Midraş Tehillim “Bana yaşam yolunu bildir” sözünü korku, Tora, mitsvalar ve doğru yaşamla ilişkilendirir; “huzurunda sevinç doluluğu”nu ise gelecek dünyada Şehina (İlahi huzur) ile karşılaşacak doğru kişilerle açıklar. Ölüm sonrası veya Olam HaBa boyutu burada bulunabilir, fakat tek bir Maşiah’ın dirildikten sonra göğe çıkışı yoktur. Gan Naul gibi başka Yahudi açıklamalarında “yaşam yolu” hikmet ve anlayış yollarıyla, nefeşin Tanrı’nın yüzünün ışığında duyduğu sevinç de yüce hikmetten aldığı hazla ilişkilendirilir.⁵⁵⁴

Bu açıklamalar farklı yorum katmanlarına aittir. Ortak noktaları daha sınırlıdır: ayetin kelimeleri “göğe yükseliş” diye tek bir zorunlu biyografi kurmaz. 16:10’da gerçekten ölümden dirilen bir kişinin bulunduğu varsayılsa bile 16:11 yine bu kişinin göğe yükseldiğini söylemez. Diriltilen kişinin Tanrı’ya yakınlık ve sevinç yaşayacağı, sonsuz hayat bulacağı veya Olam HaBa’da Tanrı’nın huzurundan haz alacağı söylenebilir; bunların hiçbiri bedensel göğe yükselişle aynı cümle değildir.

Tanah bir insanın göğe yükseldiğini anlatmak istediğinde bunu açıkça söyleyebilir. Eliyahu için “Eliyahu kasırgayla göklere yükseldi” denir. Olayın hareketi, yönü ve hedefi cümlenin içindedir. Tehillim 16:11’de böyle bir fiil veya hedef bulunmaz. Tanah’ın Eliyahu hakkında doğrudan söyleyebildiği olay, David’in mezmurunda dolaylı bir “sağ” imgesinden çıkarılmak zorunda kalmaz.⁵⁵⁵⁵⁵⁶

Hristiyan yorumun kronolojisinde yükü taşıyan ifade kendi eklediği “and after this”, yani “ve bundan sonra” sözüdür. 16:10 diriliş kabul edilir; ardından “bundan sonra göğe yükselecekti” denir ve 16:11 bunun kanıtı yapılır. İbranice mezmurda böyle bir zaman bağlacı yoktur.

David’in düşüncesi şiirsel bir güven akışı içinde ilerler: HaŞem’i önümde tutarım; O sağımda olduğu için sarsılmam; yüreğim sevinir; bedenim güven içinde yaşar; nefeşim Şeol’e terk edilmeyecektir; Tanrı yaşam yolunu bildirir; O’nun huzurunda sevinç ve sağında kalıcı hoşluk vardır. Bu diziyi “ölüm → kısa süre → diriliş → göğe yükseliş → Tanrı’nın sağında oturma” biçiminde biyografik sahnelere ayıran bağlayıcı ifadeler mezmurda bulunmaz.

Hristiyan karşılık, başka İncil metinlerinin İsa’nın dirildikten sonra göğe yükseldiğini ve Tanrı’nın sağında bulunduğunu söylemesine dayanır. Bu okuma, İsa’nın göğe yükseldiği inancını başlangıç noktası alır ve Tehillim 16:11’i o inanç üzerinden yeniden yorumlar. Fakat “Tehillim 16:11, Hristiyan İncilinden bağımsız olarak Maşiah’ın göğe yükseleceğini önceden bildirir” iddiası başka bir şeydir. Yahudi okuyucuya Tanah’tan kanıt sunulacaksa kanıtlanması gereken budur.^557558559

Ayetin kendi kelimeleri bu ikinci iddiayı taşımaz. “Gök” demez. “Yükselmek” demez. Maşiah demez. Yeryüzünden ayrılan bir kişiden söz etmez. Dirilişten sonra gerçekleşen ikinci bir olay tarif etmez. Yaşam yolu, Tanrı’nın huzuru, sevinç ve kalıcı yakınlık anlatır. Yahudi mistik geleneğinde de “sağ” fiziksel bir adres değil, Hesed, sevgi, yakınlık ve Tanrısal destek gibi anlamlarla işlenir; Zohar geleneğinde “sağ el” özellikle sevgi ve yakınlık yönüyle ilişkilendirilir.⁵⁶⁰

Hristiyan yorumun “dirilişten sonra göğe yükseliş” sırası Tehillim 16’dan değil, Hristiyan anlatının olay düzeninden gelir. 16:10’a kısa süreli ölüm ve diriliş, 16:11’e ardından göğe yükseliş anlamı verildiğinde Hristiyan biyografisi elde edilir; fakat bu sırayı kuran “kısa süre”, “ardından”, “gök” ve “yükseliş” kelimelerinin hiçbiri İbranice mezmurda yoktur. Tehillim’in söylediği Tanrı’nın huzurundaki yaşam ve sevinçtir. Bunu belirli bir Maşiah’ın bedensel göğe çıkışına dönüştüren bilgi ayetten değil, daha sonra kabul edilmiş Hristiyan anlatıdan gelmektedir.⁵⁶¹

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 60, güncel revizyon.
• Tehillim 16:11.
• Tehillim 16:8.
• Şemot 15:6.
• Tehillim 63:9.
• Yeşaya 41:10.
• Agadat Bereşit.
• Tehillim 16.
• Tehillim 16:11; Midraş Tehillim.
• II. Melahim 2:11.
• Tehillim 16:11; Tehillim 16.
• Tehillim 16:11.
• Tehillim 16:11.
• Tehillim 16:11; Tehillim 16:10–11.
• Tehillim 16:11.
• Tanah, Tehillim 16:10-11.

Hristiyan yorumcu, Tanah’ın Tanrı için kullandığı beden dilini gerçek anatominin izi olarak görür. Tanrı’nın ellerinden, kolundan, gözlerinden, kulağından ve yüzünden söz edildiğine göre, bunların fiziksel bir varlığa dayanması gerektiğini savunur; aksi halde bu sözlerin öğretici değerini yitireceğini düşünür. Tanrı’nın elleriyle gökleri germesi gibi ifadeleri de gerçek, kişisel ve bedensel bir Tanrı’nın kanıtı sayar. Tanah’ın bu kelimeleri kullandığı doğrudur. Fakat aynı Tanah, onların nasıl anlaşılacağını da gösterir. Moşe çölde bütün halka et sağlanmasının nasıl mümkün olacağını sorduğunda HaŞem, “HaŞem’in eli mi kısaldı?” diye karşılık verir. Söz konusu olan kol uzunluğu değildir. Elin “kısalması”, gücün yetmemesi demektir. Yeşaya aynı dili neredeyse kendi açıklamasıyla birlikte verir: “HaŞem’in eli kurtaramayacak kadar kısalmamıştır; kulağı da işitemeyecek kadar ağırlaşmamıştır.” El kurtarma gücünü, kulak ise yakarışın O’ndan gizli olmadığını anlatır. Mecaz Tanrısal eylemi belirsizleştirmez; tersine, insanın bildiği bir işlev aracılığıyla onu anlaşılır hale getirir.^117211731174

Deniz Ezgisi’nde “Sağ elin, ey HaŞem, güçte görkemlidir” denir; biraz sonra düşmanların “kolunun büyüklüğüyle” sustuğu anlatılır. Eğer her organ adı biyolojik bir organı bildiriyorsa bu sözler de Tanrı’nın sağ kolunun fiziksel yapısını öğretmelidir. Fakat Hazal’ın dili başka yönde ilerler. Midraş Tanhuma, Şemot 15:6’daki sağ eli teşuvayı kabul eden Tanrısal yönelişle ilişkilendirir. Aynı açıklamada İsrael Tanrı’nın iradesini yaptığında “solun sağ gibi”, aksi durumda “sağın sol gibi” işlediği söylenir. Fiziksel kolların birbirine dönüşmesinden söz edilmemektedir. Sağ ve sol, Tanrısal etkinliğin değişik biçimlerini anlatan bir dil haline gelir. Aynı şey “yüz” için daha da belirgindir. Devarim’de HaŞem, İsrael’in kötülüğü karşısında “yüzümü onlardan gizleyeceğim” der. Hagiga 5b bu ayeti Şehina’nın açıkça görünmemesiyle açıklar ve hemen ardından “Elimin gölgesinde seni örttüm” sözünü Tanrısal korumanın sürmesiyle ilişkilendirir. Aynı kısa tartışmada “yüz” açığa çıkışı, “el” korumayı anlatır. Hiç kimse Tanrı’nın başını fiziksel olarak başka yöne çevirdiğini veya gerçek bir elin gölgesinin İsrael’in üzerine düştüğünü düşünmek zorunda değildir.^{1175117611771178}

“Göz” ve “kulak” da aynı dil ailesine aittir. Tehillim, “HaŞem’in gözleri tsadiklere, kulakları onların yakarışına yöneliktir” der. Divre HaYamim ise HaŞem’in gözlerinin “bütün yeryüzünde dolaştığını” söyler. Göz kürelerinin yeryüzünde hareket etmesi değil, hiçbir şeyin Tanrısal bilgiden kaçmaması anlatılır. Kabalat.com’daki “Görüntüsünde?” incelemesi bu nedenle Tora’nın “insanın dilinde konuşması” ilkesini beden ifadelerine uygular: el, göz, parmak, kulak ve ayak gibi kelimeler Tanrı’nın anatomisini değil, O’nun eylemlerini insanın kavrayabileceği bir dilde bildirir. Hristiyan yorumun “fiziksel değillerse öğretici amaçları yoktur” önermesi böylece kendi dayanağını kaybeder. Bu kelimelerin öğretici amacı zaten işlevleridir.^117911801181

Kabalistik kaynaklar bu ayrımı daha da keskin hale getirir. Şaarei Orah insan gözü, kulağı, eli ve ayağı ile üst alemlerde kullanılan aynı adlar arasındaki ilişkiyi tartışır; fakat insan organları ile HaŞem arasında ölçü, sınır ve biçim ortaklığı kurulamayacağını açıkça belirtir. Bu önemli bir ayrıntıdır. Şaarei Orah antropomorfik dilden kaçan bir eser değildir; tam tersine, Tanrısal adların ve sefirotun insan bedenini andıran düzenini yoğun biçimde kullanır. Buna rağmen bu semboller Tanrı’nın özünü insan anatomisine dönüştürmez. Ramhal da Da’at Tevunot’ta gözün Tanrısal gözetimi, kulağın duaların işitilmesini, ağzın peygamberlik sözünü ve sağ-sol ayrımının Tanrısal yönetimin farklı biçimlerini temsil edebildiğini açıklar. Yön, Hristiyan yorumun kurduğu yönden farklıdır: insanın gözü olduğu için Tanrı’nın da gözü yoktur; insan gözü, yaratılmış düzeyde gözetim işlevini temsil edebildiği için Tanrısal gözetim “göz” diliyle anlatılır.^11821183

Bu dil yalnız insan organlarıyla da sınırlı değildir. Tehillim, “Kanatlarının gölgesinde beni sakla” ve “Kanatlarının altında sığınacaksın” der. Her bedensel sözcük gerçek anatomi ise Tanrı’nın kanatları da bulunmalıdır. Kanatlar mecaz kabul edildiğinde ise daha temel bir gerçek kabul edilmiş olur: Tanah’ta Tanrı hakkında kullanılan bedensel kelimelerin bir bölümü fiziksel organ bildirmez. O zaman “kanat” ile “el” arasındaki ayrımın metinden gösterilmesi gerekir. Hristiyan yorumcu böyle bir ölçü vermez. İnsan biçimindeki fiziksel Tanrı düşüncesine uyan kelimeler anatomiye çevrilir, uymayanlar sembol olarak bırakılır. Bu, İbranice metnin verdiği bir kural değildir.¹¹⁸⁴

Mecazın gerçekliği ortadan kaldırdığı düşüncesi de yanlıştır. Bir kralın “eli ülkenin en uzak sınırına kadar uzanıyor” denildiğinde kolunun kilometrelerce uzun olduğu anlaşılmaz; yine de gücünün uzak bir bölgeye gerçekten ulaştığı söylenmiş olur. Tanah çok daha büyük bir güçlükle karşı karşıyadır: sonsuz olanı sonlu insan diliyle anlatır. Tanrı’nın iyi, güçlü, merhametli veya bilen olduğunu söylediğimizde O’nun özünün maddi yapısını tarif etmeyiz; yaratılışla ilişkisini ve eylemlerini anlatırız. Aynı ilke “el” ve “göz” için geçerlidir. Tanrı’nın eli denildiğinde Tanrısal güç gerçekliğini korur; yalnızca kas ve kemik varsayımı ortadan kalkar.¹¹⁸⁵

Hristiyan yorumcu ayrıca fiziksel olmayan Tanrı’nın kişisel olamayacağını varsayar. Oysa kişisellik ile maddilik aynı şey değildir. Tanah’ın Tanrısı konuşur, irade eder, sever, emreder, bağışlar, berit kurar ve insanın yakarışını bilir. Bütün bunlar ilişkinin gerçekliğini gösterir; hiçbirinin deri, göz küresi veya kulak zarı gerektirdiği söylenmez. Amida bunun en açık örneklerinden birini verir: insan, bütünüyle aşkın olan Tanrı’ya doğrudan “Tanrımız” diye hitap eder. Tanrı insan kavrayışının ötesindedir, fakat insanla ilişkisi bundan dolayı daha az kişisel değildir. Tora da aynı gerilimi korur: hiçbir benzeri olmayan HaŞem, aynı zamanda Kendisine yakaranlara yakın olarak anlatılır.^11861187

“Yüz” dili bu ilişkinin en güzel örneklerinden biridir. Tehillim’de “Yüzünü benden gizleme” denir; başka bir yerde yüzün kulun üzerine parlaması istenir. Kohenlerin berahasında ise “HaŞem yüzünü sana aydınlatsın… HaŞem yüzünü sana yöneltsin ve sana şalom versin” sözleri yer alır. Ayetin kendi paralelliği anlamı verir. Yüzün aydınlanması lütuf, yüzün yönelmesi yakınlık ve şalomla birlikte düşünülür. Bunu fiziksel baş hareketine indirgemek, sembolün taşıdığı Tanrısal ilişkiyi küçültür. İnsan yakınlığı yüz, bakış, ses ve elle deneyimlediği için Tora bu kelimeleri alır ve onları insan bedeninin sınırlarının çok ötesine taşır.^11881189

Son sınırı Tora’nın kendisi koyar. Sinay’da İsrael “sözlerin sesini” işitti, fakat “hiçbir temuna” görmedi. Moşe bu noktayı tekrar eder: “HaŞem’in Horev’de ateşin içinden sizinle konuştuğu gün hiçbir temuna görmediğiniz için… erkek veya kadın biçiminde herhangi bir suret yapmayın.” Aynı Tora daha sonra HaŞem’in elinden, gözünden ve yüzünden söz edecektir. Bu kelimeleri Tanrı’nın gerçek anatomisinin parçaları saymak, Sinay’da verilen sınırla bağdaşmaz ve Tanah’a açıkça aykırıdır. Hristiyan yorumun seçimi metnin içinden değil, fiziksel ve insan biçimli Tanrı’ya ihtiyaç duyan Hristiyan teolojisinden gelir. Nitekim fiziksel Tanrı düşüncesinin ardından ilahi oğulluk öğretisinin daha kolay savunulabileceğini kendisi de söyler. Böylece önce Tanrı insan bedenine yaklaştırılmakta, sonra Hristiyan oğulluk öğretisi bu beden anlayışı üzerine kurulmaktadır. Tora’nın dili insandır; anlattığı Tanrı insan değildir.^119011911192

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 101, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 14–16.
• Bamidbar 11:23.
• Yeşaya 59:1–2.
• Şemot 15:6, 16.
• Midraş Tanhuma, Beşalah 15:1; Şemot 15:6 üzerindeki sağ ve sol el açıklaması.
• Devarim 31:17–18.
• Bavli Hagiga 5b; Devarim 31:18 ile Yeşaya 51:16 birlikte açıklanır.
• Tehillim 34:16.
• Divre HaYamim II 16:9.
• Kabalat.com, “Görüntüsünde?”, özellikle “Tora, insanın dilinde konuşur” ve beden dili bölümü.
• Rabbi Yosef Gikatilla, Şaarei Orah, Giriş; Tanah’ta Tanrı’ya atfedilen organ adlarının anlamı.
• Ramhal, Da’at Tevunot, insan bedeni ile Tanrısal yönetim arasındaki benzerlik üzerine açıklamalar.
• Tehillim 17:8; 91:4.
• Rambam, More Nevuhim I:54, 58; Tanrısal niteliklerin özün maddi parçaları değil, eylem ve ilişki dili olarak anlaşılması üzerine.
• Amida’nın ilk berahası: “Elohenu ve-Elohe avotenu” — “Tanrımız ve atalarımızın Tanrısı.”
• Bkz. Devarim 4:7; Tehillim 145:18; HaŞem’in eşsiz aşkınlığıyla Kendisine yakaranlara yakınlığı birlikte ifade edilir.
• Tehillim 27:9; 31:17; 80:4.
• Bamidbar 6:25–26.
• Devarim 4:12.
• Devarim 4:15–16.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 14–16; fiziksel Tanrı anlayışının ilahi oğulluk iddiasıyla ilişkili kurulduğu bölüm.