3 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
30. İddia: Teşuva bağışlanma için yeterli değildir
Teşuva, insanın yaptığını kabul edip kötülüğünü bırakması ve Haşem’e dönmesidir. Birine zarar verildiyse dönüş, mümkün olan yerde bu zararın giderilmesini de gerektirir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Teşuva, insanın yaptığını kabul edip kötülüğünü bırakması ve Haşem’e dönmesidir. Birine zarar verildiyse dönüş, mümkün olan yerde bu zararın giderilmesini de gerektirir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar teşuvanın, yani günahtan dönmenin, bağışlanma için gerekli olduğunu kabul ederler. Fakat Eden’de günahın karşılığı ölüm olarak belirlendiği için bağışlanmanın bedelini de ölüm sayarlar. Günahkar kendi ölümüyle bu bedeli öderse kurtulamayacağından, onun yerine kusursuz bir temsilcinin ölmesi gerektiğini söylerler. Tanah’ta tövbe eden herkesin bağışlanmasını da bu nedenle İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bir insan ölümle uyarıldığı halde kötülüğünden dönerse ne olur? Yehezkel bu soruyu, çaldığı malı geri veren ve borç karşılığında güvence olarak aldığı malı, yani rehni sahibine geri veren bir insan üzerinden cevaplar. Adam haksızlığı bırakıp Haşem’in hükümlerine uygun yaşamaya başlar. Ardından, “İşlediği günahların hiçbiri ona karşı hatırlanmayacak” denir. Yapılan kötülük, sanki hiç yapılmamış gibi anlatılmaz. Hükmün değişmesi, kötülüğü yapan kişinin dönmesine ve doğru olanı yapmasına bağlıdır. Haşem’in istediği, günahkarın yolundan dönüp yaşamasıdır. Yaşayacağına dair sözün yanında, suçlarının ona karşı hatırlanmayacağı da vaat edilir. Burada hem yaklaşan ölüm hükmü hem de geçmiş suçlar hakkında konuşulur. Yehezkel 33:14–16, 18:21–32
Eden’de verilen hüküm, insanın dünyadaki hayatına ilişkindir. İnsan ekmeğini ter dökerek kazanacak ve sonunda toprağa dönecektir. “Topraksın ve toprağa döneceksin” cümlesinde bir ölümlünün her suçunun ancak başka bir ölüm karşılığında bağışlanacağı söylenmez. Yehezkel de dönen insanın artık hiç ölmeyeceğini vaat etmez. Ölüm uyarısının yerine getirilmeyeceğini ve önceki suçların ona karşı hatırlanmayacağını söyler. Ölümlülüğü bağışlanmanın bedeli sayan Hristiyan iddiası, Bereşit ile Yehezkel’in ayrı ayrı ele aldığı iki hükmü birbirine karıştırır. Bereşit 3:19, Yehezkel 33:14–16
Teşuva denen dönüş, insanın özür dilemesinin ötesinde hayatına yansır. Alınan malın geri verilmesi nasıl bunun bir parçasıysa, kötülüğe götüren düşüncelerin terk edilmesi de öyledir. Yeşaya, suçlu kişiye düşüncelerini ve yolunu bırakıp Haşem’e dönmesini söyler. Haşem ona merhamet edecek ve onu bol bol bağışlayacaktır. Hoşea’da bütün bir halktan bu dönüş istenir. İsrael, suçunun kaldırılmasını dileyerek “Dudaklarımızın boğalarını sunacağız” der. Kurban diliyle anlatılan bu yakarışa, yabancı güçlere ve kendi elleriyle yaptığı putlara güvenmekten vazgeçmesi eşlik eder. Haşem’in cevabı, halkın dönekliğini iyileştirmek ve onu karşılıksız sevmektir. İleride gerçekleşecek bir dönüşten söz edilmesi, bu duanın muhatabını değiştirmez. İsrael’e Haşem’e dönmesi söylenmiştir. Yeşaya 55:6–7, Hoşea 14:2–5 (bazı çevirilerde 14:1–4)
Rambam, teşuvayı insanın yaptığı kötülüğü bırakması, bundan pişmanlık duyması, bir daha yapmamaya karar vermesi ve günahını sözle itiraf etmesi olarak açıklar. Aynı fırsat yeniden karşısına çıktığında, gücü yettiği halde değiştiği için o davranıştan uzak duran kişi tam teşuva yapmıştır. Bunun için böyle bir fırsatın yeniden çıkmasını beklemek gerekmez; insan daha önce de günahından dönüp bağışlanma dileyebilir. Rambam, Hilkhot Teşuva 2:1–2
Başka bir insana zarar verilmişse, alınanı geri vermek ya da zararı ödemek gerekir. Rambam, bunun ardından zarar verilen kişiden bağışlanma istenmesi gerektiğini de söyler. İnsan yalnızca Haşem’e pişman olduğunu bildirip arkadaşına verdiği zararı görmezden gelemez. Hilkhot Teşuva 2:9
Menorat HaMaor, geçmişte yaptıklarının ağırlığından dolayı dönüşünün kabul edilmeyeceğini düşünen kişiye Yehezkel’in sözlerini hatırlatır: Kötü kişi günahından dönüp adalet ve doğruluk yaptığında eski suçları ona karşı anılmayacaktır. Reşit Hokhma da Yehezkel’in bu çağrıyı ayrıntılı biçimde anlattığını vurgular: Kötülüğünden dönen kişi doğru olanı yapmaya başlar ve eski suçları ona karşı hatırlanmaz. Reşit Hokhma, Şaar HaTeşuva Menorat HaMaor, Seder HaTeşuva
Yoma 86b, teşuvanın insanın geçmişte bilerek işlediği günahlarla ilişkisini değiştirdiğini anlatır. Korkuyla yapılan dönüşte bunların yanlışlıkla işlenmiş gibi, sevgiyle yapılan dönüşte ise kişinin lehine yazılan erdemler gibi değerlendirileceği söylenir. Yoma 86b
Rabbenu Hananel, Hoşea’nın “Tanrın Haşem’e dön” çağrısını açıklarken teşuvanın gücünü vurgular. Günah çok ağır olsa da insanın dönüşünün kefaret sağlayabildiğini söyler. Rabbenu Hananel, Yoma 86a
Rambam, Tapınak ve sunak bulunmadığında da teşuvanın bütün günahlar için kefaret gücü taşıdığını açıklar. Her suç için kefaretin tamamlanma süreci aynı değildir. Bazı durumlarda teşuvanın yanında Yom Kippur ve sıkıntılar da bu sürecin parçasıdır. Tanrı’nın adının saygınlığını zedeleme durumunda ise kişinin kendi ölümüyle tamamlanan bir süreçten söz eder.
Rambam bu süreçleri suçun türüne göre ayırır. Karet, Tora’da bazı suçlar için bildirilen halk arasından kesilme cezasıdır. Karet cezası bulunmayan bir yapma emri ihlal edilip teşuva yapıldığında bağışlanma hemen gelir. Karet veya mahkemenin ölüm cezasını gerektirmeyen bir yasak çiğnendiğinde, teşuvanın ardından Yom Kippur kefaret sağlar. Karet veya mahkemenin ölüm cezasını gerektiren suçlarda ise teşuva ve Yom Kippur ile başlayan süreci kişinin çektiği sıkıntılar tamamlar. Haşem’in adının saygınlığını zedeleme durumunda, Haşem’in adının saygınlığını zedeleyen kişi için tam kefaret, teşuva, Yom Kippur ve çektiği sıkıntıların ardından kendi ölümüyle tamamlanır. Bunlar kişinin kendi dönüşüyle ilgili açıklamalardır.
Beit Elohim de Tapınak ayaktayken bazı suçlar için sunu getirme yükümlülüğü ile Tapınak bulunmadığında teşuvanın geçerli olması arasındaki ilişkiyi inceler; teşuvanın her dönemde kabul edildiğini söyler. Bu açıklamalar, başka bir insanın ölümüyle ilgili bir koşul getirmez. Hilkhot Teşuva 1:3–4; Beit Elohim, Şaar HaTeşuva, 2. bölüm
Ninova’da bu dönüş bir şehrin hayatını değiştirdi. Halk oruç tuttu, çula büründü ve Tanrı’ya yakardı. Herkesten kötülüğünü ve şiddeti bırakması istendi. Yıkımın neden gerçekleşmediği de açıkça verilir. Haşem onların yaptıklarını, kötü yollarından döndüklerini gördü ve ilan ettiği felaketi getirmedi. Taanit’te de bu sözlere dikkat çekilir: Tanrı’nın onların çullarını ve orucunu değil, kötü yollarından döndüklerini gördüğü söylenir (Taanit 16a). Yona, bunun Haşem’in merhametinden, geç öfkelenmesinden ve sevgisinin bolluğundan kaynaklandığını biliyordu. Bunlar, Şemot’ta Haşem’in kendisini tanıtırken saydığı niteliklerdir. Ninova’nın kurtuluşunu İsrael’in onun adına sunduğu kurbanlara bağlayan sav, Yona’nın verdiği nedeni değiştirir. Ninova bu dönüş sayesinde yaklaşan yıkımdan kurtuldu. Günahların bağışlanacağına dair doğrudan söz ise Yeşaya’da ve Yehezkel’de yer alır. Yona 3:5–10, 4:2, Şemot 34:6–7
Çaldığı malı geri veren insan örneği, teşuvanın diğer görevlerle nasıl birleştiğini de gösterir. Vayikra’da bir malı haksız biçimde elinde tutup yalan yere yemin eden kişi onu geri verir, ek ödeme yapar ve emredilen sunuyu getirir. Bağışlanmayı dileyen kişi, yaptığı zararı gidermek ve bu suç için buyurulan sunuyu getirmekle de yükümlüdür. Ayrıca Tora’da şükretmek için sunulan kurbanlar vardır. Kurbanın varlığı tek başına bütün kurbanların işlevini ya da bütün günahların nasıl bağışlanacağını belirlemez. Haşem belirli bir durumda ne istediğini o durumun buyruğunda bildirir. Vayikra 5:20–26 (bazı çevirilerde 6:1–7), 7:11–15
İsrael’in gelecekteki dönüşü de aynı bağlılığı yeniden kurar. Sürgündeki halk bütün yüreğiyle Haşem’e dönecek, Haşem ona merhamet edecek ve onu ülkesine toplayacaktır. Halkın yüreği Haşem’i sevecek biçimde yenilenecek ve Moşe’nin o gün bildirdiği emirler yerine getirilecektir. Sürgündeki halk için de açık kalan yol, Haşem’e dönmek ve Tora’nın emirlerini yerine getirmektir. İsa’nın ölümünü bu dönüşün işlemesi için şart sayan iddia, kanıtlaması gereken düşünceyi her bağışlanma vaadinin arkasına yerleştirir. Haşem’in vaadi ise kişinin ne yapacağını açıkça bildirir. Kötülüğünü bırakan, çaldığını geri veren ve Haşem’e dönen kişi için geçmiş suçların ona karşı hatırlanmayacağı söylenmiştir. Bu bağışlanmayı suçsuz başka bir insanın ölümüne bağlayan iddia Tanah’a aykırıdır. Devarim 30:1–10
Yehezkel, çaldığını iade edip kötülüğünü bırakan kişiye yaşam vaat eder. Eden’de ölümün günahla ilişkili olması, bağışlanan her insanın yerine bir başkasının ölmesi gerektiği sonucunu vermez. Böyle bir şart, peygamberin tarif ettiği dönüşe eklenmiştir.
Tanah kaynakları: Bereşit 3:17–24; Yehezkel 18:21–32; Yehezkel 33:14–16; Hoşea 14:2–5; Yeşaya 55:6–7; Yona 3:5–10 ve 4:2; Şemot 34:6–7 (özgün metin); Vayikra 5:20–26 (bazı çevirilerde 6:1–7); Devarim 30:1–10 (özgün metin); Vayikra 7:11–15.
33. İddia: David’in günahı gelecekte ölecek Maşiah sayesinde bağışlandı
David, Uriya’nın ölümünden ve Bat Şeva’yı almasından sorumludur. Natan bu suçları David’in önüne koyar. David’in itirafı ve ardından duyduğu hüküm, bağışlanmanın neye bağlandığını görmek için birlikte okunur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
David, Uriya’nın ölümünden ve Bat Şeva’yı almasından sorumludur. Natan bu suçları David’in önüne koyar. David’in itirafı ve ardından duyduğu hüküm, bağışlanmanın neye bağlandığını görmek için birlikte okunur.
David’in tövbe ettiğinde gerçekten bağışlandığı, bu Hristiyan yorumunda da kabul edilir. Onlara göre asıl sebep, İsa’nın gelecekte David’in günahları için ölecek olmasıdır. Haşem bu ölümü önceden bildiği için onun sağlayacağı bağışlanmayı David’e de uygulamıştır. David’in kendi soyundan gelecek Maşiah, yani Mesih hakkındaki vaade güvenmesini ve acıdan söz eden mezmurlarını da bu inancın işaretleri olarak yorumlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Natan, David’in karşısına elindeki her şeye rağmen yoksulun tek kuzusunu alan zengin adamın hikayesiyle çıkar. David öfkelenip o adamı mahkum ettiğinde, Natan’ın cevabı “O adam sensin” olur. Artık David kendi yaptıklarıyla yüzleşmektedir. “Haşem’e karşı günah işledim” der; Natan da “Haşem de günahını kaldırdı; ölmeyeceksin” diye karşılık verir (Şemuel Bet 12:1–13). David’e verilen haber, Haşem’in onu bağışladığıdır. Bu bağışlanmayı İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlayan şart, Hristiyanlığın anlatıya eklediği bir öğretidir.
Yalkut Şimoni, David’in yaptıklarından sonra kurtuluşa ulaşamayacağını söyleyenlerin sözünü aktarır ve Natan’ın verdiği bağışlanma haberini hatırlatır. Talmud da David’i günahından dönmek isteyen bir insan için örnek gösterir. Midraş Tehilim, David’in “Günah işledim” diyerek suçunu kabul etmesini bu dönüşün içinde ele alır. Yalkut Şimoni, Şemuel Bet 148; Avoda Zara 5a; Midraş Tehilim 51:1
David’in duası, insanın suçuyla nasıl yüzleştiğini de gösterir. Tehilim 32:5’te günahını gizlemeyi bırakır, suçunu Haşem’e itiraf eder ve ardından “Sen günahımın suçunu bağışladın” der. İtirafla kişi sakladığı kötülüğü kabul eder ve Haşem’e döner. Bağışlayan da Haşem’dir. David’in anlattığı bağ, kendi itirafı ile Haşem’in affı arasındadır; gelecekteki bir kişinin ölümü bu duada bağışlanmanın şartı olarak yer almaz.
Bağışlanma, Tanah’ta Haşem’in merhametine ve günahkarın dönüşüne bağlanır. Sinay’da Haşem kendisini merhametli, lütufkar, suç, isyan ve günahı bağışlayan olarak tanıtır (Şemot 34:6–7). Yeşaya 43:25’te suçları kendi uğruna sildiğini söyler. İnsana düşen dönüş de açıkça tarif edilir: Kötü yolunu ve düşüncelerini bırakıp Haşem’e dönene merhamet edilir; çünkü O bolca bağışlar (Yeşaya 55:6–7). Yehezkel 18:21–23’te bütün günahlarından dönüp Haşem’in hükümlerini yerine getiren, adalet ve doğrulukla yaşayan kişinin eski suçlarının ona karşı anılmayacağı vaat edilir. David’in bağışlanmasını, Haşem’in Sinay’da kurduğu düzenin dışına çıktığı tek bir istisna saymak bu açık sözleri yok sayar. Merhamet ve dönüş, aynı Tanah’ın öğrettiği bağışlanma yoludur.
David de Tehilim 51’de bu merhamete seslenir. Mezmurun başlığı Natan’ın kendisine gelişini ve Bat Şeva olayını anar. Ardından suçlarının silinmesini, temizlenmeyi ve içinde temiz bir yürek yaratılmasını ister (51:1–5, 12). “Kırılmış ve ezilmiş bir yüreği hor görmezsin” sözü, suçunu kabul edip içtenlikle pişman olan kişinin Haşem’e nasıl yaklaştığını anlatır (51:19). Sonunda Siyon’un iyiliği, Yeruşalayim’in surlarının yapılması ve sunakta doğru sunular getirilmesi istenir (51:20–21). Böylece tövbe, dua ve emredilen sunular aynı bağlılığın içinde yer alır. Buradaki sunular boğalardır; David’in soyundan gelecek bir kişinin ölümüyle değiştirilmezler. Natan’ın David’i bağışlanmış ilan etmesi de bu son dileğin gerçekleşmesine bağlanmış değildir.
Bağışlanmanın gerçekliği, David’in yaşayacağı ağır sonuçları da ortadan kaldırmaz. Natan, evinden kılıcın ayrılmayacağını ve ailesinin içinden felaket doğacağını söyler; bağışlanma sözünün ardından çocuğun öleceğini de haber verir (Şemuel Bet 12:10–14). Çocuk hastalanınca David onun yaşaması için oruç tutar ve dua eder. David, Haşem’in merhamet edip çocuğu yaşatmasını umduğunu söyler (12:15–23). Bağışlanma çoktan ilan edilmişken acılar ve merhamet arayışı sürer. Çocuğun ölümü, David’in suçunun doğurduğu felaketler arasında bildirilir; anlatıda ona günah sunusu denmez. Uriya’nın ölümü ve ailede açılan yaralar, David bağışlandığında geçmişten silinmiş olmaz.
Zohar, David’in bağışlanmasını Yom Kippur’la ilişkilendirir ve Natan’ın “Ölmeyeceksin” sözünü, Duma adlı görevlinin elinde ölmeyeceği şeklinde açıklar. Zohar, Duma’yı ölümden sonraki yargı yeri olan Gehinom’dan sorumlu bir melek olarak anlatır.
Sulam açıklaması, Bat Şeva ile ilgili bu yorumu Uriya’nın ölümü meselesinden ayrıca ayırır. Bu, olayın içsel bir yorumudur; Natan’ın sözünü gelecekte başka bir insanın ölümüyle açıklamaz. Zohar, Giriş 8b
David’in soyuna verilen vaat, bu olaylara başka bir ölüm şartı eklemez. Şemuel Bet 7:12–16’da onun ardından gelecek soy, Haşem’in adına yapılacak ev ve hanedanının sürekliliği anlatılır. Bu vaadi bilmek ile soyundan gelecek günahsız bir kişinin David’in suçu için öleceğine inanmak ayrı şeylerdir. Hatta vaat, ardından gelecek kişinin yanlış yapması halinde nasıl terbiye edileceğine de yer verir (7:14–15). David’in vaat edilen hanedana güvenmesinden, onun gelecekte bir insanın kanı sayesinde bağışlanacağını bildiği sonucu çıkarılamaz; hanedan vaadi böyle bir bağışlanma öğretisi içermez.
Tehilim 32:5’te David kendi günahını itiraf eder ve bağışlanır. Tehilim 69:6’da da kendi suçlarının Tanrı’dan gizli olmadığını söyler. Tehilim 22’de ise düşmanlarla kuşatılan konuşmacı kurtuluşu için Haşem’e şükreder. Yeşaya 53:4–6’da sözü alanlar, Haşem’in İsrael’e verdiği cezayı seyrettiklerini sanmış olan uluslardır. Sonunda o acının kendi zulümleriyle bağlantısını görürler. David’in itirafı, düşmanın yol açtığı sıkıntı ve ulusların itirafı bu metinlerde ayrı olaylardır. Hiçbiri Natan’ın verdiği bağışlanma haberini gelecekte ölecek bir Maşiah’a bağlamaz.
Gelecekteki ölümün geçmişteki günahlar için de etkili olduğu söylendiğinde, David anlatısından öğrenilen yeni bir bilgi verilmiş olmaz; anlatı, Hristiyan öğretisine göre yeniden açıklanmış olur. Bu öğretinin doğru olduğu baştan kabul edilmeden David’in bağışlanması ona kanıt gösterilemez. Natan’ın açık hükmü, David’in Haşem tarafından bağışlandığıdır. Tanah’ın tövbe edene verdiği bu güvenceyi, gelecekteki bir insan ölümüne bağlıymış gibi sunmak metne şart eklemektir.
Natan, David suçunu kabul ettiğinde Haşem’in onun günahını kaldırdığını bildirir. Gelecekteki bir ölümün geçmişe etkili olduğu kabulü, bu anlatının ortaya koyduğu bir neden değildir. İsa’nın ölümünü bağışlanmanın temeli saymak, Natan’ın hükmüne metinde bulunmayan bir şart ekler.
Tanah kaynakları: Şemuel Bet 12:1–14 ve 12:15–23; 7:12–16; Tehilim 32:5; 51:1–5, 12, 18–21; 22:20–26; 69:6; Şemot 34:6–7; Yehezkel 18:21–23; Yeşaya 43:25, 53 ve 55:6–7. Tehilim 51’in numaraları İbranice metne göredir; bazı çevirilerde iki ayet geriden gelir.
27. İddia: Şelomo’nun duasına göre sürgündeki halkın duası, sunakta dökülen kan sayesinde kabul edilir
Şelomo, Tapınak açılırken İsrael’in bir gün yenilip ülkesinden uzaklaştırılabileceğini hesaba katar. O durumda halkın hangi yöne dönerek dua edeceğini ve Haşem’den ne isteyeceğini anlatır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Şelomo, Tapınak açılırken İsrael’in bir gün yenilip ülkesinden uzaklaştırılabileceğini hesaba katar. O durumda halkın hangi yöne dönerek dua edeceğini ve Haşem’den ne isteyeceğini anlatır.
Bu Hristiyan iddiası, Şelomo’nun sürgündeki halk için ettiği duayı Tapınaktaki korbanlara, yani sunulara bağlar. Görüşü savunanlar, duanın bu sunuların kanı sayesinde işitildiğini söylerler. Açılış töreninin Yom Kippur’a, yani Kefaret Günü’ne denk gelmiş olabileceğini, Şelomo’nun sunağın önünde durduğunu ve bağışlama sözünün çöle gönderilen tekeyle ilişkili olduğunu öne sürerler. Onlara göre sürgündekiler törende bulunmasalar da sunağın sağladığı bağışlanmadan yararlanabilirler. Bu sunuların hepsini İsa’nın gelecekteki ölümüne işaret sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tapınağın açılışında Şelomo, bir gün o Tapınağa gelemeyecek insanlar için dua etti. Düşman ülkesine götürülen İsraelliler orada yaptıklarıyla yüzleşecek, “Günah işledik, yanlış yaptık, kötülük ettik” diyeceklerdi. Atalarına verilen ülkeye, Yeruşalayim’e ve Haşem’in Adı için yapılan eve doğru yüzlerini çevirip bütün yürekleriyle Haşem’e döneceklerdi. Şelomo, Haşem’den onların duasını göklerden işitmesini, suçlarını bağışlamasını ve kendilerini tutsak edenlerin onlara merhamet etmesini sağlamasını istedi. Şelomo’nun saydığı şeyler günahın kabulü, Haşem’e dönüş ve duadır. Sürgündeki halkın bağışlanmasını açılışta dökülen kana bağlayan şart ise duada yer almaz. Şelomo bu isteğin gerekçesini de söyler: İsrael, Haşem’in Mısır’dan çıkardığı halkı ve mirasıdır. Yein Levanon, Şelomo’nun bu sözlerini kişinin kötü düşünce ve davranışlarını bırakıp Haşem’e dönmesiyle açıklar. (Melahim Alef 8:51–53; Melahim Alef 8:46–50)
Şelomo daha duasının başında göklerin bile Haşem’i kuşatamayacağını söyler. O’nun bakışının gece gündüz Tapınağın üzerinde olması istenir, çünkü orası Adını yerleştirdiği yerdir. Savaşta yenilen halk, kuraklıkta yağmur bekleyenler ve kıtlık ya da salgınla karşılaşan insanlar oraya yönelip Haşem’e seslenir. Uzak ülkeden gelen yabancı ile savaşa giden İsrael de aynı yere yönelir. Kuraklık örneğinde dua ile birlikte günahtan dönmek istenir. Halk sürgüne düştüğünde de aynı dönüş mümkündür. Dua ederken yönelinen yer Tapınaktır. İnsanın yüreğini bilen, duayı işiten ve bağışlayan ise Haşem’dir. Melahim Alef 8:27–30, 8:33–45
Açılışta sunağın önünde dua edilmiş ve çok sayıda kurban sunulmuştur. Antlaşma Sandığı’nın önünde koyun ve sığırlar sunulduğu, törenin devamında da barış sunuları, yakılan sunular ve tahıl sunuları getirildiği kaydedilir. Yom Kippur, açılışın yapıldığı yedinci ayın onuncu gününe denk gelir. Sukkot ise aynı ayın on beşinci gününde başlar. Divre HaYamim Bet, sunağın açılışı için yedi gün ayrıldığını, bayramın da yedi gün sürdüğünü ve halkın ayın yirmi üçüncü günü yola çıktığını söyler.
Şelomo, aynı duada önce ülkede günah işleyip düşmana yenilenleri, daha sonra düşman ülkesine sürgün edilenleri ele alır. İlk durumda halk döner ve Tapınak’ta dua eder. İkinci durumda uzaktan ülkeye, şehre ve Tapınağa doğru dua eder. Her iki durumda da Haşem’den göklerde işitip bağışlaması istenir. Duanın yönü değişirken suçun itirafı ve Haşem’e dönüş korunur. (Melahim Alef 8:33–50).
Tören günlerinin Yom Kippur’a denk gelmesi, duanın tam o gün edildiğini göstermez. Açılışta sunulan korbanlar ile sürgündeki insanın duası aynı bölümde anlatılır. Şelomo, sürgündekinin bağışlanmasını o gün sunulan korbanların kanına bağlamaz. Melahim Alef 8:2, 5, 22, 62–66, Divre HaYamim Bet 7:8–10, Vayikra 23:27, 34
Şelomo’nun “halkını bağışla” sözündeki fiil סלח (salah), yani bağışlamaktır. Yom Kippur’da tekenin çöle gönderilmesi için שלח (şalah) fiili kullanılır. Bunlar ilk harfleri farklı iki ayrı köktür. Bir yerde Haşem’den halkın suçunu bağışlaması istenir, öbüründe bir hayvan çöle gönderilir. Raşi, Yoma’da bu ikinci fiilin geçtiği ayeti tekenin çöle gönderilmesi bağlamında açıklar. Ses benzerliği iki ayrı eylemi birbirine bağlamaz. Aynı ayrım Haşem’in Şelomo’ya verdiği cevapta da vardır. Tapınak kurban yeri olarak seçilmiştir. Ardından halkın alçalması, dua etmesi, Haşem’i araması ve kötü yollarından dönmesi halinde günahının bağışlanacağı ve ülkesinin iyileştirileceği vaat edilir. Kurban yeri aynı konuşmada anıldığı halde bu vaadin şartı olarak sunağa getirilen bir kurban gösterilmez. Vayikra 16:21–22, Divre HaYamim Bet 6:36–39, 7:12–16
Şelomo sürgündeki halkı düşündüğünde Tapınak ayaktaydı. Sürgünle birlikte kutsal yerler de yıkılırsa ne olacağı Tora’da ele alınır. Vayikra’da şehirlerin ve kutsal yerlerin harap olacağı, halkın düşman ülkelerine dağılacağı ve sunuların kabul edilmeyeceği söylenir. Halk günahını itiraf ettiğinde ve yüreği alçaldığında Haşem atalarla yaptığı antlaşmayı hatırlar. Düşman ülkesindeki halkını yok etmeyeceğine ve antlaşmasını bozmayacağına dair söz verir. Yıkım bu sözün geçerli olduğu koşullar arasındadır. Vayikra 26:31–45
Daniel o koşullarda yaşadı. Yeruşalayim ve kutsal yer harap haldeydi. Daniel halkıyla birlikte Tora’dan saptığını itiraf etti. Kendi doğruluklarına dayanmadıklarını, Haşem’in büyük merhametine güvendiklerini söyleyerek O’ndan işitmesini ve bağışlamasını istedi. Duası daha bitmeden Gavriel geldi ve yakarışının başında bir söz çıktığını bildirdi. Böylece işleyen bir sunak bulunmadığı halde duanın işitildiği gösterilir. Akedat Yitshak, Daniel’in “Adonay, bağışla” yakarışını, suçun bağışlanması için Haşem’e yöneliş olarak açıklar. Şaarei Orah da bu yakarışı merhamet ve bağışlanmayla birlikte ele alır.
Hoşea’da ise bağışlanma isteyen halka Haşem’in cevabı da verilir. İsrael’den sözlerini alıp dönmesi ve dudaklarının boğalarını sunması istenir. Kurban diliyle anlatılan bu duada halk suçunun kaldırılmasını ister, yabancı güçlere ve kendi yaptığı putlara güvenmekten vazgeçer. Haşem de onun dönekliğini iyileştireceğini ve onu karşılıksız seveceğini söyler. Saadia Gaon, Hoşea’nın sözlerinde teşuvanın, yani günahtan dönüşün dört unsurunu gösterir: günahı bırakmak, yapılan kötülükten pişmanlık duymak, bağışlanma istemek ve yeniden günah işlememeye karar vermek. Yoma 86b’de Hoşea’nın sözlerle dönüş çağrısı, Haşem’in günahından dönen kişinin sözlerini kabul etmesiyle açıklanır; dudakların boğaları da sunuya benzetilir. Şemot Rabba, korban getiremeyen halkın durumunu ele alırken Hoşea’nın sözlerle dönüş çağrısına, Tora sözlerine ve duaya yer verir. Daniel 9:3–23, Hoşea 14:2–5 (bazı çevirilerde 14:1–4)
Bir baba oğluna yanlışını fark edip kendisine döndüğünde onu dinleyeceğini söylediğinde, bu söz oğlun dönüşüyle ilgilidir. Yıllar önce yapılan başka bir töreni bu kabulün söylenmemiş şartı saymak, babanın sözüne yeni bir şart ekler. Şelomo’nun beklediği dönüş Daniel’in duasında görülür. Hoşea, aynı dönüşe karşılık Haşem’in ne vaat ettiğini söyler. Bütün bunların ancak İsa’nın ileride ölecek olması sayesinde gerçekleştiği iddia edildiğinde, kanıtlanması gereken şart baştan doğru kabul edilmiş olur. Şelomo’nun duası bu şartın kanıtı olarak kullanılamaz. Haşem bağışlanmayı kötülüğünü bırakıp kendisine dönen halka vaat etmiştir. Bu vaadi geçmişte sunağa dökülen kana ya da bir insanın gelecekteki ölümüne bağlayan Hristiyan iddiası yanlıştır.
Açılış töreninde sunu verilmesi, sürgünde edilen duanın o sunuların kanıyla kabul edildiğini göstermez. Şelomo uzaktaki halkın suçunu kabul edip bütün yüreğiyle dönmesinden söz eder ve Haşem’den onları gökten işitip bağışlamasını ister.
Rabbinik açıklamalar: Yein Levanon, Şelomo’nun Melahim Alef 8:46–50 duasına ilişkin açıklaması; Akedat Yitshak, Şemot 34:6–9 açıklaması; Raşi, Yoma 67b; Saadia Gaon, Emunot veDeot, 5. bölüm; Şaarei Orah, birinci kapı; Şemot Rabba 38:8; Yoma 86b.
İlgili Kabalat yazıları: “Kan olmadan kefaret olmaz mı?”; “Günah ve Aklanma”; “İsa, Benim Günahlarım İçin mi Öldü?”.
Tanah kaynakları: Melahim Alef 8, özellikle 2, 5, 22, 27–30, 33–50 ve 62–66; Melahim Alef 8:29–50; Divre HaYamim Bet 6:36–39; Divre HaYamim Bet 7:8–16; Vayikra 16:21–22; Vayikra 23:27, 34; Vayikra 26:31–45 (özgün metin); Daniel 9:3–23; Hoşea 14:2–5.
