Misyoner İddiaları Arşivi

Bereşit 15:6 Avraam’ın HaŞem’e güvenini gerçekten merkeze alır: “Avraam HaŞem’e güvendi ve bunu ona tsedaka olarak değerlendirdi.” Emuna, güven ve sadakati birlikte anlatır. Fakat aynı Avraam birkaç bölüm sonra HaŞem’in ağzından “sesimi dinledi; korumamı, mitsvalarımı, kurallarımı ve Toralarımı korudu” sözleriyle tanımlanır. Tanah bir tarafta inanan Avraam, öte tarafta eylem insanı Moşe diye iki ayrı dini tip kurmaz. Aynı Avraam hem güvenir hem itaat eder.⁶⁵⁶⁶

Avraam’ın hayatı bu birlik içinde ilerler. HaŞem ülkesinden ayrılmasını söylediğinde gider; brit mila (sünnet antlaşması) emredildiğinde kendisini ve ev halkını sünnet eder; Yitshak konusunda çağrıldığında cevap verir. Onun güveni yalnız zihinde kabul edilen bir önerme değildir. HaŞem’in sözüne göre yaşamını değiştirecek kadar gerçek bir bağlılıktır. Birine güvendiğini söyleyip onun hiçbir çağrısına karşılık vermemek nasıl boş bir söz olurduysa, Avraam’ın emunasını itaatinden ayırmak da Bereşit’in anlattığı kişiyi ikiye bölmek olur.

Bereşit 26:5’in kullandığı dil bu nedenle önemlidir: Avraam HaŞem’in sesini dinler, mitsvalarını, kurallarını ve Toralarını korur. Bavli, bu ayeti daha ileri bir deraş (yorum yoluyla genişletilmiş açıklama) içinde Avraam’ın Tora Sinay’da verilmeden önce bile Tora’yı yerine getirdiği düşüncesine bağlar. Bu rabbinik yorum peşatla (metnin bağlamsal düz anlamıyla) aynı kanıt düzeyinde değildir; fakat Yahudi geleneğinin Avraam’ı hiçbir zaman mitsvaların karşısına yerleştirilmiş “yalnız iman” figürü olarak görmediğini açıkça gösterir.

Moşe’nin Tora’sında da içsel bağlılık ile eylem birbirine rakip değildir. Şema’nın hemen ardından “Tanrın HaŞem’i bütün yüreğinle, bütün canınla ve bütün gücünle seveceksin” denir. Devarim başka bir yerde İsrael’den HaŞem’den korkmasını, O’nun yollarında yürümesini, O’nu sevmesini ve bütün yürekle hizmet etmesini ister. Sevgi, korku, bağlılık, hizmet, yürümek ve mitsvaları yerine getirmek aynı ilişkinin parçalarıdır. Tora insanın yalnız elini değil kalbini de ister; eylemi içi boş ritüele, içsel bağlılığı da eylemsiz duyguya indirgemez.⁶⁷⁶⁸

Hristiyan “iman ve işler” karşıtlığı Tanah’ın birlikte tuttuğu bu unsurları ayırır. Önce iman içsel ve yüce bir kategori, işler ise dışsal ve insanın kendi doğruluğunu kazanmaya çalıştığı daha düşük bir kategori haline getirilir; ardından Avraam ilkine, Moşe ikincisine yerleştirilir. Fakat emuna kelimesinin Tanah’taki anlam alanı da böyle dar değildir. Emuna güven, güvenilirlik, sadakat ve sebatı da içerir. İnsanın yalnız zihninde neyi doğru kabul ettiğini değil, kime bağlı kaldığını anlatabilir. Habakkuk 2:4’te bu yön özellikle belirgindir.

Avraam’ın emunası itaatinde biçim kazanır. Bereşit 15:6’yı Bereşit 26:5’e karşı kullanmak, aynı kişinin güvenini ve itaatini birbirinin düşmanı yapmak demektir. Kök ile meyve nasıl rakip değilse, emuna ile mitsva da rakip değildir: emuna kökteki bağlılık, mitsva bu bağlılığın yaşamdaki biçimidir. Sinay Avraam’ın Tanrısını değiştirmez; Moşe de Avraam’ın ilişkisini “iman”dan çıkarıp “işler” adı verilen başka bir sisteme taşımaz.

HaŞem’in Avraam hakkında söylediği söz bu ayrımı tek başına bozar: “Avraam sesimi dinledi; mitsvalarımı, kurallarımı ve Toralarımı korudu.” Avraam’ı “iman dini”nin, Moşe’yi “işler dini”nin temsilcisi yapabilmek için Tanah’ın tek kişide birleştirdiği güven ile itaati önce birbirinden koparmak gerekir.⁶⁹

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 9, güncel revizyon.
• Tanah, Bereşit 15:6.
• Tanah, Bereşit 26:5.
• Tanah, Devarim 6:5.
• Tanah, Devarim 10:12.
• Kabalat.com: “Eylem ve İman”; “Tora’yı Yerine Getirmek Mümkün Müdür?”; “Yasa artık geçersiz mi?”

Habakkuk’un sözü kısadır: ve-tsadik be-emunato yihyeh, “Tsadik, emunasıyla yaşayacaktır.” Hristiyan polemiğinde bu cümle çoğu zaman Tora ile mitsvaların karşısına konulan “yalnız iman” öğretisinin kanıtı yapılır. Fakat peygamberin kendi bağlamındaki karşıtlık Tora ile iman arasında değildir. İlk yarıda içi doğru olmayan ve kendisini yükselten kişi, ikinci yarıda ise tsadik vardır. Babil gücü, şiddet ve adaletin gecikmesi karşısında doğru insanın nasıl ayakta kalacağı sorulur; cevap emunadır, yani güven, güvenilirlik, sadakat ve sebat.

Emunayı yalnız “bazı önermelerin doğru olduğuna zihnen inanmak” anlamına indirmek İbranice kelimenin alanını daraltır. Habakkuk’un tsadiki felaket karşısında HaŞem’e sadakatinden vazgeçmeyen kişidir. Böyle bir sadakat eylemin karşıtı değil, eylemi taşıyan bağlılıktır. Ayet “İnsan Tora’yla yaşayamaz”, “mitsvalar artık insanı Tanrı’ya bağlamaz”, “Sinay’ın yerine iman geldi” veya “eylemler önemsizdir” demez. Bunlar Habakkuk’un cümlesine daha sonraki Hristiyan “iman ve işler” tartışmasından taşınan sonuçlardır.

Bir peygamberin belirli bir ruhsal ilkeyi öne çıkarması Tora’nın geri kalanını sona erdirmez. “Tanrın HaŞem’i seveceksin” diyen bir ayette Şabat veya kaşrutun ayrıca anılmaması, sevginin bu mitsvaları ortadan kaldırdığı anlamına gelmez. Habakkuk’un emunayı merkeze alması da aynı biçimde anlaşılmalıdır. Nitekim rabbinik gelenek bu ayete olağanüstü önem verirken onu Tora’nın karşısına yerleştirmez.

Bavli Makkot 24a’da Rabbi Simlai, Moşe’ye 613 mitsvanın verildiğini anlatır; David’in bunları on bir, Yeşaya’nın daha az, Miha’nın üç temel ilke üzerinde topladığı söylenir ve sonunda “Habakkuk geldi ve onları bir ilke üzerinde temellendirdi; denildiği gibi: ‘Tsadik emunasıyla yaşayacaktır’” denir. Bu söz tek başına okunduğunda 613 mitsvanın yerini tek bir inanç cümlesinin aldığı izlenimini verebilir. Fakat sugya (Talmud tartışma birimi) 613 mitsvanın varlığını kabul ederek başlar ve Habakkuk’un 612 mitsvayı kaldırdığını hiçbir yerde söylemez.⁷¹

Akedat Yitshak bu rabbinik öğretinin birçok mitsvayı onları taşıyan ortak bir ilke altında topladığını açıklar. Başka Yahudi açıklamaları da kullanılan he'emidan fiiline dikkat çeker: anlam “azalttı” değil, “onları ayakta tuttu, temellendirdi” yönündedir. Rabbenu Bahya, Kad HaKemah’ta emunayı bütün mitsvaların içinde toplandığı ve onları taşıyan temel olarak açıklar. Bir binanın yükünü taşıyan ana kolonu göstermek geri kalan binayı yıkmak anlamına gelmez; kolonun önemi, binayı ayakta tutmasındadır. Habakkuk’un emunası da Tora’nın rakibi değil, Tora yaşamını taşıyan köktür.

Avraam aynı ilişkiyi daha önce göstermiştir. Bereşit “HaŞem’e güvendi” der, fakat aynı Avraam için “HaŞem’in sesini dinledi, mitsvalarını, kurallarını ve Toralarını korudu” sözü de kullanılır. Emuna itaati ortadan kaldırmaz; ona yön ve dayanıklılık verir. Devarim’in Tanrı’yı sevmek, O’ndan korkmak, O’na bağlanmak, sesini dinlemek ve mitsvalarını yapmak arasında kurduğu bağ da aynıdır.⁷²⁷³

Habakkuk’un öznesinin tsadik olması da önemlidir. Peygamber “hiçbir doğruluğu bulunmayan kişi yalnız inanarak yaşayacaktır” demez; zaten doğru insanı anlatır ve bu kişinin be-emunato, “emunasıyla”, yaşayacağını söyler. Onun doğruluğunda HaŞem’e güven, sadakat ve sebat vardır. Hristiyan okuma önce Tanah’a yabancı bir “iman ve işler” karşıtlığı kurup emunayı bu karşıtlığın bir tarafının sloganı yaptığında Habakkuk’u kendi tarihsel ve dilsel dünyasından çıkararak çok daha sonraki bir teolojik tartışmanın içine yerleştirir.

Makkot’un Habakkuk’u bütün mitsvaları ortadan kaldıran peygamber değildir; bütün mitsvaları taşıyabilecek kökü gösteren peygamberdir. Hristiyan yorum kökü ağacın karşısına koyar. Habakkuk ise tsadikin karanlık çağda neden yıkılmayacağını söyler: HaŞem’e sadık kalır. Bu söz Tora’nın sonu değil, Tora’ya sadakatin en yoğun ifadelerinden biridir.⁷⁴

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 10, güncel revizyon.
• Bavli, Makkot 24a.
• Tanah, Bereşit 15:6.
• Tanah, Bereşit 26:5.
• Kabalat.com: “Eylem ve İman”; “Tora’yı Yerine Getirmek Mümkün Müdür?”; “Yasa artık geçersiz mi?”