Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorumcu “binlerce yıl sonra” demez. Önce son haftayı MS 66/67–73,5 arasında tamamlamayı dener; bunun Daniel 9:24’teki sonuçları karşılamadığını görünce, ikinci yarının henüz gelecekte olabileceğini önerir. Hristiyan iddiası, yetmişinci haftanın ikinci üç buçuk yılının ilk yarıdan metinde belirtilmeyen uzun bir zaman aralığıyla ayrılıp gelecekte tamamlanabileceğidir.¹⁵²⁶

Daniel 9:27’nin sözdizimi ise bir bütünlük kurar:

Ve-higbir berit la-rabim şavua ehad, va-hatsi ha-şavua yaşbit zevah u-minha — וְהִגְבִּיר בְּרִית לָרַבִּים שָׁבוּעַ אֶחָד וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה.

“Bir hafta boyunca birçoklarıyla antlaşmayı güçlendirecek; haftanın yarısında korbanı ve minhayı durduracak.”¹⁵²⁷

Önce şavua ehad, “bir hafta” vardır. Sonra hatsi ha-şavua, “haftanın yarısı” gelir. İkinci ifade yeni bir çağ başlatmaz; ilk ifadenin içindeki zamanı belirtir. “Haftanın ortasında kronoloji kesilecek ve kalan yarı başka bir çağda devam edecek” anlamını taşıyan bir kelime yoktur.

Hristiyan yorumun yöntemi önce kendi doğal okumasını da böyle kurar. MS 66/67’den MS 70’e kadar ilk üç buçuk yıl; ardından MS 70’ten Masada’ya kadar ikinci üç buçuk yıl. Sorun, ikinci yarının hemen devam etmesi değil, bu modelin Daniel 9:24’teki sonuçları karşılamamasıdır. Beklenen sonuçlar MS 73’te görünmeyince ikinci yarı artık MS 70–73 olmak zorunda sayılmaz ve geleceğe taşınır.¹⁵²⁸

Bu yüzden boşluğun nedeni Daniel’in grameri değildir; ilk modelin başarısızlığıdır. Önce kehanetin ne söylediğine bakıp tarih bulunmuyor. Önce tarihsel sonuç sınanıyor; sonuç yetmeyince kronolojinin kalan parçası başka zamana gönderiliyor. Bir kehanetin ölçülebilir zaman bilgisi böyle kullanıldığında yanlışlanamaz hale gelir.

126. Iddiadaki ilk boşlukla birleştirildiğinde yapı daha da belirginleşir. Hristiyan yorumun modelinde 69 hafta MS 33,5’te biter. Yaklaşık otuz üç yıl hesaba katılmaz. Yetmişinci haftanın ilk yarısı MS 66/67’de başlar ve MS 70’te biter. Bu yorum ikinci yarıyı da belirsiz bir geleceğe taşır. Böylece “yetmiş hafta” düz çizgi olmaktan çıkar: altmış dokuz hafta + görünmeyen ara + yarım hafta + ikinci görünmeyen ara + yarım hafta.¹⁵²⁹

Bu şema Daniel 9’da yazılı değildir. Hristiyan yorumcu gelecekteki üç buçuk yılı desteklemek için Daniel 7:25 ve 12:7’deki “zaman, zamanlar ve yarım zaman” ifadelerine gider; ardından Hristiyan metinlerindeki 1.260 gün ve 42 ayı da aynı döneme bağlar. Fakat ortak süre tek başına ortak olay kanıtı değildir. Tanah’ta aynı sayıda gün süren iki ayrı olay nasıl özdeş olmak zorunda değilse, iki farklı görümdeki üç buçuk zaman da yalnız sayısal benzerlikle aynı tarihsel dönem yapılamaz.¹⁵³⁰

Daniel 7 ve 12’nin Daniel 9’u aydınlatması mümkündür. Fakat önce 9:27’nin ikinci yarısının uzak geleceğe ayrıldığını Daniel 9’un kendisinde göstermek gerekir. Bundan sonra paralel metinler tartışılabilir. Hristiyan yorumcu ise ters yönde gider: başka bölümlerde üç buçuk zaman bulunduğu için Daniel 9’daki yarım haftayı da aynı geleceğe yerleştirir.

Klasik yorum bu kopuşu gerektirmez. Raşi 9:27’de bir haftayı ve içindeki korban kesintisini Titus bağlamında okur. Kabalat.com’daki Daniel incelemesi de 9:26–27’nin meshedilmiş kişinin kesilmesi, gelecek önderin halkı, Yeruşalayim ve kutsal yerin yıkımı, savaş ve korbanın durması biçimindeki akışını İkinci Bet HaMikdaş’ın sonu çevresinde tutar. Ayrıntılı kronolojiler tartışılabilir; fakat ayetin yarım haftasını metinde belirtilmeyen uzak bir çağa göndermek için ayrı bir işaret yoktur.^15311532

Gelecekte gerçek Maşiah kurtuluşunun bulunması ile Daniel 9:27’deki yarım haftanın geleceğe taşınması da aynı şey değildir. Roma yıkımından sonra sürgünün uzun sürmesi ve Maşiah döneminin henüz gelmemiş olması mümkündür. Fakat bir tarihsel olayın sonuçlarının yüzyıllarca sürmesi, olayın kendi zaman biriminin yüzyıllarca askıda kaldığı anlamına gelmez.

Hristiyan yorumun kendi spekülasyonları bu belirsizliği daha görünür kılar. Gelecekte Yeruşalayim’in üç buçuk yıllık yeni bir sıkıntı yaşayabileceğini, bunun her an başlayabileceğini yazar; ayrıca yaklaşık 1996’ya bağladığı bir Yovel hesabı üzerinde de düşünür ve bunu spekülasyon olarak sunar. Bu tür olasılıklar, Daniel’in ilk 69 haftasının İsa’nın ölüm tarihini matematiksel kesinlikle verdiği savıyla yan yana durduğunda yöntemsel gerilim açığa çıkar. Aynı kehanetin başlangıcında kesin tarih, sonunda birbirine alternatif senaryolar kullanılamaz.¹⁵³³

Daniel 9:27 bir hafta ve o haftanın yarısını verir. İkinci yarıyı uzak geleceğe gönderen şey İbranice bir zaman işareti değil, MS 73 modelinin Daniel 9:24’te vaat edilen sonuçları üretememesidir. Hristiyan yorum burada gerçekleşmeyen sonucu kabul etmek yerine kronolojiyi yeniden parçalamaktadır.¹⁵³⁴

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 128, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 45–46. Heaster “binlerce yıl” değil, “time yet future” der.
• Daniel 9:27.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 45–46; önce Masada modeli, ardından gelecekteki ikinci yarı seçeneği.
• Heaster’ın kendi tarihleri: s. 45–46.
• Daniel 7:25; Daniel 12:7; Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 45–46; ayrıca Heaster’ın Hristiyan İncili’ndeki 1.260 gün/42 ay bağlantıları.
• Raşi, Daniel 9:27.
• Gökhan Duran, “Daniel ve 70 Hafta”, Kabalat.com; Daniel 9:26–27’nin İkinci Bet HaMikdaş sonuna bağlı okuması.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, Daniel 9 bölümünün sonundaki geleceğe dönük spekülasyonlar ve yaklaşık 1996 Yovel hesabı.
• Daniel 9:24–27; Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 45–46.

Hristiyan yorumcu, Daniel’deki “bir zaman, zamanlar ve yarım zaman” ifadelerini üç buçuk yıllık son dönem olarak okur; bunu Hristiyan İncili’ndeki 1.260 gün ve kırk iki ay ifadeleriyle ilişkilendirir; Malahi 3:1’deki “antlaşma habercisi”ni gelecekteki Eliyahu sayar. Son olarak Luka ve Yakup’ta Eliyahu’nun kuraklığı için verilen üç yıl altı ayı bu gelecekteki göreve taşır. Böylece Eliyahu’nun Maşiah’ın dönüşünden önce yaklaşık üç buçuk yıl hizmet etmesinin uygun olacağını söyler. Alıntı bu süreyi kesin bir hüküm olarak vermez; “dogmatik olmak imkansızdır” der. Dolayısıyla ortada açık bir Tanah süresini aktardığı iddia değil, farklı metinlerden kurduğu bir kronoloji önerisi vardır.²³²⁵

Malahi’nin söylediği bundan daha sınırlıdır. Kitabın sonunda kişi adıyla verilir: Eliyahu. Zaman ilişkisi verilir: HaŞem’in büyük ve korkunç gününden önce. Görev de verilir: babaların yüreğini çocuklara, çocukların yüreğini babalara döndürmek. Fakat kaç gün, kaç ay veya kaç yıl süreceğine ilişkin sayı yoktur. Mişna Eduyot 8:7 gelecekteki görevi barış ve uzlaşma olarak yorumlarken de hiçbir üç buçuk yıllık takvim kurmaz.²³²⁶

Üç buçuk yıl sayısını taşıyan ilk Tanah metinleri Daniel’dedir. Daniel 7:25’te kutsalların küçük boynuzun eline “bir zaman, zamanlar ve yarım zaman” verileceği söylenir. Daniel 12:7 benzer ifadeyi kutsal halkın gücünün parçalanması ve görümün tamamlanması bağlamında kullanır. İki yerde de Eliyahu’nun adı yoktur. “Bu süre Malahi’deki Eliyahu’nun hizmet süresidir” cümlesi de yoktur. Bir metinde bir zaman ölçüsü bulunması, başka bir metinde adı geçen kişinin görevinin o kadar süreceğini tek başına göstermez.²³²⁷

Sanhedrin 97b de Daniel’deki zaman ifadelerinin Yahudi gelenek içinde bilinmediği gibi bir tabloya izin vermez. Gemara sonun hesaplanmasına ilişkin farklı görüşleri aktarır ve hesaplanan tarihler boşa çıktığında insanların umudunun kırılmasına karşı sert bir uyarı getirir. Daniel’in “zaman, zamanlar ve yarım zaman” dili orada Eliyahu’nun kesin üç buçuk yıllık hizmet takvimi haline gelmez. Aynı ayetin yorum geleneğinde bulunması Hristiyan yorumun bağlantısını doğrulamaz; sayıların tek bir zorunlu eskatolojik takvim üretmediğini gösterir.²³²⁸

Hristiyan yorumun kullandığı “Eliyahu’nun ilk hizmeti de üç buçuk yıl sürmüştü” cümlesi ayrıca dikkat ister. Hristiyan İncili’nde üç yıl altı ay yağmur yağmadığı söylenir. Tanah’ın kendisi Melahim I 18:1’de “uzun günler sonra, üçüncü yılda” HaŞem’in Eliyahu’ya Ahav’a görünmesini ve yağmur vereceğini emrettiğini söyler. Burada açık “üç buçuk yıl” sayısı yoktur. Daha da önemlisi, kuraklığın süresi Eliyahu’nun bütün peygamberlik hizmetinin süresi değildir. Karmel, Horev, Elişa’nın çağrılması ve sonraki birçok olay kuraklık sonrasında gelir.²³²⁹

Bu nedenle “kuraklık süresi = Eliyahu’nun hizmet süresi” eşitliği kurulamaz. Hristiyan İncili’nin üç buçuk yıl verdiği kabul edilse bile, bu tarihsel kuraklık süresinin Malahi’de gelecekteki görevin tamamına aynen uygulanacağını gösteren Tanah bağı ayrıca gerekir. Hristiyan yorumun kronolojisi tam bu bağı varsayar.²³³⁰

Malahi 3:1’deki “antlaşma habercisi”nin Eliyahu ile ilişkilendirilmesi Yahudi düşüncesine tümüyle yabancı sayılamaz. Fakat bu kabul bile süre sorununu çözmez. Malahi 3:1 “Eliyahu üç buçuk yıl Maşiah’ın antlaşmasını vaaz edecek” demez. Kitabın sonunda Eliyahu’nun görevi zaten tanımlanmıştır ve sayı yerine dönüş ile uzlaşma dili kullanılır. Daniel’den süre, Malahi’den kişi, Hristiyan İncilinden gün sayısı ve tarihsel kuraklıktan örnek alınarak tek takvim kurulmaktadır.²³³¹

Hristiyan yorumcu bu hesabı kendisi de kesin kehanet değil, spekülasyon düzeyinde sunar. Bu, Tanah’ın açıkça verdiği bir süre değil, onun farklı metinler arasında kurduğu olası uyumdur. Söz konusu paralellik, farklı metinlerin Hristiyan şema içinde bir araya getirilmesiyle oluşur. Fakat “Tanah İsa’nın iki gelişini kanıtlıyor” denildiğinde ölçü daha sıkıdır. Eliyahu’nun gelecekte gönderileceği Tanah’ta açıktır; hizmetinin tam üç buçuk yıl süreceği değildir. O sayı, ancak birbirinden bağımsız birkaç yorum adımı önceden kabul edildiğinde ortaya çıkar.²³³²

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 219, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 45–46. Heaster Daniel 7:25; 12:7, Malahi 3:1 ve Hristiyan İncili’ndeki üç buçuk yıl/1.260 gün bağlantılarından gelecekteki Eliyahu hizmetinin yaklaşık 3,5 yıl olmasını önerir; ‘it is impossible to be dogmatic’ diyerek bunu kesin hüküm olarak sunmaz.
• Malahi 3:1, 23–24. Eliyahu’nun gelecekte gönderileceği ve uzlaştırıcı görevi söylenir; hizmet süresi verilmez. Mişna Eduyot 8:7 de görevi barış/uzlaşma olarak açıklar, süre belirlemez.
• Daniel 7:25; 12:7. ‘Bir zaman, zamanlar ve yarım zaman’ ifadeleri vardır; Eliyahu adı veya bu sürenin Eliyahu’nun hizmet süresi olduğu açıklaması bulunmaz.
• Bavli, Sanhedrin 97b. Son tarihler ve kehanet hesapları farklı görüşlerle tartışılır; hesapların boşa çıkması nedeniyle umudu yitirmeye karşı uyarı vardır. Kaynak Eliyahu için sabit 3,5 yıllık hizmet takvimi kurmaz.
• Melahim I 17:1; 18:1, 41–46. Tanah ‘üçüncü yılda’ yağmurun geri dönüşünü anlatır; açık ‘üç yıl altı ay’ sayısı vermez. Eliyahu’nun hizmeti kuraklığın bitmesiyle de sona ermez; bkz. Melahim I 19–21; Melahim II 1–2.
• Luka 4:25 ve Yakup 5:17’de üç yıl altı ay ifadesi bulunur. Bu Hristiyan metinler kabul edilse bile, tarihsel kuraklık süresinin Malaki’deki gelecekteki Eliyahu görevinin toplam süresi olduğuna dair Tanah bağı ayrıca gösterilmelidir.
• Malahi 3:1 ile 3:23–24 arasındaki yorum ilişkisi Yahudi kaynaklarında Eliyahu beklentisine bağlanabilir; yine de metin üç buçuk yıl sayısını vermez. Kişi, süre ve eskatolojik takvim farklı kaynaklardan birleştirilmektedir.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 45–46. Heaster’ın ihtiyat kaydı savın statüsünü doğru gösterir: bu, Tanah’ın açık kronolojisi değil, yorum yoluyla kurulmuş olası bir uyumdur.