Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorum, Yosef’in David soyunu koruyabilmek için başka bir yol daha önerir. Hristiyan harmonizasyonunda Yosef, biyolojik baba olmadığı halde İsa’yı oğlu olarak kabul eden ve büyüten hukuki baba sayılır; Luka 3:23’teki “Yosef’in oğlu olduğu sanılıyordu” ifadesi de bu amaçla kullanılır. Daha sonra Miryam ile Yosef’in akraba olduklarını da varsayarak İsa’yı hem anne tarafından hem Yosef’in evlat edinen babalığı yoluyla David’e bağlamaya çalışır.¹²⁴¹ Yosef’in çocuğu kendi oğlu gibi büyüttüğü, ona adını, evini ve toplumsal yerini verdiği varsayılsa bile sorun değişmez. Bir insanın aile içinde oğul sayılması, evlat edinen babanın biyolojik kabilesi ve David hanedanına ait soy zincirini ona aktarır mı?

Moşe bu ayrımı görmek için güçlü bir örnektir. Şemot 2, onun biyolojik anne ve babasını Levi evinden tanıtır; Paro’nun kızı çocuğu sudan çıkarır, büyütür ve “oğlu oldu” denecek kadar gerçek bir annelik ilişkisi kurar.¹²⁴² Megilla 13a bu ilişkiyi daha da güçlü ifade eder: Kutsal Yazı, yetimi evinde büyüteni sanki onu doğurmuş gibi sayar ve Paro’nun kızının Moşe’yi yetiştirmesini bunun örneği yapar.¹²⁴³ Vayikra Rabba da Tanrı’nın Bitya’ya, “Moşe senin oğlun değildi, fakat sen onu oğlun diye çağırdın” dediğini aktarır.¹²⁴⁴ Buna rağmen Moşe Levi olmaktan çıkmaz. Amram onun biyolojik babası, Yoheved biyolojik annesi olarak kalır; Bitya’nın ona ad vermesi ve sarayda oğul olarak büyütmesi Moşe’yi Mısır kraliyet hanedanının biyolojik varisi haline getirmez. Vayikra Rabba da Bitya’nın anneliğini yüceltirken Moşe’nin Levi kökenini silmez.¹²⁴⁵ Yetiştiren ebeveynin gerçek değeri ile soy statüsünün aktarımı birbirinden ayrılır.

Sanhedrin 19b aynı ilkeyi daha açık biçimde kurar. Şemuel II 21:8 bazı çocukları Mihal’e bağlar; Gemara, onların biyolojik annesinin Merav olduğunu, Mihal’in ise onları büyüttüğünü söyler ve “evinde bir yetimi büyüten kişiyi Kutsal Yazı sanki onu doğurmuş gibi sayar” ilkesini çıkarır.¹²⁴⁶ Ardından Rut 4:17’de komşuların “Naomi’ye bir oğul doğdu” demesi açıklanır: Oved’i Rut doğurmuş, Naomi büyütmüştür.¹²⁴⁷ Buradaki benzetme biyolojik gerçeği silmez; tam tersine, Gemara önce “kim doğurdu, kim büyüttü?” ayrımını kurar, sonra yetiştirmenin ahlaki değerini doğuma benzetir.

Oved bunun özellikle çarpıcı örneğidir. Naomi onu büyüttüğü için “Naomi’ye oğul doğdu” denebilir; fakat Rut kitabının hemen ardından gelen soy listesinde Oved, Boaz ile Rut’un tarihsel ailesi içinde yer alır ve Yişay üzerinden David’e ulaşan zincirin parçasıdır.¹²⁴⁸ “Oğul sayılmak” ifadesi, biyolojik ataların yerine yetiştiren kişinin atalarını koymaz. Aynı Hazal dili Tora öğreten kişi için de kullanılabilir: başkasının oğluna Tora öğreten kişi sanki onu doğurmuş sayılır.¹²⁴⁹ Bu ifade manevi ve ahlaki babalığın büyüklüğünü anlatır; öğrenciyi öğretmeninin kabilesine geçirmez. Sanhedrin’in aynı düşünce çizgisinde Yosef’in kıtlık sırasında bütün İsrael’i beslemesi nedeniyle Yaakov’un çocuklarının Yosef’e nispet edilebilmesi de ilişki dilinin ne kadar geniş kullanılabildiğini gösterir.¹²⁵⁰ Reuven, Yehuda ve Levi bundan biyolojik olarak Yosef’in oğulları olmaz.

David’e verilen söz ise başka bir sözlük kullanır. Şemuel II 7:12, David’den sonra “senin içinden/bedeninden çıkacak zeraını” kaldırmaktan söz eder.¹²⁵¹ İbranice zera ve mime’eha dili biyolojik sürekliliği özellikle öne çıkarır. Yosef’in İsa’yı hukuken veya toplumsal olarak oğlu sayması, Yosef’in atalarının İsa’nın biyolojik ataları haline geldiğini göstermez. Kabalat.com’daki soy incelemesinin Matta’daki temel gerilime dikkat çekmesi bu yüzdendir: aynı bölüm Yosef’in David’e uzanan soyağacını verirken aynı zamanda Yosef’in İsa’nın biyolojik babası olmadığını savunur.¹²⁵²

Luka 3:23’teki “sanılıyordu” ifadesini “hukuken Yosef’in oğluydu” biçiminde genişletmek de yeterli değildir.¹²⁵³ Hukuki oğulluk kabul edilse bile bundan “Yosef’in biyolojik atalarının biyolojik soy hakkını aldı” sonucu ayrıca kanıtlanmalıdır. Tanah’ta David soyundan olmayan bir çocuğun David soyundan bir erkek tarafından yetiştirilmesiyle David krallık ailesinin soy üyesine dönüştüğünü gösteren bir örnek yoktur. Buna karşılık Tanah’ın Maşiah beklentisi Yişay’ın kökü, David’in dalı ve David’in zeraı gibi biyolojik aile dilini tekrar eder.¹²⁵⁴

Bakireden doğum ile David soyunu aynı anda korumaya çalışınca iki farklı babalık anlamı yan yana kullanılmaktadır. Bakireden doğumu savunurken Yosef gerçek biyolojik baba değildir; David hattını savunurken ise Yosef babalık bağının soy aktaracak kadar güçlü olduğu varsayılır. Bu iki düşünce sıradan bir evlat edinme ilişkisinde çelişmek zorunda değildir: bir çocuk biyolojik olmayan babasını gerçekten baba kabul edebilir. Fakat sorun kraliyet soyudur. “Baba” kelimesinin ailevi gerçekliği, babanın biyolojik hanedanını evlat edinilene geçiren ayrı bir soy kuralı doğurmaz.

Hristiyan yorumun kullandığı çözümler aynı yönde ilerler. Yosef biyolojik baba değilse Luka listesi Miryam’a çevrilir; anne hattı için Tselofhad’ın mülk mirası kullanılır; bunun yanında Yosef’in evlat edinen baba olarak David soyunu aktarabileceği ileri sürülür.¹²⁵⁵ Ölçü adaydan sonra değişmektedir. Hazal’ın “yetiştiren sanki doğurmuş gibidir” sözü bu değişimi kurtarmaz; çünkü Hazal’ın kendisi biyolojik anne ile yetiştiren anneyi birbirinden ayırarak bu sözü söyler. Hristiyan yorum burada da Tanah’ı Hristiyan bakireden doğum öğretisine uydurmaya çalışmaktadır.

Yosef’in İsa’yı oğlu olarak sevmiş ve büyütmüş olabileceği kabul edilse bile bundan David’in zeraı sonucu çıkmaz. Bitya Moşe’yi gerçekten oğlu gibi büyütür; Moşe yine Levi’dir. Mihal çocukları büyütür; Gemara onların Merav’dan doğduğunu unutmadan Mihal’in anneliğini yüceltir. Naomi Oved’i büyütür; Oved’in soy zinciri yine Rut ve Boaz üzerinden David’e gider. Yahudi kaynakları yetiştiren ebeveynin değerini küçültmez. Tam tersine onu doğuma benzetecek kadar yükseltir; fakat bu benzetmeyi biyolojik kabile ve hanedan kaydına çevirmemektedir. Bitya’nın Moşe’yi oğlu olarak alması Moşe’yi Paro’nun biyolojik hanedanına sokmadıysa, Yosef’in İsa’yı oğlu saymasının İsa’yı David’in biyolojik zeraı yaptığını ayrıca göstermek gerekir. Hristiyan yorumun kanıtlamadığı basamak budur.

Kaynaklar

1241. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 16–19; ayrıca Luka 3:23; Miryam ile Yosef’in akrabalığı varsayımı aynı tartışmada kullanılır. ↩

1242. Kaynaklar: Şemot 2:1–10. ↩

1243. Bavli Megilla 13a. ↩

1244. Vayikra Rabba 1:3. ↩

1245. Vayikra Rabba 1:3. ↩

1246. Bavli Sanhedrin 19b; Şemuel II 21:8 üzerine açıklama. ↩

1247. Bavli Sanhedrin 19b; Rut 4:17 üzerine açıklama. ↩

1248. Kaynaklar: Rut 4:13–22. ↩

1249. Bavli Sanhedrin 19b; başkasının oğluna Tora öğretmenin “doğurmuş gibi” sayılmasıyla ilgili deraş. ↩

1250. Bavli Sanhedrin 19b; başkasının oğluna Tora öğretmenin “doğurmuş gibi” sayılmasıyla ilgili deraş. ↩

1251. Kaynak: Şemuel II 7:12; İbranice zera ve mime’eha. ↩

1252. Kabalat.com, “İsa’nın Soyağacı ve Kör İnanç”. ↩

1253. Kaynak: Luka 3:23. ↩

1254. Kaynaklar: Şemuel II 7:12; Yeşaya 11:1; Yeremya 23:5. ↩

1255. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 16–19. ↩

Hristiyan yorumun son adımı şudur: Yusuf’un biyolojik baba olmadığı kabul edilse bile Matta ve Luka soyağaçları onun David soyundan geldiğini gösterir. İsa Yusuf’un evlat edinilmiş veya hukukça sayılan oğludur; Luka 3:23’te “sanıldığı üzere Yusuf’un oğlu” denmesi buna izin verir. Hristiyan yorum ayrıca Luka’daki soyu Meryem’in soyu sayar, Meryem’in Heli’nin kızı olduğunu ve Yusuf ile Meryem’in ortak bir atada birleştiğini ileri sürer. Böylece İsa’nın hem anne tarafından hem de Yusuf’un hukuki babalığıyla David soyuna bağlandığını savunur.²¹⁹¹

Yahudi kaynakları biyolojik olmayan ebeveynlik ilişkisini değersiz saymaz. Sanhedrin 19b, yetimi evinde büyüten kişinin Kutsal Yazı tarafından “onu doğurmuş gibi” değerlendirildiğini söyler; Naomi’nin Rut’un çocuğunu büyütmesi de aynı düşünceye örnek verilir.²¹⁹² Bu güçlü bir ahlaki ve adlandırma ilkesidir.

Fakat aynı sugya “büyüten kişi biyolojik soy, kabile ve hanedan hakkını devralır” demez. Rabbinik soy ve miras katmanında Bava Batra 109b aileyi babanın ailesine bağlar.²¹⁹³ David’e verilen krallık vaadinin dili de evlat edinme kategorisi kurmaz: “senin içinden çıkacak zera’nı” kaldıracağım der.²¹⁹⁴ Tehillim 132 aynı vaadi “bedeninin meyvesinden” diye tekrarlar.²¹⁹⁵

Dolayısıyla Yusuf gerçekten David soyundan gelse ve İsa’yı bütünüyle kendi oğlu olarak yetiştirmiş olsa bile, Hristiyan yorumun ayrıca göstermesi gereken hukuk kuralı şudur: David’in tahtı hakkı biyolojik olmayan oğula evlat edinmeyle aktarılır. Tanah böyle bir kural vermemektedir. “Oğlu sayılmak” ile “David’in bedensel zera’sı olmak” aynı iddia değildir.

Hristiyan yorumun Meryem-Heli bağı için kullandığı Talmud kanıtı da güvenilir değildir. Yeruşalmi Hagiga 2:2 [77d] metninde “Miriam barat alei betzalim” adı geçer; modern okumalarda ifade “soğan yapraklarının kızı / Onion-leaves” biçiminde anlaşılır ve bağlam İsa’nın annesinin soyağacını vermemektedir.²¹⁹⁶ Eski Hristiyan yorumcularının bunu “Meryem, Heli’nin kızı” diye okuması, tartışmalı bir harf dizisini Luka 3 ile özdeşleştiren yorum geleneğidir; Yahudi kaynaklarının Meryem’in Heli’nin kızı olduğunu kabul ettiği söylenemez.

Ayrıca Luka 3:23 metni kendi başına “Heli Meryem’in babasıdır” demez; görünen dizide Yusuf Heli’ye bağlanır. Luka soyağacını Meryem üzerinden okuma, Hristiyan tefsirinde bilinen bir harmonizasyon seçeneğidir, fakat metinde Meryem’in adı bu soy zincirine eklenmez.²¹⁹⁷ Bu harmonizasyon kabul edilse bile Tanah’ın David soyuna ilişkin soy ölçüsünü bağımsız biçimde kanıtlayan tarihsel belge haline gelmez.

Hristiyan yorum son olarak bugün David’e kadar eksiksiz soyağacı belgesi sunmanın mümkün olmadığını, dolayısıyla Yahudilerin soy şartını “mihenk taşı” yapmaması gerektiğini söyler.²¹⁹⁸ Fakat kanıtın günümüzde zorlaşması, peygamberlik ölçüsünü değiştirmez. Bir iddia sahibi “bu şart artık kanıtlanamıyor, öyleyse şartı kaldırmalıyız” diyemez. Tanah Maşiah’ı David’e bağlamışsa, Maşiah kimliği iddiası bu bağı açıklamak zorundadır.

Sonuçta Yusuf’un sevgi, bakım veya hukuk bakımından baba sayılması ile David hanedanının biyolojik zera şartı ayrı konulardır. Hazal bir çocuğu büyütmeyi doğurmak kadar değerli sayabilir; fakat bundan krallık soyunun evlat edinmeyle geçtiği sonucu çıkmaz. Hristiyan yorumun çözümü tam da kanıtlanması gereken noktayı varsaymaktadır.

Kaynaklar

2191. Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 17–18, “The Ancestry of Jesus: Objections”, madde b. Yusuf’u David’in torunu ve İsa’nın evlat edinilmiş/hukuken sayılan babası kabul eder; Luka 3’ü Meryem’in soyu olarak okur ve Heli-Meryem bağlantısı kurar. ↩

2192. Sanhedrin 19b. Merav’ın doğurduğu çocukları Mihal’in büyütmesi ve Rut’un doğurduğu çocuğu Naomi’nin büyütmesi üzerinden “yetimi evinde büyüten, Kutsal Yazı tarafından onu doğurmuş gibi sayılır” ilkesi çıkarılır. ↩

2193. Bava Batra 109b, aile ve miras nispetini babanın ailesine bağlayan sugya. Bu kaynak, Sanhedrin 19b’deki ahlaki “doğurmuş gibi” dilinin biyolojik/kabile soyunu değiştiren genel hukuk kuralı olmadığını göstermeye yarar. ↩

2194. Şemuel II 7:12, David’in ardından “senin içinden çıkacak zera” vaadi. Metin evlat edinmeyi Davidik hanedan soyunun yerine geçen ayrı bir mekanizma olarak tanımlamaz. ↩

2195. Tehillim 132:11, David’e yemin: “bedeninin meyvesinden tahtına oturtacağım.” ↩

2196. Yeruşalmi Hagiga 2:2 [77d], “Miriam barat alei betzalim” pasajı. Metindeki alei betzalim ifadesi “soğan yaprakları” anlamındadır; Miriam’ın İsa’nın annesi veya “Heli’nin kızı” olduğu metinde belirtilmez. Eski “Meryem, Heli’nin kızı” okuması bu ifadeyi Heli adına dönüştüren Hristiyan yorumuna dayanır; Yeruşalmi’nin İbranice-Aramice metni bunu söylemez. ↩

2197. Luka 3:23–31. Görünen sözdiziminde “Yusuf, Heli’nin [oğlu]” biçiminde devam eder; Meryem adı soy zincirinde yer almaz. “Luka Meryem’in soyağacıdır” açıklaması Hristiyan tefsirinde bilinen bir harmonizasyon seçeneğidir, metnin açıkça yaptığı bir kimlik açıklaması değildir. ↩

2198. Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 18. Heaster günümüzde David’e kadar soyağacı kanıtının bulunmadığını ileri sürerek Yahudilerin kanıtlanmış David soyunu Maşiah kimliği için mihenk taşı yapmaması gerektiğini savunur. ↩

Hristiyan yorum, Matta ile Luka’daki farklı soy listelerini uzlaştırmak için belirli bir aile şeması kurar. Luka 3’te Yosef’in Heli’nin oğlu diye görünmesini, aslında Meryem’in Heli’nin kızı olması ve Yosef’in damat olarak Heli’nin oğlu sayılmasıyla açıklar. Ardından Luka’daki Matthat ile Matta’daki Matthan’ı aynı kişi kabul eder; böylece Yosef ile Meryem’i kuzen yapar ve İsa’nın hem anne hem baba tarafından David soyundan geldiğini söyler. Bu çözüm varsayımsal bir harmonizasyondur; metinde yazılı bir soy bilgisi değildir.²⁵²³

Luka’nın grameri Yosef’i Heli ile ilişkilendirir: İsa, “sanıldığı üzere Yosef’in oğlu, Heli’nin...” diye devam eden bir zincire yerleştirilir. Meryem’in adı soy listesinde geçmez. “Heli aslında Meryem’in babasıdır” açıklaması metnin kendi cümlesi değil, iki soy listesini uzlaştırmak için sonraki Hristiyan yorum geleneğinde geliştirilen seçeneklerden biridir. Bir olasılık, onu kanıtlayan ayrı tarihsel veri bulunmadıkça soy ispatı sayılamaz.²⁵²⁴

İkinci adım daha da varsayımsaldır. Matta’daki Matthan ile Luka’daki Matthat adlarının benzemesi onların aynı kişi olduğunu kanıtlamaz. İki liste David’den sonra zaten farklı çizgiler izler: Matta Şelomo üzerinden, Luka Natan üzerinden gider. Aynı veya benzer adların antik Yahudi toplumunda birden fazla kişide bulunması olağandır. İki farklı soy ağacındaki benzer isimleri özdeşleştirerek kuzenlik çıkarmak için dışarıdan bir aile kaydı gerekir.²⁵²⁵

Böylece Hristiyan yorumun “iki taraftan David soyundan” sonucu iki ayrı kanıtlanmamış önermeye dayanır: Meryem Heli’nin kızıdır ve Matthat ile Matthan aynı kişidir. İki varsayımı birbirine eklemek kanıtı güçlendirmez. Matematikte bilinmeyen iki değişkeni birbirine bağlamak sonucu belirlemez; yalnız daha karmaşık bir model meydana getirir. Tarihsel soy iddiasında da aynı ilke geçerlidir.²⁵²⁶

Yahudi soy ve kabile düzeni açısından da anne hattı tek başına David hanedanının krallığı hakkını çözmez. Bamidbar 1’de kabile kaydı “babalarının evlerine göre” yapılır. Tora’nın miras düzeninde Tselofhad kızlarının evliliği, kabile mirasının babalarının kabilesinde kalması için düzenlenir. Bu metinler her sonraki soy sorununu tek başına çözmez; fakat David soyuna ilişkin hanedan iddiasında paternal soyun neden merkezi olduğunu gösterir. Meryem’in varsayılan David soyuna ilişkin soyu, Yosef’e ait soy sorunlarını tek başına ortadan kaldırmaz.²⁵²⁷

Bu iddiada Hristiyan yorum, iki soy listesini uzlaştırmak için varsayımsal bir aile şeması kurar. Bu şema metnin verdiği soy bilgisi değildir. Fakat “metin bunu söylüyor” ile “metinler uyumlu olsun diye böyle olmuş olabilir” arasında fark vardır. İsa’nın David soyundan olduğu iddiası Maşiah tartışmasında merkeziyse, soy bağı varsayımsal harmonizasyona değil gösterilebilir genealojiye dayanmalıdır. Meryem’in Heli’nin kızı ve Yosef’in kuzeni olduğu Hristiyan yorumun çözümüdür; Luka’nın verdiği bilgi değildir.²⁵²⁸

Kaynaklar

2523. Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 17–18; Matta 1:1–16; Luka 3:23–38. Heaster Meryem’i Heli’nin kızı, Yosef’i Heli’nin damadı ve iki aileyi kuzen kabul ederek soy listelerini birleştirir. ↩

2524. Luka 3:23–24. Yunanca metin Meryem’i soy zincirine ad olarak yerleştirmez; Heli ile Meryem arasındaki baba-kız ilişkisi ayette açıkça söylenmez. ↩

2525. Matta 1:6–16; Luka 3:23–31. David’den sonra soy zincirleri Şelomo ve Natan üzerinden ayrılır; Matthan/Matthat özdeşliği metinlerde açıklanmaz. ↩

2526. Matta 1 ve Luka 3’ün karşılaştırılması. İki metin Meryem-Heli ilişkisini veya Matthat-Matthan özdeşliğini açıkça kurmaz. ↩

2527. Bamidbar 1:18; 36:6–9; II Şemuel 7:12–16. Tanah’ta kabile ve hanedan soyunun paternal çizgisi temel öneme sahiptir. ↩

2528. Luka 3:23–38; Matta 1:1–16. Soy listelerinin harmonizasyonu sonraki yorum düzeyidir; metinlerin açık soy ifadeleriyle aynı epistemik düzeyde değildir. ↩