248. İddia: Meryem Heli’nin kızıydı; Yosef ve Meryem kuzen oldukları için İsa iki taraftan David soyundandır
Hristiyan iddiası
“The record in Luke appears to be that of Mary; Joseph being ” the son of Heli” was probably by reason of marrying Mary, the daughter of Heli (Lk.3:23); the Talmud speaks with gross vitriolic about Mary the daughter of Heli going to hell for her blasphemy, referring to Mary the mother of Jesus. This shows that the Jews accept that Mary was the daughter of Heli. Heli’s father was Matthat, who can be equated with Matthan the grandfather of Joseph. Thus a family tree can be constructed: Thus Mary and Joseph were cousins (hinting at an arranged marriage?), and therefore Jesus was a son of David through both his mother and father by adoption.”
Cevap
Hristiyan yorum, Matta ile Luka’daki farklı soy listelerini uzlaştırmak için belirli bir aile şeması kurar. Luka 3’te Yosef’in Heli’nin oğlu diye görünmesini, aslında Meryem’in Heli’nin kızı olması ve Yosef’in damat olarak Heli’nin oğlu sayılmasıyla açıklar. Ardından Luka’daki Matthat ile Matta’daki Matthan’ı aynı kişi kabul eder; böylece Yosef ile Meryem’i kuzen yapar ve İsa’nın hem anne hem baba tarafından David soyundan geldiğini söyler. Bu çözüm varsayımsal bir harmonizasyondur; metinde yazılı bir soy bilgisi değildir.2523
Luka’nın grameri Yosef’i Heli ile ilişkilendirir: İsa, “sanıldığı üzere Yosef’in oğlu, Heli’nin…” diye devam eden bir zincire yerleştirilir. Meryem’in adı soy listesinde geçmez. “Heli aslında Meryem’in babasıdır” açıklaması metnin kendi cümlesi değil, iki soy listesini uzlaştırmak için sonraki Hristiyan yorum geleneğinde geliştirilen seçeneklerden biridir. Bir olasılık, onu kanıtlayan ayrı tarihsel veri bulunmadıkça soy ispatı sayılamaz.2524
İkinci adım daha da varsayımsaldır. Matta’daki Matthan ile Luka’daki Matthat adlarının benzemesi onların aynı kişi olduğunu kanıtlamaz. İki liste David’den sonra zaten farklı çizgiler izler: Matta Şelomo üzerinden, Luka Natan üzerinden gider. Aynı veya benzer adların antik Yahudi toplumunda birden fazla kişide bulunması olağandır. İki farklı soy ağacındaki benzer isimleri özdeşleştirerek kuzenlik çıkarmak için dışarıdan bir aile kaydı gerekir.2525
Böylece Hristiyan yorumun “iki taraftan David soyundan” sonucu iki ayrı kanıtlanmamış önermeye dayanır: Meryem Heli’nin kızıdır ve Matthat ile Matthan aynı kişidir. İki varsayımı birbirine eklemek kanıtı güçlendirmez. Matematikte bilinmeyen iki değişkeni birbirine bağlamak sonucu belirlemez; yalnız daha karmaşık bir model meydana getirir. Tarihsel soy iddiasında da aynı ilke geçerlidir.2526
Yahudi soy ve kabile düzeni açısından da anne hattı tek başına David hanedanının krallığı hakkını çözmez. Bamidbar 1’de kabile kaydı “babalarının evlerine göre” yapılır. Tora’nın miras düzeninde Tselofhad kızlarının evliliği, kabile mirasının babalarının kabilesinde kalması için düzenlenir. Bu metinler her sonraki soy sorununu tek başına çözmez; fakat David soyuna ilişkin hanedan iddiasında paternal soyun neden merkezi olduğunu gösterir. Meryem’in varsayılan David soyuna ilişkin soyu, Yosef’e ait soy sorunlarını tek başına ortadan kaldırmaz.2527
Bu iddiada Hristiyan yorum, iki soy listesini uzlaştırmak için varsayımsal bir aile şeması kurar. Bu şema metnin verdiği soy bilgisi değildir. Fakat “metin bunu söylüyor” ile “metinler uyumlu olsun diye böyle olmuş olabilir” arasında fark vardır. İsa’nın David soyundan olduğu iddiası Maşiah tartışmasında merkeziyse, soy bağı varsayımsal harmonizasyona değil gösterilebilir genealojiye dayanmalıdır. Meryem’in Heli’nin kızı ve Yosef’in kuzeni olduğu Hristiyan yorumun çözümüdür; Luka’nın verdiği bilgi değildir.2528
Kaynaklar
Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 17–18; Matta 1:1–16; Luka 3:23–38. Heaster Meryem’i Heli’nin kızı, Yosef’i Heli’nin damadı ve iki aileyi kuzen kabul ederek soy listelerini birleştirir. ↩
Luka 3:23–24. Yunanca metin Meryem’i soy zincirine ad olarak yerleştirmez; Heli ile Meryem arasındaki baba-kız ilişkisi ayette açıkça söylenmez. ↩
Matta 1:6–16; Luka 3:23–31. David’den sonra soy zincirleri Şelomo ve Natan üzerinden ayrılır; Matthan/Matthat özdeşliği metinlerde açıklanmaz. ↩
Matta 1 ve Luka 3’ün karşılaştırılması. İki metin Meryem-Heli ilişkisini veya Matthat-Matthan özdeşliğini açıkça kurmaz. ↩
Bamidbar 1:18; 36:6–9; II Şemuel 7:12–16. Tanah’ta kabile ve hanedan soyunun paternal çizgisi temel öneme sahiptir. ↩
Luka 3:23–38; Matta 1:1–16. Soy listelerinin harmonizasyonu sonraki yorum düzeyidir; metinlerin açık soy ifadeleriyle aynı epistemik düzeyde değildir. ↩
