Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorumcu bu görüşü açık biçimde kurar: Matta 5:17’deki “ortadan kaldırmaya değil, yerine getirmeye geldim” sözünü İsa’nın çarmıhta kusursuz korban olarak Tora’yı gerçekleştirmesi şeklinde okur. Daha sonra “yerine getirmek” fiilinden daha ileri bir sonuç çıkarır: Tora aslında yerine getirilmeyi bekleyen bir peygamberliktir; amacı İsa’da tamamlandıysa onu sürdürmenin artık anlamı kalmaz.¹⁶⁹⁷

Bu savın sorunu önce Tora’nın kendi türünü değiştirmesidir. Tora’da peygamberlik, vaat ve tarih anlatısı vardır; fakat Tora aynı zamanda buyruktur. Devarim 4 İsrael’e kuralları ve yasaları “yapın ki yaşayasınız” der ve hemen ardından buyurulan söze eklemeyi veya ondan eksiltmeyi yasaklar.¹⁶⁹⁸

Devarim 29:28 daha da açıktır: “Açığa çıkarılmış olanlar, bu Tora’nın bütün sözlerini yapmak üzere bize ve çocuklarımıza sonsuza dek aittir.”¹⁶⁹⁹

İbranice iki ifade yan yana durur: ad olam, “sonsuza dek”, ve laasot, “yapmak üzere.” Tora kendisini gelecekte birinin gerçekleştirip işlevini bitireceği metin olarak değil, kuşaklar boyunca yapılacak sözler olarak tanımlar.

Devarim 30 aynı noktayı erişilebilirlik üzerinden kurar. Mitsva gökte veya denizin ötesinde değildir; söz insanın ağzında ve yüreğindedir “onu yapman için” — laasoto. Burada amaç gelecek bir kişinin bütün Tora’yı tek olayda “tamamlaması” değil, İsrael’in Tora’yı yaşamasıdır.¹⁷⁰⁰

Bir peygamberliğin gerçekleşmesi ile bir buyruğun yerine getirilmesi aynı şey değildir. Şabat’ı bu hafta eksiksiz koruyan kişi “Şabat’ı yerine getirdim, artık gelecek Şabatlarda bağlayıcı değil” diyemez. Anne-babaya saygı mitsvasını bugün yapan kişi emri gelecek için ortadan kaldırmaz. Pesah’ın bir kuşakta doğru uygulanması sonraki kuşakların Pesah yükümlülüğünü sona erdirmez.

Hristiyan yorumun çıkarımı ancak gizli bir öncülle işler: bütün Tora’nın gerçek amacı mitsvaların yapılması değil, İsa’nın ölümünü önceden temsil etmektir. Fakat kanıtlanması gereken şey zaten budur. Korbanlar önce İsa’nın ölümü için tipolojiye çevrilir; ardından bu tipoloji bütün Tora’nın amacı yapılır; sonra İsa öldüğü için Tora’nın amacının tamamlandığı söylenir. Sonuç başlangıç varsayımının içine yerleştirilmiştir.

Tanah’ın hiçbir yerinde bütün Tora’nın Maşiah’ın ölümünü önceden resmetmek için verildiği veya Maşiah öldüğünde Sinay mitsvalarının sona ereceği söylenmez. Moşe’nin Tora’sını geçici bir semboller sistemi haline getirip gerçek amacını gelecekteki tek bir insan ölümüne bağlayan çerçeve, Tora’nın kendi açıklaması değildir.

Peygamberlerin gelecek tasviri ise ters yöne gider. Yehezkel gelecekteki David kralının günlerinde İsrael için şunu söyler:

“Benim yasalarımda yürüyecekler, kurallarımı koruyacak ve onları yapacaklar.”¹⁷⁰¹

Eğer Maşiah’ın görevi Tora’yı gerçekleştirip bağlayıcılığını sona erdirmekse, Hristiyan yorumcu Tanah’ın Maşiah çağında halkı neden yeniden HaŞem’in mişpatim ve hukkotunu yaparken gösterdiğini açıklamak zorundadır.

Yeşaya 2 de son günlerin resmini Tora’nın yokluğuyla değil, yayılmasıyla çizer:

“Çünkü Tora Tsion’dan, HaŞem’in sözü Yeruşalayim’den çıkacaktır.”¹⁷⁰²

Uluslar HaŞem’in yollarını öğrenmek için Tsion’a yönelir. Gelecek, Tora’nın işlevini yitirdiği dönem değil; Tanrı bilgisinin ve Tora öğretisinin genişlediği dönemdir.

Yirmiyahu’nun yeni beriti de aynı yöndedir:

“Tora’mı içlerine koyacağım ve onu yüreklerine yazacağım.”¹⁷⁰³

HaŞem “yeni beritte Tora’mı kaldıracağım” demez. Tora’yı insanın içine ve yüreğine yerleştirir. Yeni oluş, Tora’nın ortadan kalkması değil, içselleşmesidir.

Jesus for Jews adlı eserdeki gelecek korban savı da bu noktada gerilim yaratır. Yehezkel 40-48’in Maşiah çağında gerçek mizbeah, kohenlik ve korbanlardan söz ettiğini kabul ettiğinde bunları İsa’ya geriye doğru işaret eden anma korbanları şeklinde yeniden yorumlamak zorunda kalır. Fakat Tora’nın amacı İsa’nın ölümüyle tamamen sona ermişse, aynı korban düzeni gelecekte neden HaŞem’in peygamberi tarafından yeniden anlatılır?¹⁷⁰⁴

“İlk korbanlar ileriye, gelecektekiler geriye bakar” cevabı metinden gelmez. Bu yalnız iki yönlü bir Hristiyan tipolojisidir. Yehezkel gelecekteki korbanları “artık kapara işlevi taşımayan anma sembolleri” diye adlandırmaz; kapara, mizbeah ve avoda dilini kullanmaya devam eder.¹⁷⁰⁵

Tora’nın bugün bütün 613 mitsvanın her Yahudi tarafından fiilen uygulanamaması da “bağlayıcılık sona erdi” sonucunu vermez. Mitsvaların farklı özneleri ve şartları vardır: bazıları kohene, bazıları krala, bazıları Bet HaMikdaş’a, bazıları Erets İsrael’e, bazıları belirli toplumsal veya kişisel durumlara bağlıdır. Bir şartın yokluğu emrin tarihsel olarak iptal edildiği anlamına gelmez.

Aynı biçimde “ahlaki” ve “törensel” Tora ayrımı Sinay metninin kendi iptal cetveli değildir. Tora “ahlaki emirler kalıcıdır; törensel emirler Maşiah ölünce bitecektir” diye iki sınıf kurmaz. Şabat, Pesah, kaşrut ve korbanlar için kuşaklar boyunca süren düzen dili kullanılır. Daha sonraki Hristiyan sınıflandırma Tora’nın kendi hukuki kategorisi olarak geri okunamaz.¹⁷⁰⁶

Rambam, Hilkhot Yesodei HaTora 9:1’de bu Tanah yapısını halahik biçimde sistemleştirir: Tora’nın mitsvaları kuşaklar boyunca geçerlidir; daha sonraki bir peygamber onların kalıcı biçimde iptal edildiğini söyleyemez. Rambam bunu bağımsız bir rabbinik yetki iddiası olarak değil, Tora’nın eklememe-eksiltmeme ve kalıcılık dili üzerinden kurar.¹⁷⁰⁷

Malahi’nin son peygamberlik çağrısı da unutma değil hatırlamadır: “Kulum Moşe’nin Tora’sını... bütün İsrael için buyurduğum hukkim ve mişpatim ile hatırlayın.” Tanah’ın kanonik sonundaki yön, gelecekte Tora’nın işlevsizleşeceği değil, Moşe’nin Tora’sının hatırlanacağıdır.¹⁷⁰⁸

Matta 5’in Hristiyan içi yorumu ayrı bir tartışmadır. Buradaki soru Tanah’ın Tora için bir sona erme kuralı verip vermediğidir. Tanah böyle bir kural vermez. Tam tersine gelecekteki David kralının çağını Tora’yı yapan İsrael, Tsion’dan çıkan Tora ve yüreğe yazılan Tora ile anlatır.

Hristiyan yorumun “yerine getirmek”ten “artık tutmanın anlamı yok” sonucuna ulaşması için mitsvaları önce peygamberliğe dönüştürmesi, sonra bütün Tora’nın amacını İsa’nın ölümüne bağlaması gerekir. Ancak bundan sonra “yerine getirmek” hukuki bağlayıcılığın sona ermesi anlamına gelebilir. Tora’nın kendi dili bu geçişi kurmaz.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 141, güncel revizyon.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 13; Matta 5:17-18’i İsa’nın çarmıhta Tora’yı “fulfil” etmesi ve ardından Tora’yı sürdürmenin anlamının kalmaması yönünde yorumlaması.
• Devarim 4:1-2; 13:1.
• Devarim 29:28.
• Devarim 30:11-14.
• Yehezkel 37:24-28.
• Yeşaya 2:2-4.
• Yirmiyahu 31:31-34.
• Heaster’ın aynı eser içinde Yehezkel 40-48’deki gelecek korbanlarını Maşiah Krallığı döneminde yeniden kurulacak fakat İsa’ya geriye doğru işaret edecek korbanlar olarak açıklaması; bkz. bu kitabın 135. iddiası.
• Yehezkel 43:18-27; 45:15-25; 46:1-15.
• Örnekler için Şemot 12:14, 17; 31:16; Vayikra 16:29-34; 23:14, 21, 31, 41. “Le-dorotekhem” ve “hukkat olam” dili farklı mitsva alanlarında görülür.
• Rambam, Mişne Tora, Hilkhot Yesodei HaTora 9:1; Devarim 13:1 ve Tora’nın kalıcılığı ilkesi.
• Malahi 3:22 (Hristiyan numaralandırmasında 4:4).

Matta 5:17–18 burada alışılmış biçimin tersine okunur. İsa’nın “Tora’yı yıkmaya değil yerine getirmeye geldim” demesinin, Tora’nın bir kehanet gibi tamamlanacağı anlamına geldiğini söyler. İsa’nın ölümü bu amacı tamamladıysa artık Tora’yı sürdürmeye çalışmanın anlamı kalmadığını açıkça yazar. Böylece “yıkmak” fiili reddedilirken sonuçta aynı hukuk düzeninin işlevi sona erdirilir.²¹³⁰

Tanah açısından sorun “yerine getirmek” kelimesinin Yunanca anlamından daha önce başlar. Tora kendi hükmünün bir insanın ölümüyle biteceğini hiçbir yerde söylemez. Devarim, Tanrı’nın emirlerine ekleme ve eksiltmeyi yasaklar; açığa çıkarılan hükümlerin İsrael ve çocukları için “sonsuza dek” uygulanacağını söyler. Tora’nın kendi metni, kendi son kullanma tarihini vermemektedir.²¹³¹

Daha önemlisi, Tanah’ın gelecek tasvirleri Tora’nın ölüm sonrası iptalini değil devamını gösterir. Devarim 30 sürgün sonrasında İsrael’in Tanrı’ya dönmesini ve “bugün sana emrettiğim bütün mitsvaları” yapmasını anlatır. Yehezkel 36 ve 37 gelecekte İsrael’in Tanrı’nın hükümlerinde yürüyeceğini söyler. Malahi ise peygamberlik kitabının sonunda “kulum Moşe’nin Tora’sını hatırlayın” diye seslenir.²¹³²

Yeremya 31’deki yeni antlaşma da aynı noktayı daha açık hale getirir. Tanrı “Tora’mı içlerine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” der. Yeni olan, Tora’nın yokluğu değil, Tora’nın insanın içine yerleşmesidir. Antlaşma “İsrael evi ve Yehuda evi” ile yapılır ve hemen ardından İsrael’in ulus olarak devamlılığı gök düzeni kadar güçlü bir dille güvence altına alınır.²¹³³

Rabbinik hukuk katmanı da bu peşat çizgisini sistemleştirir. Rambam, Tora’nın hükümlerinin sonsuza dek geçerli olduğunu ve bir peygamberin bir mitsvayı kalıcı olarak ortadan kaldıramayacağını açıkça yazar. Bu, Hristiyanlığa karşı sonradan kurulmuş bir sözcük oyunu değil, Devarim’deki ekleme-eksiltme ve “sonsuza dek” dilinin halahik sonucudur.²¹³⁴

Aynı Rambam’ın Maşiah tasviri Hristiyan yorumun “Maşiah gelince Tora’nın amacı biter” modelinin tam karşıtıdır. Maşiah geldiğinde David soyundan krallık yenilenir, Bet HaMikdaş kurulur, sürgünler toplanır, korbanlar yeniden sunulur, Şemita ve Yovel Tora’daki hükümlerine göre uygulanır. Maşiah, Tora’yı sona erdiren kişi değil, İsrael’in Tora düzenini tam olarak yeniden kuran kraldır.²¹³⁵

Jesus for Jews adlı eserde da bu noktada bir gerilim vardır. İleride, Maşiah Krallığı sırasında İsrael’in Moşe Tora’sının bölümlerini uygulayacağını, Tanrı’nın yeni antlaşmayla onları Tora’ya itaat eder hale getireceğini ve Malahi 4:4’ün “Moşe’nin Tora’sını” hatırlattığını kabul eder. Eğer İsa’nın ölümü Tora’nın amacını tamamlayıp onu anlamsız hale getirdiyse, gelecekte aynı Tora’ya dönmenin teolojik nedeni açıklanmak zorundadır.²¹³⁶

Tanah’ın çizgisi kesintisizdir. Günah, sürgün, teşuva, yeni yürek, dönüş ve Maşiah çağı vardır; fakat bunların hiçbirinde Tanrı “Moşe’nin Tora’sı bir kişinin ölümüyle hukuken sona erecektir” demez. Böyle bir hüküm Tanah’tan değil, daha sonraki Hristiyan antlaşma teolojisinden gelir.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 192, güncel revizyon.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 12–13: “His speaking of fulfilling the law implies that the Law was a prophecy which he was soon to fulfil. Therefore there would be no point in continuing to try to keep the law if its object was now fulfilled.” Ardından Eski Antlaşma yasalarının ortadan kalktığını söyler.
• Devarim 4:2; 13:1 [Hristiyan numaralandırmasında 12:32]; 29:28. Özellikle 29:28, “açığa çıkarılanlar bize ve çocuklarımıza sonsuza dek, bu Tora’nın bütün sözlerini yapmak için aittir” der.
• Devarim 30:1–10; Yehezkel 36:26–28; 37:24; Malahi 3:22 [Hristiyan baskılarında 4:4]. Bunların her biri gelecek veya son dönem bağlamında Tora’ya itaat dilini korur.
• Yeremya 31:31–37. 31:33’te “et Torati be-kirbam ve-al libbam ekhtavenna”, “Tora’mı içlerine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” denir; 31:35–37 İsrael’in ulusal devamlılığını vurgular.
• Rambam, Mişne Tora, Hilkhot Yesodei HaTora 9:1: Tora’nın sonsuza dek değişmeden kalacağını, ekleme ve eksiltme yapılamayacağını ve mitsvaların geçici olduğunu söyleyen kişinin Moşe’nin peygamberliğini inkar ettiğini belirtir.
• Rambam, Mişne Tora, Hilkhot Melakhim uMilhamoteihem 11:1, 3–4. 11:1 gelecekte korbanların, Şemita ve Yovel’in yeniden uygulanacağını; 11:3 Tora’nın hükümlerinin ebedi olduğunu; 11:4 Maşiah adayının İsrael’i Tora yolunda güçlendirmesini kriter olarak verir.
• Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 48 civarı, 5.7 bölümünde Yehezkel 36, Devarim 30, Malahi 4:4–6 ve Yehezkel 40–46 üzerinden Maşiah Krallığı sırasında İsrael’in Moşe Tora’sına itaat edeceğini ve yeni antlaşmayı “enabling covenant” diye tanımlar. Bu, PDF s. 12’deki “artık Tora’yı sürdürmenin anlamı yok” cümlesiyle açık bir iç gerilim oluşturur.