Tora İsa’dan Sonra Geçersiz mi?

İbranice תּוֹרָה — Tora kelimesi “öğreti, talimat” anlam alanına sahiptir; bağlama göre hukuk ve buyruk düzenini de kapsar. Bu nedenle Tora’yı yalnız “yasa” diye çevirmek her kullanımda bütün anlamı vermez. Yahudilikte mitsvalara bağlılık, Tanrı’nın sevgisini satın almak için kurulan bir “işler listesi” değildir. Tora’nın kendi anlatısında İsrael önce Mısır’dan kurtarılır, ardından Sinay’da antlaşma ve mitsvalar verilir. Emirler kurtuluşun bedeli değil, Tanrı ile kurulmuş antlaşma ilişkisinin yaşama biçimidir.

Tanrı’nın bilgeliği ve amacı içerisinde, Yahudi halkını O’nun özel halkı olarak seçmiştir ve bu özel çağrıya uygun olarak yaşamaları için Yasa’yı vermiştir. Bu nedenle, Yasa’ya uygun yaşamak kimsenin nefret ettiği bir angarya olmamış, fakat; büyük bir sevinç ve Tanrı’nın halkına verdiği bir ödül olmuştur. (Bkz. Mezmurlar 119)

Hristiyan geleneklerinde Tora’nın İsa’dan sonraki bağlayıcılığı konusunda farklı açıklamalar vardır; ancak Pavlus’un mektupları ve özellikle İbraniler, aklanmayı Tora’nın gereklerini yerine getirmekten ayıran ve Mesih’e iman üzerinden yeniden kuran bir teoloji geliştirir. Bazı Hristiyan yorumları buradan Sinay’daki mitsva düzeninin artık antlaşmasal olarak bağlayıcı olmadığı sonucunu çıkarır. Tanah açısından sınanması gereken iddia budur.

Tanah’ın kendi gelecek tasvirinde ise Tora’nın yerini başka bir öğreti almaz. Devarim Tora’nın uygulanabilir olduğunu söyler; Yeremya yeni antlaşmada Tanrı’nın “Toramı yüreklerine yazacağım” dediğini aktarır; Yehezkel gelecekte İsrael’in Tanrı’nın hükümlerini uygulayacağını bildirir; Malaki kitabı ise gelecekteki büyük günün hemen öncesinde “Kulum Moşe’nin Torası’nı hatırlayın” emriyle kapanır. Tanah’ın çizgisi Tora’nın kaldırılması değil, ona sadakatin kalıcı hale gelmesidir.

Pavlus’un Tora ve Aklanma Anlayışı

Pavlus’un Tora karşısındaki tutumu tek bir cümleye indirgenemez. Romalılar ve Galatyalılar’da Tora’nın kendisini “kötü” saydığı yerler değil, Tora’ya dayalı doğruluğu Mesih’e imanla karşılaştırdığı yerler vardır. Galatyalılar özellikle Yahudi olmayan takipçilerin sünnet ve Tora yükümlülüğü altına girmesine karşı çıkar; Pavlus’un Yahudi takipçilerin bütün mitsvaları terk etmesini hedefleyip hedeflemediği modern araştırmada ayrıca tartışılır. Ancak soteriyolojik yapı açıktır: aklanmanın belirleyici zemini Tora’ya itaat değil Mesih’e imandır. Tanah’la karşılaştırılması gereken nokta budur.

Örneğin,

Bu nedenle Yasa’nın gereklerini yapmakla hiç kimse Tanrı katında aklanmayacaktır. Çünkü Yasa sayesinde günahın bilincine varılır.

Romalılar 3:20

Aynı şekilde kardeşlerim, siz de bir başkasına –ölümden dirilmiş olan Mesih’e– varmak üzere Mesih’in bedeni aracılığıyla Kutsal Yasa karşısında öldünüz. …..Şimdiyse biz, daha önce tutsağı olduğumuz Yasa karşısında öldüğümüz için Yasa’dan özgür kılındık. Sonuç olarak, yazılı yasanın eski yolunda değil, Ruh’un yeni yolunda kulluk ediyoruz

Romalılar 7:4-6

Oysa her iman edenin aklanması için Mesih, Kutsal Yasa’nın sonudur.

Romalılar 10:4

Yine de insanın Kutsal Yasa’nın gereklerini yaparak değil, İsa Mesih’e iman ederek aklandığını biliyoruz. Bunun için biz de Yasa’nın gereklerini yaparak değil, Mesih’e iman ederek aklanalım diye Mesih İsa’ya iman ettik. Çünkü hiç kimse Yasa’nın gereklerini yaparak aklanmaz.

Galatyalılar 2:16

Tanrı’nın lütfunu geçersiz saymış değilim. Çünkü aklanma Yasa aracılığıyla sağlanabilseydi, o zaman Mesih boş yere ölmüş olurdu.

Galatyalılar 2:21

….Mesih bizim için lanetlenerek bizi Yasa’nın lanetinden kurtardı.

Galatyalılar 3:13

Bu pasajlarda Pavlus’un söylediği şey Tora’nın kendisinin bir lanet olduğu değildir. Galatyalılar 3:13 açıkça “Tora’nın lanetinden” söz eder ve Devarim 21:23’teki asılma hükmünü Mesih’e uygular. Romalılar 10:4’teki τέλος — telos kelimesi de yalnız “son/ortadan kalkış” anlamına gelmez; “amaç, hedef, varış noktası” olarak da çevrilir ve modern Hristiyan çevirileri bu konuda farklılaşır. Dolayısıyla tek bir Türkçe çeviriden “Pavlus Tora’nın bittiğini açıkça söyledi” sonucu kurulamaz. Bununla birlikte Pavlus, aklanmayı Tora’nın gereklerini yerine getirmekten ayırır ve Mesih’e iman eksenine taşır. Asıl sorun, bu yeni aklanma yapısının Tanah’ın teşuva, mitsva ve antlaşma öğretisiyle çelişmesidir.

Tora, Emirleri Yerine Getirmenin Zorluğundan Hiç Bahsetti mi?

Romalılar 10:6–8, Devarim 30:12–14’ün dilini açıkça yeniden kullanır. Fakat Pavlus pasajı kelimesi kelimesine aktarmak yerine Mesih merkezli bir yorum içinde yeniden kurar: göğe çıkmayı Mesih’i aşağı indirmek, derinliğe inmeyi Mesih’i ölülerden çıkarmak ve “ağzında ve yüreğinde” bulunan sözü de “duyurduğumuz iman sözü” olarak açıklar. Bu nedenle karşılaştırma, bir alıntı hatasından çok iki farklı yorum yönünü gösterir.

Devarim 30’un peşatı ise son derece açıktır. Konu, Tanrı’ya dönmek ve Tora’da yazılı buyrukları yerine getirmektir (30:10). 30:14, sözün “ağzında ve yüreğinde” bulunmasının amacını לַעֲשֹׂתוֹ — la’asoto, “onu yapmak/yerine getirmek” diye tamamlar. Yani yakın olan “söz”, insanın uygulayamayacağı soyut bir ideal değil, yerine getirmesi istenen mitsvadır.

Romalılar 10:8, Devarim 30:14’ün “onu yapmak için” son unsurunu aktarmadan “söz sana yakındır, ağzında ve yüreğindedir” bölümünü alır ve hemen ardından bunu “duyurduğumuz iman sözü” diye yorumlar. Bu, Pavlus’un Devarim’i kendi Mesih teolojisine uyguladığını gösterir. Metinsel fark gerçektir; fakat bunu kanıtlanamaz bir “bilerek silme” niyetiyle değil, yorum yönteminin yönüyle değerlendirmek daha güçlüdür.

Yeter ki, Tanrınız RAB’bin sözünü dinleyin, bu Yasa Kitabı’nda yazılı buyruklarına, kurallarına uyun ve bütün yüreğinizle, bütün canınızla O’na dönün.

“Bugün size ilettiğim bu buyruk ne tutamayacağınız kadar zor, ne de ulaşamayacağınız kadar uzaktır.

O göklerde değil ki, ‘Kim bizim için göğe çıkacak? Kim yerine getirmemiz için onu alıp yayacak?’ diyesiniz.

Denizin ötesinde değil ki, ‘Kim bizim için denizin ötesine gidecek? Kim yerine getirmemiz için onu alıp yayacak?’ diyesiniz.

Tanrı sözü size çok yakındır; uymanız için ağzınızda ve yüreğinizdedir.

Yasanın Tekrarı 30:10-14

Oysa her iman edenin aklanması için Mesih, Kutsal Yasa’nın sonudur.

Moşe, Kutsal Yasa’ya dayanan doğrulukla ilgili şöyle yazıyor: “Yasa’nın gereklerini yapan, onlar sayesinde yaşayacaktır.”

İmana dayanan doğruluk ise şöyle diyor: “Yüreğinde, ‘Göğe –yani Mesih’i indirmeye– kim çıkacak?’ ya da, ‘Dipsiz derinliklere –yani Mesih’i ölüler arasından çıkarmaya– kim inecek?’ deme.”

Ne deniyor? “Tanrı sözü sana yakındır, Ağzında ve yüreğindedir.” İşte duyurduğumuz iman sözü budur.

Romalılar 10:4-8

Metinler arasındaki temel çelişki tam burada ortaya çıkar. Devarim 30, Tora’nın erişilebilirliğini eyleme bağlar: söz yakındır, çünkü yapılabilir ve yapılmalıdır. Romalılar 10 aynı dili iman mesajına bağlar. Dolayısıyla anlaşmazlık tek bir kelimenin eksilmesi değil, Devarim’in mitsva merkezli bağlamının Mesih merkezli yeni bir anlama taşınmasıdır.

Tora’da, emirlerin daima uygulanabilir olduğu, sonsuza kadar geçerli ve gerekli olduğu defalarca kez belirtilmekteyken, Pavlus, Yasa’nın yerine getirilmesinin gereksiz olduğunu yazmaktadır.

“İşte bugün önünüze yaşamla iyiliği, ölümle kötülüğü koyuyorum.

Bugün size Tanrınız Rab’bi sevmeyi, yollarında yürümeyi, buyruklarına, kurallarına, ilkelerine uymayı buyuruyorum. Öyle ki, yaşayasınız, çoğalasınız ve mülk edinmek için gideceğiniz ülkede Tanrınız Rab tarafından kutsanasınız.

“Eğer yoldan döner, kulak vermezseniz, ayartılır, başka ilahlara eğilip taparsanız,

bugün size kesinlikle yok olacağınızı bildiriyorum. Şeria Irmağı’ndan geçip mülk edinmek için gideceğiniz ülkede uzun yaşamayacaksınız.

“Önünüze yaşamla ölümü, kutsamayla laneti koyduğuma bugün yeri göğü size karşı tanık gösteriyorum. Yaşamı seçin ki, siz de çocuklarınız da yaşayasınız.

Yasanın Tekrarı 30:15-19

İşte, Tanrım Rab’bin buyruğu uyarınca size kurallar, ilkeler verdim. Öyle ki, mülk edinmek için gideceğiniz ülkede bunlara uyasınız.

Onlara sımsıkı bağlanın. Çünkü ne denli bilge ve anlayışlı olduğunuzu uluslara bunlar gösterecek. Bu kuralları duyunca, uluslar, ‘Bu büyük ulus gerçekten bilge ve anlayışlı bir halk!’ diyecek.

Tanrımız Rab her çağırdığımızda bize yakın olur. Tanrısı kendisine böylesine yakın olan başka bir büyük ulus var mı?

Bugün size verdiğim bu yasa gibi adil kuralları, ilkeleri olan başka bir büyük ulus var mı?

Yasanın Tekrarı 4:5-8

Şimdi, ey İsrael halkı, Tanrınız RAB sizden ne istiyor? Yalnız şunu istiyor: Tanrınız RAB’den korkun, O’nun yollarında yürüyün, O’nu sevin; bütün yüreğinizle, bütün canınızla O’na kulluk edin;

üzerinize iyilik gelsin diye bugün size bildirdiğim buyruklarına, kurallarına uyun.

Yasanın Tekrarı 10:12-13

Ama bu yasanın bütün sözlerine uymamız için açığa çıkarılanlar sonsuza dek bize ve çocuklarımıza aittir.

Yasanın Tekrarı 29:29

Yaptığı her işte sadık ve adildir, Bütün emirleri güvenilirdir;

Sonsuza dek sürer, Sadakat ve doğrulukla yapılır.

Mezmurlar 111: 7-8

Rab’bin yasası kusursuzdur, cana can katar, Rab’bin buyrukları güvenilirdir, Saf adama bilgelik verir,

Rab’bin kuralları doğrudur, yüreği sevindirir, RAB’bin buyrukları arıdır, gözleri aydınlatır.

Mezmurlar 19:7-8

Yasana (Tora’na) sürekli, Sonsuza dek uyacağım.

Mezmurlar 119:44

Mesih Çağı’nda Yahudi Halkı Emirleri Uygulamaya Devam Edecektir

Onlara tek bir yürek vereceğim, içlerine yeni bir ruh koyacağım. İçlerindeki taş yüreği çıkarıp onlara etten bir yürek vereceğim.

O zaman kurallarımı izleyecek, ilkelerime uymaya özen gösterecekler. Onlar halkım olacak, ben de onların Tanrısı olacağım.

Hezekiel 11:19-20

Kulum Davut onların kralı olacak, hepsinin tek çobanı olacak. Buyruklarımı izleyecek, kurallarıma uyacak, onları uygulayacaklar.

Hezekiel 37:24

Egemen Rab şöyle diyor: Yüreği ve bedeni sünnet edilmemişlerden, İsrael halkı arasında yaşayan yabancılardan hiçbiri tapınağıma girmeyecek.

Hezekiel 44:9

Galatyalılar 5:2’de Pavlus, Galatya’daki muhataplarını sünneti Mesih’e eklenen antlaşmasal zorunluluk olarak kabul etmemeleri konusunda uyarır: “Sünnet olursanız Mesih’in size yararı olmaz.” Bu ayeti “artık hiçbir Yahudi için sünnet yoktur” biçiminde genişletmek metnin söylediğinden fazlasıdır. Bununla birlikte Tanah’ın gelecek tasvirinde sünnet ortadan kalkmış bir kurum değildir: Yehezkel 44:9, gelecekteki Mabet düzeninde beden ve yürek sünnetini hâlâ anlamlı bir sınır olarak kullanır. Bu nedenle Tanah’tan hareketle sünnetin Mesih’le birlikte ilkesel olarak hükümsüzleştiği sonucu çıkarılamaz.

Birçok halk gelecek, “Haydi, Rab’bin Dağı’na, Yaakov’un Tanrısı’nın Tapınağı’na çıkalım” diyecekler, “O bize kendi yolunu öğretsin, Biz de O’nun yolundan gidelim.” Çünkü yasa Siyon’dan, Rab’bin sözü Yeruşalim’den çıkacak.

Yeşaya 2:3

Yeruşalim’e saldıran uluslardan sağ kalanların hepsi Her Şeye Egemen RAB olan Kral’a tapınmak ve Çardak Bayramı’nı kutlamak için yıldan yıla Yeruşalim’e gidecekler.

Zekeriya 14:16

Kulum Moşe’nin yasasını, bütün İsrael’e iletmesi için Horev Dağı’nda ona verdiğim kuralları, ilkeleri anımsayın.

Malaki 4:4

Pavlus, Moşe’nin Yasası’nı Reddediyor

Pavlus’un mektupları erken Hristiyanlığın biçimlenmesinde merkezi kaynaklardandır. Hristiyan kanonunda on üç mektup Pavlus’un adıyla yer alır; modern akademik araştırmada bunların tamamının doğrudan Pavlus tarafından yazılıp yazılmadığı ayrıca tartışılır. Bu yazının konusu yazarlık tartışmasını çözmek değil, Pavlusçu metinlerin Tora ve aklanma konusunda kurduğu teolojik yapıyı Tanah’ın kendi ölçüleriyle karşılaştırmaktır.

Pavlus’un mektuplarının Hristiyan düşüncesindeki önemi çok büyüktür.

Pavlusçu metinlerde belirginleşen temel yapı şudur: insanın Tanrı önünde aklanması Tora’ya dayalı doğrulukla değil Mesih’e imanla ilişkilendirilir. Bu soteriyolojik yapı Tanah’taki teşuva, bağışlanma, mitsva ve antlaşma düzeninden çıkmaz; Tanah’ın kurduğu yapıyı Mesih’e iman merkezli başka bir düzene dönüştürür.

Pavlus’un mektupları, daha sonraki İncil anlatılarında geniş yer tutan İsa’nın doğumu, vaftizi, dağdaki öğretileri, ayartılma anlatısı ve görünüm değişimi gibi ayrıntıları neredeyse hiç anlatmaz. Özellikle bakireden doğum ve Beytlehem doğumu Pavlus’un mektuplarında yer almaz. Bu sessizlik tek başına söz konusu anlatıların ne zaman veya nasıl ortaya çıktığını kanıtlamaz; fakat Pavlus’un teolojisinin İsa’nın biyografik ayrıntılarından çok ölümü, dirilişi ve Mesih’e iman üzerinde kurulduğunu gösterir.

Pavlus’un tartışmasız kabul edilen mektupları, kanonik İncil anlatılarından daha erken metinlerdir. Ancak buradan bütün İncil geleneğinin Pavlus’tan türediği veya Pavlus’un basitçe “bütün Tora emirlerini reddedin” dediği sonucu çıkmaz. Daha kesin söylenebilecek şey, Pavlus’un özellikle aklanma ve Yahudi olmayanların antlaşmaya katılımı konusunda Mesih’e imanı belirleyici ölçü haline getirmesi ve sünnet/Tora yükümlülüğünü bu çerçevede yeniden konumlandırmasıdır.

Pavlus’un soteriyolojisinde İsa’nın ölümü ve dirilişi belirleyici merkezdir; Romalılar ve Galatyalılar’da Tanrı önünde aklanma Mesih’e imanla ilişkilendirilir. Tanah’ın bağışlanma ve doğruluk düzeni böyle bir zorunlu aracı öğretmez; teşuva, mitsva, adalet ve Aşem’e dönüş doğrudan insanın sorumluluğu olarak verilir.

Zaten, Pavlus’un da belirttiği gibi, İsa ölüp dirilmediyse Hrıstiyanlığın bir temeli de yoktur:

Mesih dirilmemişse, bildirimiz de imanınız da boştur.

Bu durumda Tanrı’yla ilgili tanıklığımız da yalan demektir…

1 Korintliler 15:14-15

Pavlus’a göre Moşe’nin Yasaları insanlığı kurtarmak için yetersizdir:

Ama şimdi Yasa’dan bağımsız olarak Tanrı’nın insanı nasıl aklayacağı açıklandı. Yasa ve peygamberler buna tanıklık ediyor.

Tanrı insanları İsa Mesih’e olan imanlarıyla aklar.

Romalılar 3:21-22

İsa’nın yaşamında gerçekleşmeyen Maşiah ölçütleri Hristiyan teolojisinde ikinci geliş öğretisiyle geleceğe taşınır. Böylece ilk gelişte gerçekleşmediği kabul edilen dünya barışı, İsrael’in toplanması ve Tanrı bilgisinin evrenselleşmesi gibi sonuçların daha sonra tamamlanacağı söylenir. Tanah’ın Maşiah tanımı ise bir adayı “ilk gelişte Maşiah ilan et, ölçütleri ikinci gelişe ertele” biçiminde iki aşamalı bir kimlik testi vermez. Peygamberlerin bildirdiği sonuçlar, Maşiah’ın gerçekten başardığı tarihsel sonuçlar olarak sunulur.

Elçilerin İşleri 10’daki Petrus görümü de kashrutun kaldırıldığına doğrudan kanıt olarak kullanılamaz. Görümde temiz olmayan hayvanlar ve “kes ve ye” emri vardır; fakat Petrus olayın anlamını Kornelius’un evine vardığında kendisi açıklar: “Tanrı bana hiçbir insana murdar veya kirli dememem gerektiğini gösterdi” (Elçilerin İşleri 10:28). Anlatının kendi yorumunda görümün merkezindeki sorun Yahudi olmayan insanların topluluğa kabulüdür. Metin, “Tora’nın yiyecek yasaları artık iptal edildi” cümlesini kurmaz.

Elçilerin İşleri’nin asıl hukuki tartışması, Yahudi olmayan takipçilerin Yahudi olmak ve bütün Tora yükümlülüğünü üstlenmek zorunda olup olmadığıdır. Elçilerin İşleri 15’teki Yeruşalayim toplantısı bu soruyu ele alır ve Yahudi olmayanlara sınırlı bir yükümlülük listesi verir. Bunu “Tora bütün emirleriyle reddedildi” diye özetlemek doğru değildir; tartışmanın öznesi öncelikle uluslardan gelenlerin antlaşma topluluğuna hangi şartlarla katılacağıdır.

Elçilerin İşleri’nin edebi ağırlığı gerçekten de ilk bölümlerde Petrus’a, 13. bölümden sonra ise büyük ölçüde Pavlus’un yolculuklarına kayar. Fakat bundan tek başına “liderlik resmen Petrus’tan Pavlus’a geçti” sonucu çıkarılamaz; Yeruşalayim’de Yaakov ve diğer elçiler de otorite taşımaya devam eder. Metnin gösterdiği daha önemli dönüşüm, hareketin Yahudi çevresinden giderek daha geniş Yahudi olmayan topluluklara yayılması ve bu yeni toplulukların Tora’ya tabiiyetinin yeniden tanımlanmasıdır.

Petrus ile Pavlus arasındaki Antakya tartışması da kashrutun basitçe kaldırılması meselesi değildir. Galatyalılar 2:11–14’te sorun, Kefas’ın Yahudi olmayanlarla birlikte yemek yerken Yaakov çevresinden bazı kişilerin gelişi üzerine geri çekilmesi ve Pavlus’un bunu tutarsızlık olarak görmesidir. Pavlus onu “inatçı” diye değil, davranışının başkalarını da etkileyen bir ikiyüzlülük olduğunu söyleyerek eleştirir. Metin, yemek yasalarının ayrıntılarını açıklamaz; tartışmanın merkezinde Yahudi–Yahudi olmayan ortak sofra ve grup sınırları vardır.

Ne var ki, Kefas Antakya’ya geldiği zaman, suçlu olduğu için ona açıkça karşı geldim.

Çünkü Yaakov’un yanından bazı adamlar gelmeden önce Kefas öteki uluslardan olanlarla birlikte yemek yerdi. Ama o adamlar gelince sünnet yanlılarından korkarak sünnetsizlerden uzaklaştı, onlarla yemek yemez oldu.

Öbür Yahudiler de onun gibi ikiyüzlülük ettiler. Sonunda Barnaba bile onların ikiyüzlülüğüne kapıldı.

Müjde gerçeğine uygun davranmadıklarını görünce hepsinin önünde Kefas’a şöyle dedim: “Yahudi olduğun halde Yahudi gibi değil, öteki uluslardan biri gibi yaşıyorsun, nasıl olur da ulusları Yahudi gibi yaşamaya zorlarsın?

Galatyalılar 2:11-14

Galatyalılar’daki anlatım elbette Pavlus’un kendi bakış açısından yazılmıştır; bu nedenle Pavlus kendisini tartışmada haklı taraf olarak sunar. Buradan Petrus’un “başarısız Hristiyan”, Pavlus’un ise “yanılmaz Hristiyan” olarak tarihsel bir hükümle tanımlanması gerekmez. Metnin gösterdiği şey, erken hareket içinde Yahudi kimliği, ortak sofra ve Yahudi olmayanların statüsü konusunda gerçek bir gerilim bulunduğudur.

Koloseliler 2:14 de sık sık “Tora çarmıhta ortadan kaldırıldı” görüşüne delil olarak kullanılır. Fakat Grekçe metindeki χειρόγραφον — cheirographon sözü doğrudan “Tora” veya “Sinay antlaşması” demek değildir; yazılı borç kaydı, yükümlülük belgesi veya aleyhte duran kayıt anlamında anlaşılabilir. Nitekim modern çevirilerin birçoğu burada “borç kaydı/certificate of debt” karşılığını kullanır. Koloseliler 2:14’teki cheirographon sözcüğü Tora veya Sinay antlaşması demek değildir; ayet “Tora çarmıha çivilendi” demez. Bu sonuç Hristiyan teolojisinin metne verdiği yorumdur.

..Bütün suçlarımızı O bağışladı.

Kurallarıyla bize karşı ve aleyhimizde olan yazılı antlaşmayı sildi, onu çarmıha çakarak ortadan kaldırdı.

Koloseliler 2:13-14

Filipililer 3:7–9 için de aynı dikkat gerekir. Pavlus burada daha önce kendisine “kazanç” saydığı statü ve başarıları Mesih’i tanımanın yanında kayıp saydığını söyler; ardından kendi doğruluğunu “Tora’dan gelen doğruluk” yerine Mesih’e imanla ilişkilendirir. “Süprüntü” sözü doğrudan “Tora süprüntüdür” cümlesi değildir. Yahudi eleştirisi yine daha doğru noktada kurulmalıdır: Pavlus, Tora’ya dayalı doğruluğu Mesih merkezli doğruluğa göre ikincil hale getirmektedir.

Gayret derseniz, kiliseye zulmeden biriydim. Yasa’ya dayanan doğruluk derseniz, kusursuzdum.

Ama benim için kazanç olan her şeyi Mesih uğruna zarar saydım.

Dahası var, uğruna her şeyi yitirdiğim Rabbim İsa Mesih’i tanımanın üstün değeri yanında her şeyi zarar sayıyorum, süprüntü sayıyorum.

Filipililer 3:6-8

Pavlus’un ve Pavlusçu mektupların ortak soteriyolojik iddiası, insanın Tanrı önünde aklanmasının Tora’ya dayalı bir doğrulukla kurulamayacağı ve belirleyici zeminin Mesih’e iman olduğudur:

Yine de insanın Kutsal Yasa’nın gereklerini yaparak değil, İsa Mesih’e iman ederek aklandığını biliyoruz. Bunun için biz de Yasa’nın gereklerini yaparak değil, Mesih’e iman ederek aklanalım diye Mesih İsa’ya iman ettik. Çünkü hiç kimse Yasa’nın gereklerini yaparak aklanmaz.

Galatyalılar 2:16

Efesliler ve Titus gibi sonraki Pavlusçu metinler de kurtuluşun insanın yaptığı işlerin karşılığı değil Tanrı’nın lütfu olduğunu vurgular. Buradan “teşuva gereksizdir” sonucu çıkarmak doğru değildir; fakat doğruluğun kaynağını insanın Tora’ya itaati yerine Mesih aracılığıyla verilen lütuf eksenine yerleştiren yapı belirgindir.

İman yoluyla, lütufla kurtuldunuz. Bu sizin başarınız değil, Tanrı’nın armağanıdır. Kimsenin övünmemesi için iyi işlerin ödülü değildir.

Efesliler 2:8-9

Bunu doğrulukla yaptığımız işlerden dolayı değil, kendi merhametiyle, yeniden doğuş yıkamasıyla ve Kurtarıcımız İsa Mesih aracılığıyla üzerimize bol bol döktüğü Kutsal Ruh’un yenilemesiyle yaptı.

Titus 3:5-6

Luka 1:6’nın önemi başka yerdedir. Zekeriya ve Elişeva, Tanrı’nın gözünde tsadik/doğru ve “Rabbin bütün buyruk ve hükümlerinde kusursuz yürüyen” kişiler olarak tanıtılır. Bu ifade onların hayatlarında hiçbir günah bulunmadığını söylemez; fakat Tora’ya sadık yaşamanın imkânsız veya Tanrı önünde değersiz olduğu düşüncesini de desteklemez. Hristiyan kanonunun kendi içinde bile Tora’ya itaat olumlu ve gerçek bir dini nitelik olarak tasvir edilmektedir.

Yahudiye Kralı Hirodes zamanında, Aviya bölüğünden Zekeriya adında bir kâhin vardı. Harun soyundan gelen karısının adı ise Elizabet’ti.

Her ikisi de Tanrı’nın gözünde doğru kişilerdi, Rab’bin bütün buyruk ve kurallarına eksiksizce uyarlardı.

Luka 1:6

Romalılar 3:10–18’de Pavlus, insanın günah karşısındaki ortak durumunu göstermek için Tehillim ve Yeşaya’dan bir dizi ayeti art arda kullanır. Bu, Tanah’ın hiçbir insana hiçbir anlamda “tsadik” demediği anlamına gelmez; Noah, İyov ve başka kişiler Tanah’ın kendi diliyle doğru kişiler olarak anılır. Pavlus’un amacı daha geniş bir soteriyolojik sonuç kurmaktır.

Yazılmış olduğu gibi: “Doğru kimse yok, tek kişi bile yok.

Romalılar 3:10

Günah bir insan aracılığıyla, ölüm de günah aracılığıyla dünyaya girdi. Böylece ölüm bütün insanlara yayıldı. Çünkü hepsi günah işledi.

Romalılar 5:12

Sonuç

Tanah’ın kendi çizgisinde Tora, Maşiah geldiğinde terk edilecek geçici bir aşama değildir. Devarim 30 Tora’nın ulaşılabilir ve uygulanabilir olduğunu söyler. Yeremya 31 yeni antlaşmayı “Toramı yüreklerine yazacağım” diye tanımlar. Yehezkel 36–37 gelecekte İsrael’in Tanrı’nın hükümlerini uygulayacağını bildirir. Yeşaya 2’de Tora Siyon’dan çıkar; Zekeriya 14’te Sukot gelecekteki dünya düzeninde yerini korur; Malaki kitabı ise Aşem’in büyük gününden hemen önce “Moşe’nin Torası’nı hatırlayın” emrini verir.

Pavlusçu metinler Tora hakkında bundan farklı bir soteriyolojik yapı kurar: aklanmanın belirleyici zeminini Mesih’e iman olarak tanımlar ve özellikle Yahudi olmayanların sünnet/Tora yükümlülüğünü reddeder. Fakat bu farklılığı doğru eleştirmek için Pavlus’a “Tora lanettir”, “kashrut kaldırıldı” veya “Devarim’den kelimeyi sahtekârlıkla sildi” gibi metnin taşıyamadığı iddialar yüklemeye gerek yoktur. Tanah’ın kendi gelecek tasviri zaten Tora’nın iptalini değil, Tora’ya sadakatin derinleşmesini öğretir.

Kaynaklar

Tanah: Devarim 4:1–8; 10:12–13; 29:28–29; 30:10–19; Tehillim 19:8–9; 111:7–8; 119:44; Yeşaya 2:2–4; Yeremya 31:31–37; Yehezkel 11:19–20; 36:24–28; 37:24; 44:9; Zekeriya 14:16; Malaki 3:22.

Hristiyan İncili: Romalılar 3:20–28; 7:4–6; 10:4–8; Galatyalılar 2:16; 3:10–14; 5:2; Filipililer 3:4–9; Elçilerin İşleri 10:1–28; 15; Koloseliler 2:14.

Kaynak:

Rabbi Tovia Singer