2 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
98. İddia: Tanah Tanrı’nın insan biçiminde fiziksel bedeni olduğunu öğretir
Tora, insanın Haşem’in suretinde yaratıldığını söyler. Suret, biçim veya benzerlik anlatan bir sözdür. Tanah’ta insan gibi görünen melekler ve insanı andıran peygamberlik görüntüleri de vardır. Bu örneklerin Haşem’in kendisi hakkında ne söylediği, her anlatının kendi açıklamasına bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora, insanın Haşem’in suretinde yaratıldığını söyler. Suret, biçim veya benzerlik anlatan bir sözdür. Tanah’ta insan gibi görünen melekler ve insanı andıran peygamberlik görüntüleri de vardır. Bu örneklerin Haşem’in kendisi hakkında ne söylediği, her anlatının kendi açıklamasına bakılarak anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, insanın Tanrı’nın suretinde yaratılmasını, meleklerin insan gibi görünmesini ve Yehezkel’in taht üzerinde insanı andıran bir biçim görmesini birlikte ele alırlar. Bunlardan, Tanrı’nın insan biçiminde fiziksel bir varlık olduğu sonucunu çıkarırlar. Onlara göre Tanrı’nın bedeni, et ve kandan daha üstün bir yapıdadır.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem, Sinay’ın diğer adı olan Horev’de, bütün İsrael’e ateşin içinden konuştu. Halk sözlerini duydu. Moşe iki kez hiçbir suret görmediklerini hatırlatır. Erkek, kadın veya başka bir canlı biçiminde suret yapma yasağını da bu olaya bağlar. Halk Haşem’in kendisine konuştuğunu işitti. Bu karşılaşmayı gerçek kılan şey, bir beden görmesi değildi. Bu olay, halkın Haşem’in insan biçimindeki bir bedenini gördüğü iddiasına dayanak vermez. İsrael, Haşem’i O’nun sözüyle tanıdı. (Devarim 4:12–19)
Rambam, Tora ve peygamberlerin sözlerini birlikte değerlendirerek Haşem’in beden ve fiziksel biçim taşımadığını açıklar. Raavad ise kutsal metinlerdeki anlatımları farklı anlayan bazı önemli kişilerin de bulunduğunu söyler ve Rambam’ın onları sınıflandırmasına itiraz eder. Bu itiraz, görülen bir biçimin Tanrı’nın özü olduğunu kanıtlamaz.
Bereşit, insanın Haşem’in suretinde yaratıldığını söylerken hem erkeği hem kadını bu sözün içine alır. Hemen ardından insanların canlılar üzerinde yönetme sorumluluğunu anlatır. Ayet, insana yaratılışta özel bir yer verir ve bir görev yükler. Yeşaya, Haşem’in düşüncelerinin bizim düşüncelerimizden yüce olduğunu söyler. Bundan, insanın Haşem’e ancak beden bakımından benzeyebileceği çıkmaz. İnsana yeryüzünde sorumluluk verilmesi, Yaratıcı’nın insan organları taşıdığını varsaymadan da anlamlıdır. (Bereşit 1:26–28, Yeşaya 55:8–9)
Moşe’nin gördükleri de kendi bağlamında anlatılır. Bamidbar’da başka peygamberlerin gördüğü düş ve görümlerden söz edilir. Moşe ile konuşma ise açıktır. Moşe’ye söylenenlerin anlamını bulmak için bilmece çözmesi gerekmez. Moşe, Haşem’in görünüşüne bakar. Tora bu görünüşün insan biçiminde bir beden olduğunu söylemez.
Şemot, Haşem’in Moşe ile yüz yüze, bir insanın arkadaşıyla konuştuğu gibi konuştuğunu anlatır. Aynı bölümde Moşe görkemi görmek isteyince Haşem yüzünün görülemeyeceğini söyler. “Yüz yüze” sözü konuşmanın yakınlığını anlatır. El, yüz ve arkadan görme ifadelerinin geçtiği sahne de Moşe’nin görmek istediği görkemle ilgilidir. Bereşit’te insan gibi görünen elçilerin olması, gönderenin aynı biçime sahip olduğunu göstermez. (Bamidbar 12:6–8, Şemot 33:11, 33:18, 33:20–23, Bereşit 18:1–5, 19:1–2)
Yehezkel, tahtı andıran bir biçimin üzerinde insana benzeyen bir görünüm görür. Çevresindeki parıltıyı yağmur bulutundaki gökkuşağına benzetir. Gördüklerinin tamamını Haşem’in görkeminin görünüşü olarak tanıtır. Bu sahnede ne görüldüğünü peygamberin kendi cümlesi belirler. Haşem’in görkemini gösteren bu sahneyi O’nun fiziksel bedeninin resmi saymak, Yehezkel’in yaptığı ayrımı yok eder. (Yehezkel 1:26–28)
Şelomo, Tapınağın açılışında Haşem’e duasını gökte işitmesi için seslenir. Aynı duada göklerin göklerinin bile Haşem’i içine alamayacağını söyler. Tapınak halkın Haşem’in adına yöneldiği ve dua ettiği yerdir. Göklerin Haşem’in tahtı, dünyanın ayaklarının altındaki tabure olarak anılması da O’nun egemenliğini anlatır. Yeşaya bu sözün hemen ardından Haşem için nasıl bir ev yapılabileceğini sorar. Moşe’nin Haşem’i gökte ve yerde tek Tanrı olarak tanıtması da bu egemenliği bir yere sığdırmaz. (Melahim Alef 8:27, 8:28–30, Yeşaya 66:1–2, Devarim 4:39)
Haşem insanla konuşur, emir verir ve bağışlar. İnsanlarla ilişki kurmak için insan organlarına ihtiyaç duyduğu iddiası, Tanah’ın bu eylemlere yüklemediği bir şarttır. Bamidbar, Haşem’in insan gibi yalan söylemediğini ve sözünden dönmediğini anlatır. Hoşea’da Haşem, Efrayim’i yok etmeyeceğini söylerken “Ben Tanrı’yım, insan değilim” der. Bu sözlerin konusu Haşem’in güvenilirliği ve merhametidir. Moşe’nin Haşem’i yavrularını kanatları üzerinde taşıyan kartala benzetmesi de korumasını anlatır. Benzerlik, anlatılan özelliğe aittir. İnsanın dirilişte beden taşıması da Yaratıcı’nın beden taşıdığı sonucunu vermez. Yeşaya’nın bütün yeryüzüne “Bana dönün ve kurtulun” diye seslenen Haşem’i de insan biçimine sığdırılmaz. Horev’de konuşan ve göklerin bile içine alamadığı Haşem’i, görümdeki bir şekli temel alarak fiziksel insan biçiminde tanımlamak Tanah’ın kendi açıklamasını tersine çevirir. (Bamidbar 23:19, Devarim 32:11–12, Hoşea 11:9, Yeşaya 45:18–24)
Özgün metin için ayrıca Devarim 4:12–16 ve Bamidbar 23:19.
99. İddia: İnsan Tanrı’nın suretinde yaratıldığı için Tanrı insan biçimindedir
Bereşit’te insanın Haşem’in suretinde ve benzerliğinde yaratıldığı söylenir. Bir benzerliğin neyi anlattığı, iki varlığın hangi özellik bakımından ilişkilendirildiğine bağlıdır. Bereşit bu sözün hemen ardından insanın yeryüzündeki görevini anlatır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit’te insanın Haşem’in suretinde ve benzerliğinde yaratıldığı söylenir. Bir benzerliğin neyi anlattığı, iki varlığın hangi özellik bakımından ilişkilendirildiğine bağlıdır. Bereşit bu sözün hemen ardından insanın yeryüzündeki görevini anlatır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Bereşit’teki suret ve benzerlik sözünü Yeşaya’nın, Tanrı’nın düşüncelerinin insanınkinden yüce olduğu sözüyle birlikte okurlar. Düşünceler aynı düzeyde olmadığı için benzerliğin düşünceyle ilgili olamayacağını söylerler. Geriye bedenin kaldığını kabul ederek insanın fiziksel biçiminin Tanrı’nın biçimini yansıttığını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit’te suret sözü, insanın neye benzediğini göstermek için bir beden tarifiyle devam etmez. Haşem, balıklar, kuşlar ve diğer canlılar üzerinde yönetme görevini insana verir. Ardından hem erkeğin hem kadının bu surette yaratıldığı belirtilir. Tora, ikisine de aynı yeri ve sorumluluğu verir. İnsanın bu görevi taşıması için Haşem’in insan organlarına sahip olması gerekmez. Ayetteki sureti zorunlu olarak anatomik benzerlik saymak, anlatılan göreve kaynağın koymadığı bir şart ekler. (Bereşit 1:26–28)
Suret sözü tufandan sonra yeniden karşımıza çıkar. İnsan kanı dökmenin neden ağır bir suç olduğu, insanın Haşem’in suretinde yaratılmasıyla açıklanır. Tora bunu Adam’a özgü ve sonradan kaybolmuş bir nitelik olarak kullanmaz. Tufandan sonra yaşayan insanların hayatı da aynı gerekçeyle korunur. Birinci bölümde bu söz insanın canlılar karşısındaki sorumluluğuna, dokuzuncu bölümde insan hayatının değerine bağlanır. Suretin anlamını organlara indirgemek, Tora’nın bu sözle insan hayatına verdiği değeri açıklamaz. (Bereşit 9:6)
Rambam, sureti insanın aklıyla anlama yeteneğiyle ilişkilendirir. İnsanın aklıyla anlaması, bedensel biçiminden farklı bir özelliğidir (More Nevuhim I:1). Rabbi Akiva, insanın surette yaratılmasını onun değeriyle birlikte anar. Ona göre insanın bu surette yaratılması ve bunun kendisine bildirilmesi, insana gösterilen sevginin işaretidir (Pirkei Avot 3:14). Nefeş HaHayim ise insanın eylemlerinin yaratılıştaki farklı düzeyler üzerindeki etkisini vurgular. İnsanın düşüncesi, sözü ve davranışı, bağlı olduğu dünyalarda sonuç doğurur (Nefeş HaHayim I:3). Bunlar aynı kavramın farklı yönlerini açıklar.
İbranicede “suret” diye çevrilen tselem sözcüğü, başka bir yerde Baal tapınağındaki putlar için de kullanılır. Adam’ın oğlu Şet’i kendi benzerliğinde ve suretinde dünyaya getirdiği söylendiğinde ise ilişki baba ile oğul arasındadır. Bu kullanımlar, sözcüğün bağlama göre neyi anlattığını gösterir. Şet’in babasına benzemesi, insanın Yaratıcı’ya aynı yolla benzediğini kanıtlamaz. Benzerlik her özelliğin ortak olması demek değildir. Tehilim’de kendisini çöl kuşuna benzeten insanın, kuşun bedeninden söz etmediği cümlenin akışından anlaşılır. Bereşit’te de suretin hangi bağda kullanıldığına bakılır. (Melahim Bet 11:18, Bereşit 5:1–3, Tehilim 102:6–8)
Yeşaya’nın Haşem ile insanın düşünceleri arasında kurduğu ayrım da fiziksel beden sonucuna götürmez. Peygamber, kötülük yapan kişiyi kendi yolunu ve düşüncelerini bırakıp Haşem’e dönmeye çağırır. Haşem’in yollarının ve düşüncelerinin yüceliği bu bağlamda anlatılır. İnsan Haşem’le aynı düzeyde düşünmeden de O’nun sözünü anlayabilir, davranışını değiştirebilir ve sorumluluk taşıyabilir. Haşem’in düşüncelerinin insana benzemediğini söyleyip geriye yalnız fiziksel benzerliğin kaldığını ileri sürmek, ayetin kurmadığı bir ikilemdir. Üstelik bu iddia, Haşem ile insanın yapısının çok farklı olmasını fiziksel benzerliğe engel saymaz. Aynı ayrımı düşünce söz konusu olduğunda benzerliği bütünüyle dışlamak için kullanır. (Yeşaya 55:6–9)
Moşe, Horev’de Haşem konuştuğunda halkın hiçbir görünür biçim görmediğini söyler. Tam bu nedenle İsrael, Haşem’i erkek veya kadın biçiminde bir suretle tasvir etmemelidir. Bereşit’te insan hakkında kullanılan “suret” sözüyle Devarim’de görülmediği söylenen biçim, İbranicede ayrı sözcüklerdir. Bereşit insanın yaratılıştaki yerini, Devarim ise insanların Haşem’in biçimini görüp görmediğini anlatır. Haşem’in yarattığı dünyada insanın değerli bir yeri ve üstlendiği bir sorumluluk vardır. Haşem’in vahyi ise O’nu bir insan biçimine yerleştirmez. Bu yüzden insanın Haşem’in suretinde yaratılması, Tanrı’nın maddi insan bedenine sahip olduğunun kanıtı olamaz. (Devarim 4:12–19)
Özgün metin için ayrıca Bereşit 1:26–28 ve Devarim 4:12–16.
