99. İddia: İnsan Tanrı’nın suretinde yaratıldığı için Tanrı insan biçimindedir
Hristiyan İddiası:
Bereşit’te insanın Haşem’in suretinde ve benzerliğinde yaratıldığı söylenir. Bir benzerliğin neyi anlattığı, iki varlığın hangi özellik bakımından ilişkilendirildiğine bağlıdır. Bereşit bu sözün hemen ardından insanın yeryüzündeki görevini anlatır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Bereşit’teki suret ve benzerlik sözünü Yeşaya’nın, Tanrı’nın düşüncelerinin insanınkinden yüce olduğu sözüyle birlikte okurlar. Düşünceler aynı düzeyde olmadığı için benzerliğin düşünceyle ilgili olamayacağını söylerler. Geriye bedenin kaldığını kabul ederek insanın fiziksel biçiminin Tanrı’nın biçimini yansıttığını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit’te suret sözü, insanın neye benzediğini göstermek için bir beden tarifiyle devam etmez. Haşem, balıklar, kuşlar ve diğer canlılar üzerinde yönetme görevini insana verir. Ardından hem erkeğin hem kadının bu surette yaratıldığı belirtilir. Tora, ikisine de aynı yeri ve sorumluluğu verir. İnsanın bu görevi taşıması için Haşem’in insan organlarına sahip olması gerekmez. Ayetteki sureti zorunlu olarak anatomik benzerlik saymak, anlatılan göreve kaynağın koymadığı bir şart ekler. (Bereşit 1:26–28)
Suret sözü tufandan sonra yeniden karşımıza çıkar. İnsan kanı dökmenin neden ağır bir suç olduğu, insanın Haşem’in suretinde yaratılmasıyla açıklanır. Tora bunu Adam’a özgü ve sonradan kaybolmuş bir nitelik olarak kullanmaz. Tufandan sonra yaşayan insanların hayatı da aynı gerekçeyle korunur. Birinci bölümde bu söz insanın canlılar karşısındaki sorumluluğuna, dokuzuncu bölümde insan hayatının değerine bağlanır. Suretin anlamını organlara indirgemek, Tora’nın bu sözle insan hayatına verdiği değeri açıklamaz. (Bereşit 9:6)
Rambam, sureti insanın aklıyla anlama yeteneğiyle ilişkilendirir. İnsanın aklıyla anlaması, bedensel biçiminden farklı bir özelliğidir (More Nevuhim I:1). Rabbi Akiva, insanın surette yaratılmasını onun değeriyle birlikte anar. Ona göre insanın bu surette yaratılması ve bunun kendisine bildirilmesi, insana gösterilen sevginin işaretidir (Pirkei Avot 3:14). Nefeş HaHayim ise insanın eylemlerinin yaratılıştaki farklı düzeyler üzerindeki etkisini vurgular. İnsanın düşüncesi, sözü ve davranışı, bağlı olduğu dünyalarda sonuç doğurur (Nefeş HaHayim I:3). Bunlar aynı kavramın farklı yönlerini açıklar.
İbranicede “suret” diye çevrilen tselem sözcüğü, başka bir yerde Baal tapınağındaki putlar için de kullanılır. Adam’ın oğlu Şet’i kendi benzerliğinde ve suretinde dünyaya getirdiği söylendiğinde ise ilişki baba ile oğul arasındadır. Bu kullanımlar, sözcüğün bağlama göre neyi anlattığını gösterir. Şet’in babasına benzemesi, insanın Yaratıcı’ya aynı yolla benzediğini kanıtlamaz. Benzerlik her özelliğin ortak olması demek değildir. Tehilim’de kendisini çöl kuşuna benzeten insanın, kuşun bedeninden söz etmediği cümlenin akışından anlaşılır. Bereşit’te de suretin hangi bağda kullanıldığına bakılır. (Melahim Bet 11:18, Bereşit 5:1–3, Tehilim 102:6–8)
Yeşaya’nın Haşem ile insanın düşünceleri arasında kurduğu ayrım da fiziksel beden sonucuna götürmez. Peygamber, kötülük yapan kişiyi kendi yolunu ve düşüncelerini bırakıp Haşem’e dönmeye çağırır. Haşem’in yollarının ve düşüncelerinin yüceliği bu bağlamda anlatılır. İnsan Haşem’le aynı düzeyde düşünmeden de O’nun sözünü anlayabilir, davranışını değiştirebilir ve sorumluluk taşıyabilir. Haşem’in düşüncelerinin insana benzemediğini söyleyip geriye yalnız fiziksel benzerliğin kaldığını ileri sürmek, ayetin kurmadığı bir ikilemdir. Üstelik bu iddia, Haşem ile insanın yapısının çok farklı olmasını fiziksel benzerliğe engel saymaz. Aynı ayrımı düşünce söz konusu olduğunda benzerliği bütünüyle dışlamak için kullanır. (Yeşaya 55:6–9)
Moşe, Horev’de Haşem konuştuğunda halkın hiçbir görünür biçim görmediğini söyler. Tam bu nedenle İsrael, Haşem’i erkek veya kadın biçiminde bir suretle tasvir etmemelidir. Bereşit’te insan hakkında kullanılan “suret” sözüyle Devarim’de görülmediği söylenen biçim, İbranicede ayrı sözcüklerdir. Bereşit insanın yaratılıştaki yerini, Devarim ise insanların Haşem’in biçimini görüp görmediğini anlatır. Haşem’in yarattığı dünyada insanın değerli bir yeri ve üstlendiği bir sorumluluk vardır. Haşem’in vahyi ise O’nu bir insan biçimine yerleştirmez. Bu yüzden insanın Haşem’in suretinde yaratılması, Tanrı’nın maddi insan bedenine sahip olduğunun kanıtı olamaz. (Devarim 4:12–19)
Özgün metin için ayrıca Bereşit 1:26–28 ve Devarim 4:12–16.



