4 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
5. İddia: Tanrı İsrael’i boşamış ve İsrael artık antlaşma halkı değildir
Peygamberler, İsrael’in Haşem’e bağlılığını evlilik diliyle de anlatır. Yeremya’da boşanma belgesi, putlara yönelen ve ülkesinden uzaklaştırılan İsrael için kullanılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Peygamberler, İsrael’in Haşem’e bağlılığını evlilik diliyle de anlatır. Yeremya’da boşanma belgesi, putlara yönelen ve ülkesinden uzaklaştırılan İsrael için kullanılır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Haşem’in İsrael’e boşanma belgesi vermesini Yahudi halkıyla bağını kesin olarak kestiğinin kanıtı sayarlar. Onlara göre İsrael artık antlaşma halkı değildir ve yerini başka bir topluluk almıştır.
Tanah’ın Cevabı:
Boşanma belgesi verildiği söylenen İsrael’e, aynı bölümde geri dönmesi emredilir. Yeremya 3:8’deki ayrılığın ardından 3:12’de “Geri dön, dönek İsrael” diye seslenilir. Halkın suçunu kabul etmesi istenir; Haşem’in öfkesini sonsuza dek sürdürmeyeceği ve dağılmış olanları Siyon’a getireceği bildirilir (Yeremya 3:8–14). Geri dönmesi istenen halk, boşanma belgesi verilen halkın kendisidir. Ayrılık ifadesinden ilişkinin bir daha kurulamayacağı sonucu çıkarıldığında, birkaç ayet sonra aynı halka verilen söz reddedilmiş olur.
Boşanma belgesinin kime verildiği de bölümün içinde açıkça belirtilmiştir. Kuzeydeki İsrael krallığının başına gelenler anlatılır; Yehuda ise bunları görmesine rağmen aynı sadakatsizliği sürdüren kardeşi olarak anılır. Ardından kuzeye yöneltilen çağrıda “Dönün, başkaldıran çocuklar” denir. Dönüşün sonunda Yehuda ile İsrael birlikte, atalarına verilmiş ülkeye gelecektir (Yeremya 3:12–18). İsrael adı burada başka bir topluluğa verilmez. Ayrılmış iki halk kesiminin, kendi atalarına verilmiş topraklarda yeniden birleşmesi vaat edilir.
Devarim’deki yeniden evlenme yasağı da bu dönüş vaadine karşı ileri sürülür. Yasağın uygulanması belirli şartlara bağlıdır. Hükümde önce boşanmış bir kadından söz edilir. Kadın başka bir erkekle evlenir, ardından ikinci evlilik de sona erer. Bundan sonra ilk kocasına dönmek istemesi ele alınır. Bu şartlarda ilk kocayla yeniden evlenilmesi yasaktır (Devarim 24:1–4). Yeremya 3:1’de bu durum hatırlatılarak İsrael’in başka ilahlara yönelmesinin ağırlığı gösterilir. Aynı bölümün 12. ve 14. ayetlerinde ise dönmesi emredilir. Evlilik benzetmesi, bu dönüş emrini iptal eden ayrı bir hukuk hükmüne çevrilemez. Üstelik aynı halka hem sadakatsiz eş hem de başkaldıran çocuklar diye seslenilmektedir. Eş benzetmesi, bağlılığın nasıl çiğnendiğini anlatır. Çocuk benzetmesi ise halkla süren bağı gösterir. Peygamber bu iki benzetmeyle İsrael’in durumunun farklı yönlerini anlatır.
Hoşea’da da ceza ile dönüş birbirini izler. Önce İsrael’e “Halkım değilsiniz” denir (Hoşea 1:9). Ardından, bu sözün söylendiği yerde onlara “Yaşayan Tanrı’nın çocukları” deneceği bildirilir. Vaadin kimlere verildiği hemen sonraki ayette açıklanır: Yehuda ve İsrael birlikte toplanacak, kendilerine tek bir önder atayacaktır (Hoşea 2:1–2). Daha sonra “Halkım değilsin dediğime, ‘Sen benim halkımsın’ diyeceğim” denir (2:25). Önceki reddedilişin ardından gelen kabul, adı değiştirilen başka bir topluluğa aktarılmamıştır; her iki sözün muhatabı İsrael’dir.
Bu dönüşün sonunda nasıl bir bağ kurulacağı da açıklanır: “Seni kendime sonsuza dek nişanlayacağım.” Bağın doğruluk, adalet, sevgi, merhamet ve sadakatle kurulacağı söylenir (Hoşea 2:21–22). Dönüşten önce uzun bir bekleyiş vardır. İsrael uzun süre kralsız ve yöneticisiz kalacak, ardından Haşem’i ve David soyundan kralını arayacaktır (Hoşea 3:4–5). Bu nedenle krallığın bulunmadığı süre, İsrael’e verilen sözün sona erdiğini göstermez.
Yeşaya 50:1’de ise “Annenizin boşanma belgesi nerede?” diye sorulur; halkın günahları yüzünden satıldığı ve annesinin suçları yüzünden uzaklaştırıldığı söylenir (Yeşaya 50:1). Burada da sürgün, işlenen suçlarla ilişkilendirilmiştir. Yeşaya 54:7–10, halkın bu uzaklaştırılmadan sonra neler yaşayacağını anlatır: Kısa süreli terk edişin ardından büyük merhametle toplama, bir anlık öfkenin ardından kalıcı sevgi vardır. Dağlar yerinden oynasa bile Haşem’in sevgisinin uzaklaşmayacağı ve barış antlaşmasının sarsılmayacağı bildirilir (Yeşaya 54:7–10). Böylece cezanın ardından aynı halka yeniden toplanma ve kalıcı sevgi sözü verilir.
Antlaşmanın yalnız gelecekte yeniden kurulacağı, sürgün boyunca ise tamamen ortadan kalktığı da söylenemez. Tora bu dönemi doğrudan ele alır. Vayikra 26’da şehirlerin yıkılması ve halkın düşman ülkelerine dağılması anlatıldıktan sonra, tam da o ülkelerde bulundukları sırada İsrael’in antlaşmayı bozacak biçimde reddedilmeyeceği bildirilir. Haşem, onların atalarıyla yaptığı antlaşmayı hatırlayacağını söyler (Vayikra 26:44–45). Bu söz, halk sürgündeyken ve dönüş henüz gerçekleşmemişken de geçerlidir. Ülkeden uzaklaştırılmak, antlaşmanın dışında bırakılmak anlamına gelmez.
Yeremya’da bu süreklilik, gündüzü ve geceyi düzenleyen güneş, ay ve yıldızlarla anlatılır. Bu düzen Haşem’in önünden kalkarsa İsrael soyunun da O’nun önünde bir halk olmaktan çıkacağı söylenir. Ardından göklerin ölçülmesi ve yeryüzünün temellerinin araştırılması şartına bağlanarak, İsrael soyunun bütün yaptıkları yüzünden bütünüyle reddedilmeyeceği bildirilir (Yeremya 31:34–36). Suç, ceza ve sürgün açıkça anlatılmıştır; bunların hiçbiri antlaşma halkının başka bir toplulukla değiştirildiği anlamına getirilmemiştir. İsrael’in yerini başka bir halkın aldığı iddiası, hem sürgünde korunan antlaşmayla hem de aynı halka verilmiş dönüş sözüyle çelişmektedir.
Boşanma belgesinden çıkarılan kesin ret sonucu, belgenin anıldığı bölümdeki geri dönme çağrısıyla ve sürgünde antlaşmanın korunacağına dair sözle çelişir. Haşem’in geri çağırdığı halk, uzaklaştırdığı İsrael’dir.
Tanah kaynakları: Yeremya 3:1–18; Hoşea 1:9, 2:1–2, 2:19–25, 3:4–5; Yeşaya 50:1 ve 54:7–10; Devarim 24:1–4, özgün metin; Vayikra 26:44–45; Yeremya 31:34–36. İbranice bölümleme kullanılmıştır: Hoşea 2:1–2, birçok Hristiyan çeviride 1:10–11; 2:21–22, 2:19–20; 2:25 ise 2:23’tür. Yeremya 31:34–36, aynı çevirilerde 31:35–37 olarak numaralandırılır.
Metindeki ek kaynak bağlantıları · https://www.sefaria.org/Isaiah.54.7-10.
235. İddia: İsrael antlaşmayı bozduğu için Tanrı onu boşamış ve “halkım değil” demiştir
Hoşea’da Tanrı, İsrael hakkındaki hükmü bildirirken “Halkım değil” anlamına gelen Lo-Ami adını kullanır. Yeremya’da ise İsrael’in sadakatsizliği boşanma belgesine benzetilir. Bu iki peygamber yargının ardından aynı halka ne olacağını da açıklar.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Hoşea’da Tanrı, İsrael hakkındaki hükmü bildirirken “Halkım değil” anlamına gelen Lo-Ami adını kullanır. Yeremya’da ise İsrael’in sadakatsizliği boşanma belgesine benzetilir. Bu iki peygamber yargının ardından aynı halka ne olacağını da açıklar.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael antlaşmayı bozunca Tanrı’nın da antlaşmayı sona erdirdiğini söylerler. “Halkım değil” sözüyle boşanma benzetmesini bunun kanıtı olarak okurlar. İsrael’in ileride Tanrı’ya döneceğini kabul eder, ancak bu ilişkinin önceki antlaşma yerine yeni antlaşmaya dayanacağını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah, İsrael’in antlaşmayı bozduğunu ve bunun ağır sonuçlarını açıkça anlatır. Yeremya 31 de yeni antlaşmadan söz ederken ataların antlaşmayı bozduğunu bildirir. Hoşea’daki “halkım değil” sözü gerçek bir yargıdır. İsrael bu yargı altında cezalandırılır. Peygamberler bunun ardından Tanrı’nın aynı halk ve antlaşma için ne yapacağını da bildirir.
Vayikra 26:14–39 cezayı ve sürgünü anlatır. Ardından halkın suçunu kabul etmesinden ve Tanrı’nın atalarla yaptığı antlaşmayı hatırlamasından söz eder (26:40–42). 26:44’te Tanrı, İsrael düşmanlarının ülkesindeyken onu bütünüyle yok edecek ve onunla antlaşmasını bozacak biçimde reddetmeyeceğini söyler. Tanrı bu sözü, İsrael’in ceza olarak sürgünde yaşadığı durumu anlatırken verir.
Hoşea 1:9’da çocuğa לֹא עַמִּי, Lo-Ami, “Halkım değil” adı verilir. Aynı kitap, daha önce “Halkım değilsiniz” denilenlere “Yaşayan Tanrı’nın oğulları” deneceğini bildirir.
Daha sonra Tanrı, Lo-Ami’ye “Sen halkımsın” diyecek, halk da “Tanrım” diye karşılık verecektir (Hoşea 2:1 ve 2:25; bazı çevirilerde 1:10 ve 2:23). Yargı sözünün ardından aynı halk için yeniden kabul vaadi gelir.
Hoşea 3:4–5, İsrael’in bir süre kral ve diğer kurumlarından yoksun kalacağını, sonra Tanrı’ya dönüp David soyundan kralını arayacağını söyler. Bir süre kralı olmadan yaşayan, sonra dönen ve David soyundan kralını arayan halk aynı İsrael’dir.
Yeremya 3:8’de Kuzey İsrael’in sadakatsizliği boşanma belgesiyle anlatılır. Aynı bölümde Tanrı “Dön, dönek İsrael” diye çağırır ve İsrael ile Yehuda’nın birlikte döneceğini bildirir (3:12–18). Yehezkel 16:59–63 de ağır yargı dilinin ardından Tanrı’nın eski antlaşmasını hatırlayacağını ve kalıcı bir antlaşma kuracağını söyler.
Yeremya 31:31–34, yeni antlaşmayı açıkça İsrael ve Yehuda ile ilişkilendirir. Tanrı Tora’sını onların yüreğine yazacağını ve suçlarını bağışlayacağını söyler. Hemen sonraki ayetler, İsrael soyunun Tanrı’nın önünde ulus olarak sürekliliğini güneş, ay ve yıldızların düzeniyle birlikte anlatır (31:35–37). Tanrı bu antlaşmayı adı verilen halklarla yapar. Ardından da İsrael’in O’nun önünde ulus olarak kalacağını bildirir.
Yeşaya 54:7–10, kısa süreli yüz çevirmeyi kalıcı merhametle karşılaştırır. Birinci Tapınağın yıkılması ve sürgün de Tanah’ta daha önce anlatılmıştır. Yeremya 29:10–14, bu yıkımın ardından da halkın döneceğini vaat eder. MS 70’teki yıkımın kendisinden “Tanrı artık İsrael’in Tanrısı değildir” sonucu çıkmaz.
İsrael’in sadakatsizliği ve cezası gerçektir. Tanah aynı zamanda Tanrı’nın merhametini, halkın dönüşünü ve antlaşmaya ilişkin vaadini korur. “Halkım değil” sözüyle yargılananlara daha sonra “Sen halkımsın” denir. Yargıyı kalıcı bir boşanma olarak okumak Hoşea’nın aynı halka verdiği dönüş vaadiyle çelişir.
Kaynaklar: Vayikra 26:40–45; Hoşea 1:9, 2:1, 25, 3:4–5; Yeremya 3:8–18, 29:10–14, 31:31–37; Yehezkel 16:59–63; Yeşaya 54:7–10.
119. İddia: Lo-Ammi, İsrael’in Tanrı’nın halkı olmaktan çıktığını gösterir
Hoşea kitabında, İsrael’e verilen ceza bir çocuğun adıyla duyurulur. Lo-Ammi adı, “Halkım değilsiniz” anlamına gelir. Bu adın kalıcı bir ayrılığı anlatıp anlatmadığı, peygamberin aynı halka daha sonra ne söyleyeceğine bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Hoşea kitabında, İsrael’e verilen ceza bir çocuğun adıyla duyurulur. Lo-Ammi adı, “Halkım değilsiniz” anlamına gelir. Bu adın kalıcı bir ayrılığı anlatıp anlatmadığı, peygamberin aynı halka daha sonra ne söyleyeceğine bakılarak anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Lo-Ammi adını Tanrı ile İsrael arasındaki ilişkinin boşanmayla sona erdiğine delil sayarlar. Onlara göre İsrael Tanrı’nın halkı olma konumunu kaybetti ve ancak gelecekte İsa’yı kabul ederek Tanrı’ya yeniden dönecektir.
Tanah’ın Cevabı:
Hoşea 1:9’da halka 'Lo-Ammi', yani 'halkım değilsiniz' denir. Fakat aynı peygamberin sonraki sözü dönüşü bildirir: birçok Hristiyan çevirisindeki 1:10’da bu insanlara 'Yaşayan Tanrı’nın çocukları' denilecek; aynı çevirilerdeki 2:23’te Tanrı daha önce 'Halkım değilsin' dediğine 'Halkımsın' diyecektir. Hoşea’nın verdiği ceza hükmünü kalıcı boşanma olarak sunmak, aynı halkın yeniden 'Halkımsın' diye çağrılacağı vaadini metinden siler.
Hoşea 1:9’da hüküm כִּי אַתֶּם לֹא עַמִּי וְאָנֹכִי לֹא־אֶהְיֶה לָכֶם sözleriyle bildirilir: “Çünkü siz Benim halkım değilsiniz ve Ben sizin için olmayacağım.” Buradaki Lo-Ammi (לֹא־עַמִּי), İsrael’in sadakatsizliğinin sonucu olarak kullanılan cezayı bildiren bir addır. Fakat Masoretik Hoşea 2:25, aynı sözleri tersine çevirir: וְאָמַרְתִּי לְלֹא־עַמִּי עַמִּי־אַתָּה וְהוּא יֹאמַר אֱלֹהָי, “Halkım değilsin dediğime, ‘Sen Benim halkımsın’ diyeceğim; o da ‘Tanrım’ diyecek.” Lo-ammi ile ammi ata (עַמִּי־אַתָּה) karşıtlığı, başka bir halkın yeni adla ortaya çıkmasını değil, daha önce kendisine “Halkım değilsin” denilen İsrael’in yeniden kabul edilmesini anlatır.
Yeremya 3:8–14’te İsrael’e ilişkin boşanma benzetmesinin ardından 'Geri dön' çağrısı gelir; 3:18’de İsrael ile Yehuda’nın birlikte döneceği bildirilir. Vayikra 26:44–45, İsrael sürgündeyken Tanrı’nın antlaşmasını kesinlikle bozmayacağını söyler. Yeremya 31:35–37, güneş ve ayın düzeni sürdükçe İsrael’in Tanrı’nın önünde ulus olarak devam edeceğini açıkça bildirir.
Hoşea 2:21–22’de aynı halka “Seni sonsuza dek kendime nişanlayacağım” denir; bağ doğruluk, adalet, merhamet ve sadakatle açıklanır. “Halkım değilsin” hükmünün karşısında yalnız belirsiz bir iyilik ihtimali değil, aynı halkla kalıcı ilişki vaadi bulunur. Geçici ceza sözünü Tanrı’nın son kararı saymak, kitabın açıkça bildirdiği bu sonucu kaldırır.
Hoşea’nın bildirdiği dönüş, İsrael’in İsa’yı kabul etmesine bağlanmaz. Peygamber, İsrael oğullarının Tanrıları Haşem’e döneceğini ve kralları David’i arayacağını söyler (Hoşea 3:5). İsa’yı kabul etme şartı bu ayette bulunmaz.
Hoşea 2:21’de וְאֵרַשְׂתִּיךְ לִי לְעוֹלָם וְאֵרַשְׂתִּיךְ לִי בְּצֶדֶק וּבְמִשְׁפָּט וּבְחֶסֶד וּבְרַחֲמִים denir: “Seni kendime sonsuza dek nişanlayacağım; doğrulukla, adaletle, bağlılık ve merhametle nişanlayacağım.” Ceza dilini aynı halkla sürecek bir antlaşma ve sevgi vaadi izler. Hoşea’nın geleneksel İbranice metnindeki ayet sırasına göre gelecekteki kabul 2:1 ve 2:25, sonsuz nişanlanma 2:21–22 ayetlerindedir; birçok Hristiyan çevirisinde bunlar sırasıyla 1:10, 2:23 ve 2:19–20 olarak gösterilir. Bu numaralandırma farkı farklı bir vaadin varlığı anlamına gelmez.
Hoşea, MÖ sekizinci yüzyılda kuzeydeki İsrael krallığına seslenir. Peygamberin verdiği yargı, o dönemdeki sadakatsizliğe ve bunun sonuçlarına ilişkindir. Kitapta “Merhamet gösterilmemiş” anlamına gelen Lo-Ruhama adı da yer alır; devamında Tanrı ona yeniden merhamet göstereceğini bildirir. İsrael ve Yehuda’nın çocukları birlikte toplanır. Hoşea 1:6, 2:1–2, 2:25, 3:5.
Hoşea 1:9’daki İbranice cümlenin sonunda Elohim, yani “Tanrı” sözcüğü geçmez; ifade doğrudan “Ben sizin için olmayacağım” der. Ardından aynı kitap, İsrael’e yeniden “Halkımsın” deneceğini ve İsrael’in “Tanrım” diye karşılık vereceğini bildirir.
Tanah kaynakları: Hoşea 1:9, 2:1, 2:21–25 (Masoretik); Yeremya 3:8–18, 31:35–37; Vayikra 26:44–45.
118. İddia: İsrael artık Tanrı’nın halkı değildir
Tanah, İsrael’in işlediği günahlar yüzünden sürgüne gönderildiğini ve kutsal yerinin yıkıldığını anlatır. Sürgün, halkın ülkesinden uzaklaştırılmasıdır. Bu cezanın antlaşmayı sona erdirip erdirmediği ise Haşem’in sürgündeki halka ne söylediğine bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, İsrael’in işlediği günahlar yüzünden sürgüne gönderildiğini ve kutsal yerinin yıkıldığını anlatır. Sürgün, halkın ülkesinden uzaklaştırılmasıdır. Bu cezanın antlaşmayı sona erdirip erdirmediği ise Haşem’in sürgündeki halka ne söylediğine bakılarak anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael’in sadakatsizliği ve İsa’yı reddetmesi yüzünden Tanrı’nın halkı olmaktan çıktığını söylerler. Hoşea’nın Lo-Ammi sözünü, Zekeriya ve Daniel’deki ayetleri ve İkinci Tapınağın yıkılmasını buna dayanak gösterirler. Onlara göre İsrael, gelecekte İsa’yı kabul ettiğinde yeniden Tanrı’nın halkı olacaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Vayikra 26, İsrael’in günahları yüzünden cezalandırılmasını, sürgünü ve kutsal yerin yıkılmasını anlatır. Ancak Tanrı aynı bölümde “Düşmanlarının ülkesindeyken bile onları reddetmeyeceğim; onlarla yaptığım antlaşmayı bozmayacağım” der (26:44–45). Haşem halkı cezalandıracağını da sürgün sırasında antlaşmayı koruyacağını da aynı bölümde söyler.
Vayikra 26:44’ün tam hükmü וְאַף־גַּם־זֹאת בִּהְיוֹתָם בְּאֶרֶץ אֹיְבֵיהֶם לֹא־מְאַסְתִּים וְלֹא־גְעַלְתִּים לְכַלֹּתָם לְהָפֵר בְּרִיתִי אִתָּם כִּי אֲנִי יְהוָה אֱלֹהֵיהֶם sözleridir: “Düşmanlarının ülkesindeyken bile onları reddetmeyeceğim, onlardan tiksinerek onları ortadan kaldırıp antlaşmamı bozmayacağım; çünkü Ben onların Tanrısı Haşem’im.” Lehafer beriti itam (לְהָפֵר בְּרִיתִי אִתָּם), “onlarla antlaşmamı bozmak” ifadesi özellikle reddedilir. Sürgün, Tora’ya itaatsizlikten kaynaklanan gerçek bir ceza olduğu halde Tanrı’nın antlaşmasının kalıcı iptali değildir. Halk Tora’ya uymadığı için ülkesinden uzaklaştırılır. Haşem ise o halkın Tanrısı olduğunu söylemeye devam eder.
Yeremya 31:31, yeni antlaşmayı İsrael ve Yehuda’yla yapacağını söyler. 31:33’te Tanrı kendi yasasını onların yüreğine yazacağını, 31:35–37’de İsrael’in ulus olarak varlığını sürdüreceğini bildirir. Yehezkel 37:21–28, aynı halkın ülkesine toplanmasını, bir krallıkta birleşmesini ve kutsal yerin halk arasında bulunmasını vaat eder.
Yeşaya 41:8–9, 44:21 ve 49:3 de burada farklı bir açıdan önemlidir: Tanrı aynı İsrael’i adıyla “kulum” diye tanımlar. Yeremya 31:35–37, güneşin ve yıldızların düzeni sürdükçe İsrael’in ulus olarak Tanrı önünde sona ermeyeceğini bildirir.
Şemuel Alef 12:20–22’de Şemuel, yanlış yapan halka Tanrı’nın ardından gitmekten vazgeçmemesini söyler ve gerekçesini açıklar: Haşem, büyük adının hatırı için halkını bırakmayacaktır; çünkü onları kendisine halk yapmaktan hoşnut olmuştur. Halkın günahı bilinirken verilen bu güvence, İsrael’in seçilmişliğinin, halkın hiç hata yapmaması şartına bağlı olmadığını gösterir.
Yeremya 33:23–26’da “Haşem seçtiği iki aileyi reddetti” iddiası bizzat aktarılır. Tanrı buna gündüz ve gece için koyduğu düzeni hatırlatarak karşı çıkar; Yaakov’un ve David’in soyunu reddetmeyeceğini, onlara merhamet edeceğini bildirir. İsrael’in artık Tanrı’nın halkı olmadığı iddiası, peygamberin Tanrı’nın cevabıyla reddettiği iddianın tekrarıdır.
Yeşaya 49:14–16, kendisinin unutulduğunu sanan Siyon’a Tanrı’nın onu unutmadığını bildirir; Yeşaya 54:7–10 da kalıcı merhameti açıklar. “İsrael’in yerine Kilise geçti” iddiası yanlıştır. Vayikra 26:44–45 ve Yeremya 31:35–37, Tanrı’nın İsrael’le antlaşmasını koruduğunu ve halkın ulus olarak süreceğini açıkça bildirir.
Yeremya 31:36’da İsrael’in sürekliliği גַּם זֶרַע יִשְׂרָאֵל יִשְׁבְּתוּ מִהְיוֹת גּוֹי לְפָנַי כָּל־הַיָּמִים ifadesiyle güneşin, ayın ve yıldızların düzeninin bozulması gibi gerçekleşmesi beklenmeyen bir koşula bağlanır: İsrael’in Tanrı’nın önünde ulus olarak var olmaktan çıkması, doğanın sabit düzeninin sona ermesiyle karşılaştırılır. Yeremya 33:23–26 da aynı reddedilme iddiasına gündüz ve gece düzeniyle cevap verir. İsrael’in tarihsel ihlalleri bu antlaşma sürekliliğinin reddi için gerekçe yapılmamıştır.
Hoşea 1:9’da Lo-Ammi, yani “Halkım değil” adı, İsrael’in işlediği günahların yol açtığı ağır kopuşu anlatır. Kitap aynı halk için devamında şu sözü de verir: “Halkım değilsiniz” denilen yerde onlara “Yaşayan Tanrı’nın çocukları” denecektir. Yehuda ile İsrael yeniden bir araya gelecek, Tanrı Lo-Ammi için “Sen halkımsın” diyecektir. İddia, kopuşu anlatan sözü alıp aynı kitabın İsrael’e verdiği dönüş vaadini dışarıda bırakır. Hoşea 1:9, 2:1–2, 2:25.
Zekeriya 11:10’da kırılan değnekle birlikte bozulan antlaşma, ayetin kendi sözleriyle “bütün halklarla” yapılmış antlaşmadır. Ayet onu Sinay’da İsrael ile yapılan antlaşma diye adlandırmaz. Daniel 9:26’da da “Yahudiler artık onun halkı olmayacak” cümlesi bulunmaz. Ayetin söylediği, gelecek önderin halkının, Yeruşalayim’i ve kutsal yeri yıkacağıdır. İsrael’in Tanrı’nın halkı olmaktan çıktığı sonucu bu cümleye sonradan eklenir. Zekeriya 11:10, Daniel 9:26.
Yeremya 3:8–18’de sadakatsizlik boşanma diliyle anlatılır; aynı bölüm İsrael’i dönmeye çağırır ve İsrael ile Yehuda’nın yeniden bir araya gelmesinden söz eder. Yehezkel 16:59–63’te de Tanrı, İsrael’in antlaşmayı bozmasını anlattıktan sonra geçmişte onunla yaptığı antlaşmayı hatırlayacağını ve onunla sonsuz bir antlaşma kuracağını söyler. Yargılanan ve geri çağrılan halk aynıdır.
Bu metinler İsrael’in günahlarını gizlemez. Günahın ardından ceza, sürgün ve dönüş anlatılır. Ancak dönüş, İsrael’in İsa’yı kabul etmesine bağlanmaz. Vayikra İsrael’in Tanrı’ya dönmesinden söz eder; Hoşea aynı halkın yeniden kabulünü, Yehezkel ise dağılmış İsrael’in toplanıp temizlenmesini anlatır. Vayikra 26:40–45, Yeremya 3:8–18, Yehezkel 16:59–63, 36:24–28.
Tanah kaynakları: Vayikra 26:40–45; Yeremya 31:31–40 ve 33:23–26; Yehezkel 37:21–28; Şemuel Alef 12:20–22; Yeşaya 41:8–9, 44:21, 49:3, 49:14–16 ve 54:7–10.
