4. İddia: İsrael antlaşmayı bozduğu için Tanrı da İsrael ile antlaşmasını sona erdirmiştir

İddia başlığının kaynak notları: ²¹

Hristiyan iddiası

“The covenant was therefore broken by Israel, and God confirmed this by breaking the covenant formally (Zech.11:10). Therefore Hosea, representing God, was told to marry a harlot, symbolic of Israel.”

Cevap

Hristiyan ikame teolojisinin bu iddiası, İsrael’in sadakatsizliği ile HaŞem’in sadakatini aynı düzleme getirir: İsrael antlaşmayı bozduğuna göre Tanrı da antlaşmayı sona erdirmiş ve başka bir halk seçmiştir. Vayikra 26 tam bu ihtimali, üstelik İsrael’in sadık olduğu bir zamanda değil, günah, yenilgi, ülkenin ıssızlaşması ve sürgün anlatısının sonunda ele alır. Tora günahı küçültmez; fakat bütün cezalar gerçekleştikten ve İsrael düşmanlarının ülkesinde bulunduğu sırada HaŞem şöyle der: “Buna rağmen, düşmanlarının ülkesindeyken onları reddetmeyeceğim ve onlardan tiksinmeyeceğim; onları tamamen yok etmeyeceğim ve onlarla antlaşmamı bozmayacağım. Çünkü Ben HaŞem, onların Tanrısıyım.”²²

Ayetin yapısı iki ayrı şeyi birbirinden kesin biçimde ayırır. İsrael antlaşmayı bozabilir ve bunun ağır sonuçlarını yaşayabilir; HaŞem ise “onlarla antlaşmamı bozmayacağım” der. İkame teolojisinin “İsrael bozdu, Tanrı da bozdu” zinciri Tora’nın cümlesi değildir. Hemen sonraki ayet de ilişkiyi sona ermiş saymaz: “Onlar için ilklerle yaptığım antlaşmayı hatırlayacağım; onları ulusların gözleri önünde Mısır ülkesinden çıkarmıştım ki onların Tanrısı olayım. Ben HaŞem’im.”²³ Sürgün, İsrael’in antlaşmanın dışına atılması değil, antlaşma yükümlülüğünü çiğnemesinin sonucudur.

Akedat Yitshak bu sözleri aynı yönde okur. Ataların liyakati İsrael’i sürgünden hemen çıkarmaya yetmese bile HaŞem’in onları yok etmeyeceğini, antlaşmasını bozmayacağını ve sonunda onların O’na döneceğini açıklar; bu dönüşü Devarim’deki teşuva (HaŞem’e dönüş) ve sürgünlerin toplanması vaatleriyle ilişkilendirir. Bir baba oğlunu ağır biçimde cezalandırabilir; cezanın anlamı ilişkinin yok olması değil, ilişkinin gerçekten var olmasıdır. Vayikra 26’daki sürgün de böyledir. Antlaşmanın ihlali cezalandırılır, fakat antlaşmanın kökü kesilmez.

Yeremya 31 aynı düşünceyi başka bir çağda sürdürür. Peygamber ataların antlaşmayı bozduğunu açıkça söyledikten sonra HaŞem’in “İsrael Evi ve Yehuda Evi ile yeni bir antlaşma yapacağım” sözünü aktarır.²⁴ Antlaşmayı bozan halkın adı silinmez; yeni antlaşma yine İsrael ve Yehuda ile kurulur ve içeriğine yine HaŞem’in Tora’sı yerleştirilir. Birkaç ayet sonra İsrael’in ulus olarak sürekliliği güneşin, ayın ve yıldızların düzenine bağlanır; göklerin ölçülmesi ve yerin temellerinin araştırılması kadar erişilmez bir şart İsrael soyunun bütünüyle reddedilmesiyle yan yana getirilir.²⁵

Sifra’nın Vayikra 26 yorumu da sürgünde devam eden bağı Tora üzerinden görür. Midraş (rabbinik yorum geleneği), İsrael’den geriye ne kaldığını sorar ve Sefer Tora’nın onların arasında kaldığını söyler; bu, İsrael’in uluslar içinde eriyip kaybolmamasının işaretidir. Başka rabbinik açıklamalar Vayikra 26:44’ün ifadelerini Babil, Yunan, Haman ve sonraki egemenlik dönemleriyle ilişkilendirir. Ayrıntılar farklılaşsa da ortak düşünce değişmez: sürgün boyunca İsrael varlığını korur ve HaŞem’in antlaşması sona ermiş sayılmaz.

İsrael’in antlaşmayı bozmuş olması ile Tanrı’nın antlaşmayı bozmuş olması bu nedenle aynı iddia değildir. Yeremya birincisini söyler; Vayikra ikincisini açıkça reddeder. Eğer HaŞem İsrael günah işlediği anda yeminli bağını sona erdirip başka bir halk seçseydi, “ebedi antlaşma” sözü ancak taraf kusursuz kaldığı sürece geçerli bir sözleşmeye dönüşürdü. Tora’nın tarihi böyle işlemez. İsrael günah işler, ceza görür, sürgüne gider, teşuva eder ve geri toplanır; bütün bu hareket antlaşmanın içinde gerçekleşir.

Hristiyan ikame teolojisi İsrael’in sadakatsizliğini Tanrı’nın sadakatsizliğine gerekçe yaptığında Tora’nın açık sözünün karşısına geçer. HaŞem tam sürgündeki İsrael hakkında “onlarla antlaşmamı bozmayacağım” demiştir. Bu ayet durduğu sürece Tanrı’nın İsrael’i reddedip onun antlaşma kimliğini başka bir topluluğa devrettiği öğretisi Tora’dan çıkarılamaz.²⁶

Kaynaklar

21. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 2–7. ↩

22. Tanah, Vayikra 26:44. ↩

23. Tanah, Vayikra 26:45. ↩

24. Tanah, Yeremya 31:31. ↩

25. Tanah, Yeremya 31:35-36. ↩

26. Kabalat.com: “Tanrı, Yahudi ulusu yerine Kilise’yi mi seçmiştir? (1)”; “Yeni Antlaşma Nedir?”; “Yasa artık geçersiz mi?”; “Tora Göklerde Değildir: Yahudiliğin Epistemik Üstünlüğü” ↩