Kıtlık: 3 yıl mı, yoksa 7 yıl mı?
Şemuel II 24:13’ün Masoretik metninde David’e yedi yıllık kıtlık seçeneği sunulur; Divre HaYamim I 21:12’de aynı seçenek üç yıldır. Sayılar gerçekten farklıdır. Fakat burada yaşanmış bir kıtlığın kaç yıl sürdüğüne ilişkin iki kayıt karşılaştırılmamaktadır. David’e kıtlık, düşman önünde kaçış ve salgın arasında bir tercih sunulmuş; olayın devamında salgın gerçekleşmiştir. Sorunun konusu, uygulanmış bir kıtlığın süresi değil, teklif edilen cezanın iki anlatıda nasıl hesaplandığıdır.
Radak bu farkı, David döneminde daha önce yaşanmış kıtlıkla birlikte açıklar. Divre HaYamim’deki üç yıl yeni cezanın süresini, Şemuel’deki yedi yıl ise önceki kıtlık ve yeniden ürün alınmasına kadar uzanan dönemle birlikte toplam etkiyi bildirir. Böylece iki sayıyı aynı başlangıç noktasına sahip iki süre olarak okumaz. Bu açıklamanın yanında eski Yunanca çevirinin farklı okuması da vardır. Metnin ne yazdığıyla bir yorumcunun bu metni nasıl açıkladığı ayrı ayrı izlenebilmektedir.
David’e sunulan üç seçenek
David nüfus sayımının ardından suçunu kabul eder. Aşem’in kendisine gönderdiği peygamber Gad, üç seçenek sunar. Şemuel II 24:13’te bunlar yedi yıl kıtlık, üç ay düşmanlardan kaçış ve üç gün salgın olarak sıralanır. Divre HaYamim I 21:12’de ise ilk sayı üçtür; diğer iki sürenin üç ay ve üç gün oluşu değişmez.
Şemuel’deki ifade שֶׁבַע שָׁנִים רָעָב — şeva şanim raav, “yedi yıl kıtlık”; Divre HaYamim’deki ifade שָׁלוֹשׁ שָׁנִים רָעָב — şaloş şanim raav, “üç yıl kıtlık” şeklindedir. Fark, Türkçeye aktarılırken oluşmamıştır. Masora’nın koruduğu İbranice metinlerde bulunmaktadır.
David’in cevabı her iki anlatının da yönünü belirler: “Büyük bir sıkıntı içindeyim. Aşem’in eline düşelim; çünkü merhameti çoktur. İnsan eline düşmeyeyim.” Ardından anlatılan felaket salgındır. Bu nedenle “Bir yerde kıtlık üç yıl, başka yerde yedi yıl sürdü deniyor” biçimindeki itiraz, metnin vermediği bir olay kaydı kurar. Kıtlık seçenek olarak sunulmuş, gerçekleşen ceza ise başka olmuştur. (Şemuel II 24:10–15; Divre HaYamim I 21:8–14.)
Radak’ın hesabındaki yedinci yıl
Şemuel II 21:1, David’in günlerinde art arda üç yıl kıtlık yaşandığını bildirir. Bu kıtlık Şaul’un Givonlulara karşı işlediği suçla ilişkilendirilir. Radak, Divre HaYamim I 21:12 açıklamasında bu önceki üç yılı, David’e sunulan yeni üç yıllık kıtlıkla birlikte değerlendirir. Toplam altı yıldır. Yağmurun dönmesi, toprağın ekilmesi ve yeni ürünün alınması ise ayrıca zaman ister; kıtlığın etkisi yedinci yıla uzanır. (Radak, Divre HaYamim I 21:12.)
Bu okumada iki anlatının hesap kapsamı farklıdır. Divre HaYamim, teklif edilen yeni cezanın üç yılını verir. Şemuel ise ülkenin önceden yaşadığı kıtlıkla bu yeni cezanın birleşen sonucunu yedi yıl olarak ifade eder. Radak sayılardan birini silmez veya düzeltmez; aynı olay çevresindeki iki farklı süreyi ayırarak her ikisini de açıklar.
Bir cezanın sona ermesiyle etkilerinin sona ermesi aynı gün gerçekleşmeyebilir. Yağmur yağmaya başladığında kurumuş tarla hemen ürün vermez. Sürme, ekme, büyüme ve hasat aşamalarının tamamlanması gerekir. Radak’ın son yıl açıklaması bu farkı kullanır: Kıtlığı doğuran koşul sona erse bile yeni yiyeceğe ulaşılması bir sonraki ürün dönemine bağlıdır.
Şemuel II 24:8’de nüfus sayımının dokuz ay yirmi gün sürdüğü de yazılıdır. Bu süre, kıtlığın devam ettiğini söyleyen bir kayıt değildir. Radak’ın belirtilen hesabındaki yedinci yıl, sayım aylarının yuvarlanmasıyla değil, yeni ürünün beklenmesiyle açıklanır. Böylece iki ayrı süre, aynı hesaba gelişigüzel eklenmez.
Yunanca metin ve Yosefus hangi sayıyı koruyor?
Eski Yunanca Tanah çevirisi Septuaginta, Şemuel II 24:13’te üç yıl okur. Böylece Yunanca Şemuel metniyle Divre HaYamim’deki sayı aynı olur. Bazı modern çeviriler de Şemuel’de Yunanca okumayı izler; Masoretik metne bağlı kalanlar yedi yılı korur. Örneğin NET çevirisi ana metinde yedi yıl verir ve dipnotunda Yunanca metindeki üç yılı açıkça belirtir. (NET, Şemuel II 24:13 ve çeviri notu.)
Yedi yıl okumasının da eski bir tanığı vardır. Birinci yüzyılda yazan Yosefus, Yahudilerin Eski Tarihi adlı eserinde David’in önüne konulan kıtlığı yedi yıl olarak aktarır. Böylece yedi sayısının yalnız ortaçağ Masoretik nüshalarında ortaya çıkmadığı görülür. Bu sayıyla anlatılan olay, Yosefus’un döneminde de bilinmektedir. (Yosefus, Antiquitates Judaicae 7.13.2.)
Eldeki tanıklar iki okumayı korur: Yunanca gelenekte üç; Masoretik metinde ve Yosefus’un anlatımında yedi. Birini ötekinden habersizmiş gibi sunmak, karşılaştırmayı eksik bırakır. Yahudi metni yedi sayısını korur; Radak da açıklamasını bu metin üzerinde kurar. Yunanca çeviride üç bulunması, yedi sayısının hiçbir anlam taşımadığını göstermez.
Üç yıl, üç ay ve üç gün sıralaması düzenli bir sayı örüntüsüdür. Fakat bir sıralamanın daha simetrik olması, öteki okumanın hangi tarihte ve hangi nedenle oluştuğunu kendi başına bildirmez. Sayı düzeni metinde gözlemlenen bir özelliktir; bir elyazmasının yerini tutmaz. Yosefus’un tanıklığı da tam burada önemlidir: Daha az simetrik görünen yedi sayısı eski bir anlatıda açıkça yer almaktadır.
David’in seçimi ve kralın sorumluluğu
Raşi, Şemuel II 24:14 üzerine aktardığı açıklamada David’in seçimini toplumsal konumuyla ilişkilendirir. Kıtlık zenginle yoksulu aynı biçimde etkilemeyebilir; kral depolarına ve servetine dayanabilir. Savaşta ise güçlü savaşçılarına güvenebilir. Salgında kral da halkla birlikte tehlikededir. David, kendisinin ayrıcalıkla korunup halkın zarar göreceği bir tercih yapmış görünmek istemez; Aşem’in merhametine yönelir. (Raşi, Şemuel II 24:14.)
Bu tercih salgının hafif olduğu anlamına gelmez. Şemuel II 24:15, yetmiş bin kişinin öldüğünü bildirir. Anlatı sayı hesabından ibaret değildir: Suçunu kabul eden kralın yargı karşısındaki konumu, halkın uğradığı felaket ve merhametle durdurulan yıkım birlikte ele alınır. David, sonraki duasında da sorumluluğu kendisinden uzaklaştırmaz; günah işleyenin kendisi olduğunu söyler ve halk için yalvarır (24:17).
Şemuel ile Divre HaYamim’in bu olayı anlatırken kullandığı diğer ifadeler, Tanrı mı, Şeytan mı? başlıklı incelemenin konusudur. Kıtlık süreleri bakımından ise Radak’ın açıklamasının dayandığı ayrım, yeni cezanın süresiyle bütün kıtlık döneminin etkisi arasındadır.
Masora, Şemuel’de yedi yılı ve Divre HaYamim’de üç yılı korur. Radak’ın okumasında üç yıl yeni ceza, yedi yıl ise önceki kıtlık ve ürünün beklenmesiyle oluşan toplam süredir; bu iki ifade birbirini dışlamaz. Tanah’ı açıklamak için sayılardan birini metinden çıkarmak gerekmez. Hesabın kapsamı gösterildiğinde, aynı olayın neden iki farklı sayıyla anlatıldığı anlaşılır.
Kaynaklar: Şemuel II 21:1; 24:8–17; Divre HaYamim I 21:8–14; Radak, Divre HaYamim I 21:12; Raşi, Şemuel II 24:14; Yosefus, Antiquitates Judaicae 7.13.2; NET çevirisinin Şemuel II 24:13 metni ve Septuaginta notu.
