14. İddia: Tora’nın buyrukları daha sonraki vahiy ile kaldırılabilir

İddia başlığının kaynak notları: ¹⁰⁵

Hristiyan iddiası

“Therefore there would be no point in continuing to try to keep the law if its object was now fulfilled.”

Cevap

Tora, daha sonra ortaya çıkacak vahiy iddialarının Sinay karşısındaki yerini önceden belirler. Moşe “Size buyurduğum söze eklemeyin ve ondan eksiltmeyin” der¹⁰⁶ ve aynı sınırı “Size buyurduğum her şeyi yapmaya dikkat edin; ona eklemeyin ve ondan eksiltmeyin” sözleriyle tekrarlar.¹⁰⁷ Bu sınır yalnız sıradan yorumcuya değil, peygamberlik ve mucize iddiasına da uygulanır.

Devarim 13 özellikle en güçlü örneği seçer. Bir peygamber veya rüya gören kişi işaret bildirir; işaret gerçekten gerçekleşir. Buna rağmen İsrael’i HaŞem’den uzaklaştırıyorsa “o peygamberin veya rüya görenin sözlerini dinlemeyeceksin” denir.¹⁰⁸ Tora “işaret zaten gerçekleşmeyecek” diyerek kolay bir durum kurmaz. İşaret gerçekleşse bile mucizeye sınırsız teolojik yetki vermez.

Bu ilke Sinay’ın niteliğiyle uyumludur. Tora’nın anlatımında Sinay tek bir mistiğin özel tecrübesi değildir; İsrael topluluğu vahiy olayının içinde bulunur ve Devarim 4:9–10 bu hatıranın çocuklara ve torunlara aktarılmasını bütün halka yükler.¹⁰⁹ Kurucu antlaşma bu şekilde verildikten sonra yüzyıllar sonra gelen tek bir kişinin “Tanrı şimdi önceki maddelerin bir bölümünü kaldırdı” demesi, kendi sözüyle önceki kamusal vahyin üstüne çıkamaz.

Bunu gündelik bir örnekle düşünebiliriz. Bir topluluğun önünde açıkça kurulmuş bir sözleşme varsa ve çok sonra bir kişi “sözleşmenin sahibi yalnız bana ulaştı; bazı maddeler artık geçerli değil” derse ilk soru yeni mesajın ne kadar etkileyici olduğu değildir. Eski sözleşmenin böyle bir değişikliğe izin verip vermediğine bakılır. Sinay da sonraki iddiayı bu şekilde sınar. Sonraki vahiy Sinay’ı yargılamaz; Sinay sonraki vahiy iddiasını yargılar.

Rambam, Mişne Tora, Hilhot Yesode HaTora 9:1’de bu ilkeyi açık biçimde formüle eder. Tora süreklidir; kalıcı ekleme veya eksiltme kabul edilmez. Bir kişi mucizeler gösterse bile bir mitsvanın kaldırıldığını veya Tora’daki mitsvaların yalnız belirli bir çağ için verildiğini ileri sürüyorsa Moşe’nin peygamberliğiyle çatışır.¹¹⁰ Bu nedenle “daha sonra geldi” veya “mucize yaptı” önermeleri Yahudi ölçüsünde Tora’yı değiştirme yetkisi üretmez.

Burada gerçek bir istisna vardır ve sınırı iyi anlaşılmalıdır. Tanınmış bir peygamber belirli bir anda Tora’daki normal uygulamadan farklı geçici bir yönlendirme verebilir. Eliyahu’nun Karmel’de Bet HaMikdaş dışında korban sunması bunun klasik örneğidir. Rabbinik terminolojide buna horaat şaa, yani belirli durum için geçici olağanüstü talimat denir. Eliyahu “bundan böyle herkes istediği yerde korban sunsun” demez; Tora’daki kalıcı düzeni değiştirdiğini de ileri sürmez. İstisnai eylem normal kuralın varlığını ortadan kaldırmaz.

Acil durumda bir doktorun normalde yapılmayan ağır bir müdahaleyi seçmesi tıbbın genel kuralını değiştirmez. O gün yapılan şey belirli şartlara aittir. Horaat şaa da böyledir. Hristiyanlığın ihtiyaç duyduğu iddia ise çok daha geniştir: bazı Tora yükümlülüklerinin yeni dini dönemde kalıcı olarak sona ermiş olduğu söylenir. Eliyahu örneği bu kalıcı değişikliği desteklemez.

Rabbinik halaha (Yahudi hukuk düzeni) da “sonraki vahiy Tora’ya eklenmiştir” şeklinde anlaşılmaz. Devarim 17 zor davaların yetkili mahkemeye götürülmesini ve verilen karara göre hareket edilmesini emreder.¹¹¹ Yorum ve uygulama yetkisi Tora’nın kendi içinde verilir; Sözlü Tora geleneği de bu çerçevede işler. Rabbiler “Moşe’nin Tora’sı artık yanlıştır” diyerek başka bir vahiy kitabı kurmazlar; mevcut Tora’nın yeni durumlarda nasıl uygulanacağını belirleyen geleneğin içinde çalışırlar.

Malahi’nin peygamberlik çağının sonundaki yönlendirmesi bu sürekliliği dikkat çekici biçimde özetler: “Kulum Moşe’nin Tora’sını hatırlayın; Horev’de bütün İsrael için ona buyurduğum kuralları ve yasaları.”¹¹² Hemen ardından Eliyahu’nun geleceği anlatılır. Geleceğin eşiğinde İsrael’e verilen son çağrı “Moşe’nin Tora’sının süresi dolmak üzeredir” değildir; “Moşe’nin Tora’sını hatırlayın”dır.

Mişna (erken rabbinik hukuk derlemesi) Avot 1:1 de aktarımın yönünü Moşe’den Yehoşua’ya, Yaşlılara ve Peygamberlere doğru kurar.¹¹³ Peygamberler Sinay’ın rakibi olan ikinci bir vahiy zinciri değildir; Sinay’dan başlayan aktarımın içindedir. Bu nedenle bir kişinin daha sonra ortaya çıkıp önceki mitsvaların artık kalıcı olmadığını söylemesi, Yahudi epistemolojisinde daha yüksek vahiy değil, Sinay’ın ölçüsüyle sınanması gereken bir iddiadır.

Hristiyan savı “Tora İsa’yı doğrular; İsa da Tora’nın bazı yükümlülüklerini kaldırabilir” biçiminde kurulursa dairesel bir yetki doğar. İsa’nın doğruluğu Tora ile kanıtlanır, ardından Tora’nın sınırı İsa’nın doğruluğuna dayanılarak aşılır. Devarim bu döngüye izin vermez. Mucize gerçekleşse bile önceki vahyin sınırı korunur.

asıl soru “Yahudiler neden sonraki vahyi kabul etmedi?” değildir. Soru şudur: Tanrı’nın daha önce verdiği ölçüye uymayan sonraki bir vahiy iddiasını neden kabul etsinler? Tora ekleme ve eksiltmeye sınır koymuş, mucizeyi bu sınırın üstüne çıkarmamış, peygamberlik çağının sonunda da İsrael’i yeniden Moşe’nin Tora’sına yöneltmiştir. “Daha sonraki vahiy Tora’nın buyruklarını kalıcı biçimde kaldırdı” öğretisi Tanah’tan çıkan sonuç değil, Hristiyan tarihini Sinay’ın üzerine yerleştiren daha sonraki teolojik varsayımdır.¹¹⁴

Kaynaklar

105. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 2–7. ↩

106. Tanah, Devarim 4:2. ↩

107. Tanah, Devarim 13:1. ↩

108. Tanah, Devarim 13:2-4. ↩

109. Tanah, Devarim 4:9–10. ↩

110. Rambam, Mişne Tora, Hilhot Yesode HaTora 9:1. ↩

111. Tanah, Devarim 17:8–11; Malahi 3:22. ↩

112. Tanah, Malahi 3:22. ↩

113. Mişna, Avot 1:1. ↩

114. Kabalat.com: “Yasa artık geçersiz mi?”; “Yeni Antlaşma Nedir?”; “Tora Göklerde Değildir: Yahudiliğin Epistemik Üstünlüğü” ↩