24. İddia: Yom Kippur’un her yıl tekrar edilmesi önceki yılın kefaretinin işe yaramadığını gösterir
İddia başlığının kaynak notları: 183
Hristiyan iddiası
“The offering for the sins committed by Israel during the past year meant that the sacrifices for sins which had been offered during that time were not sufficient. And of course how could they be, seeing they were the blood of animals?”
Cevap
Hristiyan yorum, Yom Kippur’un yıllık oluşunu doğrudan yetersizlik kanıtı sayar. Başkohenin Kodeş HaKodaşim’e yılda bir kez girdiğini, İsrael için kapara sağlandığını ve ertesi yıl aynı avodanın yeniden yapılmasını önceki kaparanın tamamlanmamış olduğunun işareti olarak görür. Vayikra 16 ise aynı bölüm içinde iki cümleyi yan yana koyar: “Çünkü bu günde sizi arındırmak için sizin için kapara sağlanacaktır; HaŞem’in önünde bütün günahlarınızdan arınacaksınız.”184 Birkaç ayet sonra da, “Bu sizin için ebedi bir yasa olacak: İsrael oğulları için bütün günahlarından yılda bir kez kapara sağlamak” der.185 Tora’nın kendi dili gerçek arınma ile yıllık tekrarı karşıt değil, aynı düzenin iki parçası sayar.
Bir şeyin yeniden yapılması, öncekinin başarısız olduğunu ancak ikinci uygulama ilk uygulamanın tamamlayamadığı aynı olayı düzeltmek için geliyorsa gösterebilir. İnsan yaşamı ise Yom Kippur’dan sonra durmaz. İnsan arındıktan sonra konuşmaya, karar vermeye, başkalarıyla ilişki kurmaya ve yeniden yanlış yapabilmeye devam eder. Gelecek yılın Yom Kippur’u geçen yılın kaparasının sahte olduğunu değil, geçen yıldan sonra yeni bir ahlaki hayat yaşandığını varsayar. Bugün ödenen bir borç, gelecek yıl yeni bir borç doğduğu için geriye dönük olarak ödenmemiş hale gelmez.
Tora’nın kutsal takvimi zaten tekrar üzerine kuruludur. Şabat yeniden gelir; önceki Şabat başarısız olduğu için değil. Pesah her yıl kutlanır; önceki yıl Mısır’dan Çıkış’ı yeterince hatırlatamadığı için değil. Yom Kippur’un işlevi Şabat veya Pesah ile aynı değildir; benzetmenin gösterdiği yalnızca tekrarın kendi başına yetersizlik kanıtı olmadığıdır. İşlevin gerçek olup olmadığını takvimin ritminden değil, Tora’nın o işlev için kullandığı dilden öğreniriz. Yom Kippur için bu dil “arınacaksınız”dır.
Üstelik Vayikra 16 yalnız yıl içinde işlenmiş bireysel günahların yeniden temizlenmesini anlatmaz. Kodeş HaKodaşim, Ohel Moed, mizbeah, kohenler ve bütün cemaat kapara düzeninin içindedir. Vayikra 16:33 bunları ayrı ayrı sayar. Rabbinik açıklama da kutsal alanları, mizbeahı, kohenleri ve İsrael’i avodanın farklı alanları olarak korur. Bu nedenle Yom Kippur’u yıl içindeki bütün hatat korbanlarının ikinci kez yapılması gibi düşünmek, bölümün kapsamını daraltır. Bireysel hatatın kendi işlevi, Yom Kippur’un da kendi ulusal ve kutsal mekanla ilişkili avodası vardır.
Mişna Keritot bu ayrımı daha somut hale getirir. Kesin bir hatat veya aşam korbanı getirmesi gereken kişinin üzerinden Yom Kippur geçerse, kişi Yom Kippur’dan sonra yine o korbanı getirir. Buna karşılık aşam taluy, yani şüpheli suç için getirilen korban konusunda Yom Kippur belirli durumlarda yükümlülüğü sona erdirebilir. Eğer Yom Kippur yıl içindeki bireysel korbanların yetersiz kalması yüzünden onların üzerine gelen genel bir “ikinci kapara” olsaydı, Yom Kippur’dan sonra henüz sunulmamış hatatın gereksiz hale gelmesi beklenirdi. Halaha bunu söylemez. Her kapara yolu kendi alanında işler.
Aynı sistemde birden fazla kapara biçiminin bulunması da önceki kaparanın hayali olduğu anlamına gelmez. Tora ve Hazal, kaparayı tek bir işlemle bütün ahlaki ve ritüel alanların aynı anda silinmesi gibi tasvir etmez. Günahın türü, bilinçli veya bilinçsiz oluşu, insanlar arasındaki zarar, korban yükümlülüğü, teşuva ve Yom Kippur arasında gerçek ayrımlar vardır. Bu ayrımlar bir sistemin kusuru değil, insan eyleminin farklı boyutlara sahip olmasının sonucudur.
Mişna Yoma’nın son bölümü ahlaki yönü açıkça ortaya koyar. Hatat ve kesin aşam korbanlarının kapara sağladığını söyler; teşuva ile Yom Kippur arasındaki ilişkiyi de açıklar. Ardından önemli bir sınır koyar: “Günah işlerim ve Yom Kippur kapara sağlar” diyerek günü gelecekteki günah için izin belgesine dönüştüren kişiye Yom Kippur kapara sağlamaz. İnsan ile HaŞem arasındaki suçlarda Yom Kippur kapara sağlayabilir; insan ile başka biri arasındaki suçlarda ise mağdurla barışmadan bu gerçekleşmez.186 Demek ki Yom Kippur insanın sorumluluğunu bir kez ortadan kaldıran büyülü bir tarih değildir. Kişi ertesi gün yeniden seçim sahibidir.
Bu yüzden yıllık tekrar özgür iradeyle doğrudan ilişkilidir. Bir kez gerçekleşen kapara gelecekteki bütün eylemleri daha ortaya çıkmadan temizleseydi, yarının seçiminin ahlaki ağırlığı kalmazdı. Tora bunun tersini anlatır. İnsan seçmeye devam eder; düşebilir, yeniden dönebilir ve teşuva edebilir. Geçmişteki gerçek bağışlanma, gelecekte yeni yanlışların ortaya çıkmasını imkansız hale getirmez.
Vayikra’nın tahara, yani arınma dili burada özellikle önemlidir: “sizi arındırmak için” ve “HaŞem’in önünde arınacaksınız.” Rabbi Akiva bu ayet üzerinden İsrael’i arındıranın gökteki Babası olduğunu söyler ve HaŞem’i mikveye benzetir. Bir insan bugün mikvede arındıktan sonra daha sonra yeniden ritüel kirlilik durumuna girebilir. İkinci kez mikveye girmesi ilk arınmanın gerçek olmadığını göstermez; ilk arınma gerçektir, sonraki durum yenidir. Yom Kippur’un yıllık yapısı da yaşayan ve yeniden seçim yapan insanın zamanına aittir.
Sifra, Vayikra 16:34’teki ahat başana, “yılda bir kez” ifadesini kaparanın zayıflığını anlatan bir kayıt olarak değil, Yom Kippur’un kendine özgü zamanını belirleyen söz olarak ele alır. Diğer kutsal günlerle karşılaştırma yaparak bu günün özel konumunu açıklar.187 “Yılda bir kez” demek “kapara bir yıl sonra bozulur” demek değildir; bu avodanın Tora takvimindeki yerini belirtir.
Bu Hristiyan iddiası da aynı nedenle işlemez. Ona göre Yom Kippur’da geçen yılın günahları için avoda bulunması, yıl içinde sunulan korbanların yetersiz olduğunu gösterir. Bu çıkarım iki avodanın aynı işi yaptığı varsayımına dayanır. Keritot bu varsayımı bozmakta; Vayikra 16’nın kutsal alanlardan kohenlere ve bütün halka uzanan yapısı da Yom Kippur’un kendine ait bir kapara alanı bulunduğunu göstermektedir. Yom Kippur önceki bütün korbanların başarısız çıktığı yıllık düzeltme günü değildir.
Aynı mantık bütün dini tekrarlara uygulanırsa sonuç daha da tuhaflaşır. İnsan her gün dua eder; bu dünkü duanın yetersiz olduğu anlamına gelmez. Her gün Şema okunur; dün Tanrı’nın birliğini ilan etmek başarısız olduğu için değil. Şabat ve Pesah yeniden gelir; önceki uygulamalar görevlerini tamamlayamadıkları için değil. Dini hayat zaman içinde yaşanır ve mitsvalar da insanın zamanına eşlik eder. Yom Kippur’da bu gerçek daha derin görünür, çünkü insanın ahlaki geçmişi ve yeni seçimleri doğrudan konuya girer.
Hristiyan teolojik ölçüt burada önce “gerçek kapara yalnız bir kez gerçekleşmelidir” diye kurulmakta, sonra yıllık olan her kapara sırf yıllık olduğu için eksik sayılmaktadır. Fakat bu ölçüt Vayikra 16’dan çıkmaz. Tora aynı nefeste hem “HaŞem’in önünde bütün günahlarınızdan arınacaksınız” hem de “yılda bir kez kapara” der. Gerçek arınma ile yıllık tekrar Tora’nın gözünde birbirini değersizleştirmez. Yom Kippur’un yeniden gelmesi geçen yılki arınmanın başarısız olduğunu değil, arınmış insanın yaşamaya ve seçmeye devam ettiğini gösterir.188
